Vĩ mô

GS. Đặng Hùng Võ: Tái thiết đô thị không thể chỉ đẩy giá đất tăng, người dân phải cảm thấy hài lòng

Mai Anh • 22/11/2026 00:18

GS. Đặng Hùng Võ cho rằng tái thiết đô thị không chỉ nhằm gia tăng giá đất mà quan trọng hơn là phải bảo đảm người dân được hưởng lợi và hài lòng.

Thiết kế chưa có tên (38)
GS. Đặng Hùng Võ: Tái thiết đô thị không thể chỉ khiến giá đất tăng, người dân phải cảm thấy hài lòng

Quá trình đô thị hóa tại các thành phố lớn đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về cải tạo, chỉnh trang những khu dân cư cũ có hạ tầng quá tải, xuống cấp. Trong bối cảnh đó, phương án nghiên cứu cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị tại phường Vĩnh Hưng, Hà Nội, có quy mô 447 ha, gồm hơn 206 ha tái thiết và phần còn lại chỉnh trang, phục vụ gần 80.000 dân hiện hữu, được xem là bước chuyển đáng chú ý trong cách tiếp cận phát triển đô thị.

Thay vì cải tạo riêng lẻ từng dãy phố, phương án tại Vĩnh Hưng hướng tới tái thiết đồng bộ trên quy mô toàn khu vực. Phân tích về hướng đi này trong talkshow “Lấy đất tái thiết đô thị, người mất đất cần được chia lợi ích sòng phẳng”, GS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho rằng cải tạo manh mún với phạm vi quá hẹp khó tạo điều kiện phát triển hệ thống hạ tầng đồng bộ. Trong khi đó, đô thị hiện đại cần được quy hoạch theo hướng đô thị nén để tối ưu giá trị kinh tế trên từng mét vuông đất.

Theo GS. Đặng Hùng Võ, đô thị nén tập trung dân cư trong không gian có mật độ cao, phát triển các tòa nhà 20-30 tầng và khai thác không gian ngầm. Cách tổ chức này giúp hạ tầng phục vụ được đông người dân hơn với chi phí đầu tư bình quân trên đầu người hợp lý.

Mô hình này cũng đưa các dịch vụ thiết yếu như trường học, bệnh viện, trung tâm văn hóa và thương mại đến gần người dân, đồng thời nâng cao giá trị kinh tế của đất đô thị nhờ hệ thống hạ tầng đồng bộ. Phần giá trị đất đai tăng thêm có thể trở thành nguồn tích lũy lớn cho quốc gia và người dân.

GS. Đặng Hùng Võ nhìn nhận, dù người dân thường quen sinh sống trực tiếp trên mảnh đất của mình và có tâm lý e ngại khi chuyển lên nhà cao tầng, phát triển đô thị nén vẫn là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao chất lượng sống.

hinh-anh-phoi-canh-minh-hoa-1-1-1793092063888822289229.webp
Phối cảnh đô thị Vĩnh Hưng trong tương lai, hướng tới không gian sống hiện đại, đồng bộ hạ tầng và hài hòa với thiên nhiên

Tái thiết đô thị phải gắn với sinh kế của người dân

Dù tái thiết đô thị là một quá trình đương nhiên phải xảy ra trong tiến trình đô thị hóa, ông Võ thẳng thắn nhìn nhận rằng chúng ta vẫn chưa làm cho người dân cảm thấy hài lòng khi khu phố của mình được tái thiết.

Về mặt lý luận, khi Nhà nước tiến hành tái thiết một khu vực, người dân phải là những người đầu tiên đứng ra ủng hộ. Nguyên do là tái thiết giúp giá đất tăng lên, và với diện tích đất sở hữu, người dân sẽ được hưởng phần giá trị gia tăng đó. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều người dân lại lựa chọn tâm lý giữ nguyên trạng để cảm thấy yên tâm hơn. Họ chấp nhận giá đất không tăng hoặc tăng chậm, thay vì tăng đột biến, chỉ mong tiếp tục sinh sống tại nơi gắn bó lâu đời.

"Cái việc Nhà nước thu hồi đất thì bây giờ trả lại người dân cái gì? Chúng ta phải trả lại người dân một cái cuộc sống tốt đẹp hơn, người dân cảm thấy hài lòng khi khu phố của mình được tái thiết", ông Võ nhận định.

