Con cá bình dân lột xác thành hàng xuất khẩu giúp nông dân miền Tây trụ vững trên quê hương

Nắng sớm trải dài trên vùng quê ấp Giồng Chát, ông Trần Văn Châu cẩn thận kiểm tra hệ thống ôxy trong các ao nuôi cá rô phi. Nhìn dáng vẻ thong thả và công việc ổn định hiện tại, ít ai ngờ người đàn ông sinh năm 1973 này từng có một thời gian dài chật vật với những ngày làm thuê bấp bênh. Sự thay đổi mang tính bước ngoặt đến từ chính con cá rô phi, một loài thủy sản vốn được xem là bình dân nay đang vươn mình trở thành mũi nhọn xuất khẩu mới của Cần Thơ.

Lực hút giữ chân người lao động trên quê hương

Sự chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp không chỉ đo đếm bằng những con số tăng trưởng vĩ mô, mà hiện hữu rõ nét qua nồi cơm của từng hộ gia đình. Việc phát triển các mô hình nuôi cá rô phi thâm canh hướng tới xuất khẩu đã trực tiếp tạo ra một mảng thị trường việc làm mới ngay tại vùng nông thôn. Những người nông dân không còn phải ly hương lên các đô thị lớn tìm việc mưu sinh.

Trực tiếp quản lý ao nuôi với mức lương 8 triệu đồng mỗi tháng, ông Châu là minh chứng rõ rệt cho sự thay đổi này. "Tôi rất hài lòng với công việc này, mỗi ngày tôi kiểm tra các ao, cho cá ăn, bật ôxy. Nhờ nhà gần nên đi lại rất tiện. Nhìn cá khỏe mạnh mà tôi không giấu được tự hào cho nông dân quê mình", ông Châu chia sẻ về nhịp sống hiện tại.

Không chỉ giải quyết việc làm cho lao động phổ thông, sức hút từ ngành hàng mới còn gọi mời những người trẻ có trình độ quay trở về. Anh Trần Công Vinh, một cử nhân sinh năm 2003 vừa tốt nghiệp ngành Bệnh học thủy sản tại Đại học Cần Thơ, đã từ chối cơ hội ở lại thành phố để gắn bó với các trại nuôi cá rô phi địa phương. Chàng thanh niên Gen Z mang theo những kiến thức từ giảng đường để tiếp tục nghiên cứu và tối ưu hóa quy trình nuôi.

"Học hành xong không phải đi đâu xa, tôi muốn ứng dụng ngay trên quê hương để phát triển", anh Vinh khẳng định lựa chọn của mình.

Giải mã bài toán chi phí và chuỗi liên kết bao tiêu

Trại cá nơi ông Châu và anh Vinh đang làm việc thuộc quyền quản lý của ông Trương Thanh Hoàng. Đây là một trong những mô hình sản xuất sạch được Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Cần Thơ đánh giá cao về tính bền vững. Sự thành công của mô hình này nằm ở việc giải quyết triệt để nghịch lý muôn thuở của nông nghiệp Việt Nam.

Nhiều năm trước, nghề nuôi cá rô phi chủ yếu mang tính nhỏ lẻ, tự phát nên người dân rất dễ rơi vào vòng lặp được mùa mất giá. Điểm nghẽn này hiện đã được khơi thông khi các doanh nghiệp lớn bước vào cuộc chơi, chủ động bao tiêu toàn bộ đầu ra. Sự bảo chứng từ hợp đồng thương mại giúp người nuôi an tâm ứng dụng khoa học kỹ thuật. Quy trình chăn nuôi mới đã kéo giảm giá thành sản xuất xuống mức lý tưởng là 27.000 đồng cho mỗi kg cá thương phẩm.

Hệ thống của ông Hoàng hiện duy trì 10 ao lớn nhỏ hoạt động liên tục. Với vòng đời sinh trưởng kéo dài khoảng 4,5 tháng, cá đạt chuẩn trọng lượng từ 500 đến 600 gram mỗi con. Mỗi ao khi xuất bán có thể mang về sản lượng từ 30 đến 35 tấn, đảm bảo biên độ lợi nhuận ổn định để tái đầu tư và trả lương cho nhân công.

Trục xuất khẩu mới của thủ phủ miền Tây

Bức tranh sinh kế từ con cá rô phi đang dần được nhân rộng trên toàn khu vực. Theo dữ liệu từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Cần Thơ, diện tích nuôi cá rô phi ở vùng nước lợ trên địa bàn đang duy trì quỹ đạo ổn định trong giai đoạn từ năm 2021 đến 2025. Chỉ tính riêng 9 tháng đầu năm 2026, toàn thành phố đã thả nuôi 2.310 ha cá rô phi cùng 80 lồng bè nuôi cá diêu hồng.

Các hình thức canh tác cũng được đa dạng hóa để thích ứng với biến đổi khí hậu và thổ nhưỡng từng vùng. Nông dân áp dụng từ việc nuôi lồng ghép mật độ thấp trong các mương vườn, nuôi lồng bè trên các tuyến sông tại Thốt Nốt, Cái Răng, Hưng Phú, cho đến việc nuôi luân canh với tôm tại vùng nước lợ. Nhờ đó, tổng sản lượng cá rô phi thu hoạch đạt 2.800 tấn. Năng suất thâm canh trung bình chạm mốc 35 tấn trên mỗi ha, trong khi hình thức lồng bè cũng mang về 7 đến 8 tấn cho mỗi lồng.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ cá rô phi phi lê trên thị trường toàn cầu tiếp tục tăng cao, Cần Thơ đang nắm bắt cơ hội để biến mặt hàng này thành một ngành xuất khẩu tỷ đô thế hệ mới. Sự kết hợp nhịp nhàng giữa lợi thế tự nhiên, ứng dụng khoa học công nghệ và chuỗi liên kết chế biến khép kín không chỉ tạo bệ phóng cho kinh tế địa phương, mà quan trọng hơn cả là giữ được nhịp đập hối hả, no ấm trên những miền quê đồng bằng.