Chuyên gia: Việt Nam còn quá ít doanh nghiệp có năng lực như VinFast, THACO, Viettel...
Việt Nam bước vào chu kỳ đầu tư mạnh ở hàng loạt lĩnh vực như ô tô, năng lượng, điện gió, điện hạt nhân, LNG, đường sắt và công nghiệp quốc phòng. Do đó, chuyên gia cho rằng các doanh nghiệp Việt cần nâng cao năng lực để đón đầu cơ hội này.
Tại hội thảo "Nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu cho doanh nghiệp Việt Nam: Khai phá lợi thế về độ chính xác thông qua công nghệ sản xuất của Italy" diễn ra trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế lần thứ 22 về Cơ khí chính xác và Sản xuất chế tạo (MTA Vietnam 2026) diễn ra gần đây, PGS.TS Lê Kỳ Nam, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI) đã chỉ ra nhiều điểm nghẽn của ngành cơ khí Việt Nam cũng như cơ hội bứt phá trong giai đoạn tới.
Theo PGS.TS Lê Kỳ Nam, phần lớn doanh nghiệp cơ khí trong nước hiện vẫn chủ yếu đảm nhận các công đoạn lắp ráp, trong khi năng lực thiết kế và chế tạo các hệ thống phục vụ những dự án công nghiệp quy mô lớn còn rất hạn chế.
Ông Nam cho rằng số lượng doanh nghiệp đầu ngành có đủ năng lực thiết kế và tích hợp hệ thống như VinFast, Viettel hay THACO hiện vẫn còn rất ít. Việc thiếu các doanh nghiệp nòng cốt có khả năng thiết kế tổng thể khiến nhiều dự án lớn vẫn phải phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Vì vậy, tỷ lệ nội địa hóa đối với các thiết bị đồng bộ hiện vẫn ở mức rất thấp, dưới 10%.
Theo ông Nam, áp lực nâng cao năng lực của ngành cơ khí đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết khi Việt Nam bước vào chu kỳ đầu tư mạnh ở hàng loạt lĩnh vực như ô tô, năng lượng, điện gió, điện hạt nhân, LNG, đường sắt và công nghiệp quốc phòng. Đây đều là những ngành được dự báo sẽ tạo ra thị trường có quy mô rất lớn trong những năm tới.
"Nếu doanh nghiệp cơ khí trong nước không đủ năng lực đáp ứng, phần giá trị lớn nhất của chuỗi cung ứng sẽ tiếp tục thuộc về các nhà cung cấp nước ngoài", ông Nam nhận định.
Trong bối cảnh đó, hợp tác với các quốc gia có thế mạnh về công nghệ cơ khí chế tạo như Italy được xem là cơ hội quan trọng để tạo bước chuyển về chất cho ngành cơ khí Việt Nam.
Tuy nhiên, theo PGS.TS Lê Kỳ Nam, mục tiêu của doanh nghiệp Việt không chỉ dừng ở việc nhập khẩu máy móc, thiết bị mà hướng tới sự hợp tác sâu hơn trong toàn bộ chuỗi phát triển dự án.
"Chúng tôi mong muốn các đối tác nước ngoài không chỉ bán máy móc mà còn tham gia từ giai đoạn tư vấn, xây dựng giải pháp công nghệ đến thiết kế tổng thể các dự án", ông Nam cho hay.
PGS.TS Lê Kỳ Nam cho rằng khi đồng hành ngay từ giai đoạn đầu, doanh nghiệp nước ngoài không chỉ cung cấp thiết bị mà còn chuyển giao công nghệ, giải pháp và tri thức. Đây mới là nền tảng tạo nên giá trị hợp tác bền vững.
Ông Nam cũng cho biết nhiều doanh nghiệp lớn của Việt Nam như THACO cùng các thành viên của VAMI hiện đang triển khai các dự án quy mô hàng trăm ha với nhu cầu rất lớn về công nghệ, thiết bị và giải pháp sản xuất. Đây là cơ sở để các doanh nghiệp Italy thiết lập quan hệ hợp tác lâu dài, thay vì chỉ tham gia ở khâu cung ứng thiết bị đơn lẻ.
Nhấn mạnh thêm, PGS.TS Lê Kỳ Nam cho biết cơ khí chế tạo vẫn là ngành công nghiệp nền tảng, giữ vai trò xương sống của quá trình công nghiệp hóa. Vì vậy, dù hợp tác quốc tế là yếu tố quan trọng, việc nâng cao năng lực nội sinh của doanh nghiệp Việt vẫn là điều kiện tiên quyết để ngành cơ khí phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.