Bài học từ chương trình giãn dân phố cổ Hà Nội cho thấy, nhiều hộ sau khi chuyển đến nơi ở mới vẫn quay lại khu vực cũ để duy trì nguồn kiếm sống. Điều này cho thấy việc bàn giao căn hộ mới có chất lượng hoặc diện tích tốt hơn chưa đủ bảo đảm an cư nếu người dân bị mất nguồn thu nhập.

Tại cơ chế mới ở Luật Đất đai sửa đổi được thông qua sáng 21/11, người dân bị thu hồi đất đã có thêm nhiều lựa chọn mới. Tại các phiên thảo luận trước đó, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trịnh Việt Hùng cũng đã đưa ra định hướng chuyển từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết toàn diện cuộc sống cho người dân.

Đánh giá về định hướng trên, GS. Đặng Hùng Võ cho rằng quy định nơi ở mới phải "tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ" hiện vẫn mang tính khẩu hiệu do thiếu các tiêu chí kỹ thuật định lượng cụ thể.

Theo ông, chất lượng nơi ở mới không thể chỉ được đánh giá bằng khoảng cách giao thông hay diện tích nhà ở, mà cần tính đến thời gian di chuyển, khả năng tiếp cận trường học, bệnh viện và đặc biệt là cơ hội tìm kiếm việc làm, tạo thu nhập.

Từ đó, GS. Đặng Hùng Võ kiến nghị Chính phủ ban hành các tiêu chí cụ thể để lượng hóa điều kiện sống thành những giá trị kinh tế minh bạch, tham khảo phương pháp định giá đất đô thị của các nước công nghiệp. Chỉ khi nhận thấy nơi ở mới thực sự mang lại sinh kế và môi trường sống tốt hơn, người dân mới có cơ sở để tự nguyện đồng thuận di dời.

68f58d0b08dcb36fd59d9a59.jpg
Việc bàn giao căn hộ mới có chất lượng hoặc diện tích tốt hơn chưa đủ bảo đảm an cư nếu người dân bị mất nguồn thu nhập khi Nhà nước thu hồi đất

Bài toán tài chính và phân chia giá trị đất đai sau tái thiết

Một vấn đề cốt lõi khác được GS. Đặng Hùng Võ phân tích là cơ chế tài chính đô thị và việc phân chia giá trị đất đai gia tăng sau tái thiết.

Theo ông, ngân sách công không thể tự gánh toàn bộ chi phí tái thiết đô thị. Trước đây, cơ chế đổi đất lấy hạ tầng (hợp đồng BT – Xây dựng - Chuyển giao) từng được áp dụng nhưng tiềm ẩn nguy cơ cạn kiệt tài sản đất công, dẫn đến việc cơ chế này bị cấm trong Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư. Khi ngân sách công hạn chế, trong khi BT không còn được áp dụng, quá trình tái thiết đô thị đứng trước nguy cơ ách tắc.

Thực tế, Nhà nước hầu như chưa thu được phần giá trị đất đai gia tăng thông qua thuế hay phí phát triển đô thị. Giá trị tăng thêm chủ yếu thuộc về nhà đầu tư trong quá trình triển khai dự án và nằm trong bất động sản do người dân nắm giữ. Điều này đặt ra yêu cầu Việt Nam phải thay đổi tư duy về tài chính đô thị, qua đó tạo nguồn thu hợp lý để Nhà nước tái đầu tư.

Nhìn ra quốc tế, GS. Đặng Hùng Võ đưa ra những phân tích so sánh về các mô hình tái thiết đô thị khác nhau.

Tại Nhật Bản, mô hình tái điều chỉnh đất đai được Ngân hàng Thế giới ca ngợi nhờ cơ chế người dân tự nguyện "góp đất". Theo đó, người dân chấp nhận chuyển không gian sống lên các khu chung cư cao tầng, qua đó giải phóng diện tích đất chung để xây dựng đường sá, công viên. Phần đất dôi ra được bán để lấy kinh phí đầu tư hạ tầng mà không cần sử dụng ngân sách nhà nước.

GS. Đặng Hùng Võ nhận định mô hình này vận hành thuận lợi nhờ văn hóa thị trường sòng phẳng và lối sống tối giản của người Nhật.

2-8562-9221.jpg
Mori Tower cao 238 mét gồm 54 tầng - biểu tượng trung tâm của khu đô thị phức hợp Roppongi Hills tại quận Minato, Tokyo, Nhật Bản

Tại Trung Quốc, Dự án tái thiết làng Liede (Quảng Châu) ghi nhận thành công nhờ chế độ sở hữu đất nông thôn thuộc về tập thể. Cộng đồng người dân giữ vai trò chủ sở hữu khi đàm phán với doanh nghiệp, qua đó giành được quyền lợi cao và đạt tỷ lệ đồng thuận lớn. Cụ thể, 98,6% người dân đồng ý và 99,9% ký thỏa thuận tái định cư.

Trong khi đó, Singapore triển khai chương trình tái phát triển nhà ở công cộng do Nhà nước nắm vai trò chủ đạo nhờ nguồn lực tài chính công dồi dào. Theo GS. Đặng Hùng Võ, Việt Nam rất khó học tập mô hình Singapore do ngân sách nhà nước còn hạn chế.

Ngược lại, dự án tái thiết khu West End tại Boston (Mỹ) năm 1958 là bài học đắt giá về mặt trái của quá trình tái thiết đô thị. Chính quyền thành phố đã giải tỏa 48 mẫu Anh tại khu vực này, khiến khoảng 7.500 người phải di dời để nhường chỗ cho khu căn hộ cao cấp Charles River Park. Tuy nhiên, phần lớn cư dân cũ không đủ khả năng chi trả cho nhà ở mới nên không thể quay lại sinh sống. Trong khi nhà đầu tư tư nhân được giao phát triển khu đất, người dân gốc phải rời bỏ nơi ở và mất đi cộng đồng dân cư gắn bó lâu đời.

Đề xuất mô hình ba bên, chia sẻ lợi ích minh bạch

Từ những bài học trong và ngoài nước, GS. Đặng Hùng Võ đề xuất Việt Nam áp dụng "thuyết Trung dung" trong quản lý tái thiết đô thị. Theo đó, không thể phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước, cũng không nên phó mặc cho cộng đồng tự phát hoặc để doanh nghiệp tư nhân chi phối.

Mô hình phù hợp cần có sự tham gia của ba bên: Nhà nước giữ vai trò quy hoạch và phê duyệt; doanh nghiệp tư nhân đóng góp vốn và công nghệ; người dân tham gia đối thoại, góp đất và thụ hưởng thành quả.

Đối với những dự án như tại phường Vĩnh Hưng, GS. Đặng Hùng Võ cho rằng nhà đầu tư phải minh bạch phương án tài chính, thuyết minh rõ tỷ lệ phân chia giá trị đất đai tăng thêm giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cư dân.

Để bảo đảm tính công khai, ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng hệ thống đánh giá, xếp hạng năng lực doanh nghiệp độc lập, chẳng hạn theo các cấp độ AA hoặc AAA, dựa trên lịch sử thực hiện dự án. Việc công khai xếp hạng sẽ giúp Nhà nước và người dân có cơ sở lựa chọn nhà đầu tư uy tín, đồng thời hạn chế tình trạng dự án treo hoặc trục lợi đất đai.

Theo GS. Đặng Hùng Võ, nếu được coi là địa bàn thử nghiệm về kỹ thuật và cơ chế chia sẻ lợi ích sòng phẳng, phường Vĩnh Hưng có thể tạo tiền đề quan trọng để Việt Nam hoàn thiện chính sách đất đai và nhân rộng mô hình tái thiết đô thị ra cả nước.

Theo Kiến thức Đầu tư | 2026-11-21 21:58
https://dautu.kinhtechungkhoan.vn/gs-dang-hung-vo-tai-thiet-do-thi-khong-the-chi-day-gia-dat-tang-nguoi-dan-phai-cam-thay-hai-long-1475889.html
Đừng bỏ lỡ
    Đặc sắc
    Nổi bật Người quan sát
    Đọc tiếp
    GS. Đặng Hùng Võ: Tái thiết đô thị không thể chỉ đẩy giá đất tăng, người dân phải cảm thấy hài lòng
    POWERED BY ONECMS & INTECH