CTCK lớn lên sàn, vốn hóa giảm 20.000 tỷ trong một tháng: Chuyện gì đang xảy ra?

Nhà đầu tư IPO cổ phiếu VCK tạm lỗ trên 22% sau một tháng

Tròn một tháng kể từ ngày chính thức niêm yết trên HoSE, cổ phiếu VCK của CTCP Chứng khoán VPS đã giảm mạnh. Kết phiên 16/1/2026, VCK dừng ở 46.450 đồng/cp, tương ứng mức giảm 22,6% so với giá tham chiếu ngày chào sàn 60.000 đồng/cp. Vốn hóa thị trường còn khoảng 70.700 tỷ đồng, đồng nghĩa nhóm nhà đầu tư tham gia IPO đến nay đang tạm lỗ từ 22% trở lên.

Đáng chú ý, dù chỉ niêm yết trong hai tuần cuối năm 2025, VCK nhanh chóng góp mặt trong nhóm Top 5 cổ phiếu tác động tiêu cực nhất tới VN-Index, bên cạnh các mã như FPT, VCB, DGC, VPX. So với mức giá đóng cửa phiên cuối năm là 50.100 đồng/cp, cổ phiếu này tiếp tục giảm thêm trong nửa đầu tháng 1/2026.

Trước đó, ngày 16/12/2025, toàn bộ gần 1,48 tỷ cổ phiếu VCK chính thức niêm yết trên HoSE với giá tham chiếu 60.000 đồng/cp, vốn hóa khởi điểm gần 90.000 tỷ đồng (cao hơn SSI và chỉ xếp sau TCBS).

Đầu tháng 11/2025, Chứng khoán VPS đã hoàn tất đợt IPO thu hút 19.952 nhà đầu tư tham gia, với tổng khối lượng đăng ký mua hơn 220,4 triệu cổ phiếu, cao hơn lượng chào bán (chỉ 202,31 triệu cổ phiếu). Trong cơ cấu nhà đầu tư, cá nhân chiếm 98,11% tổng giá trị đăng ký mua. Giá chào bán được thông qua là 60.000 đồng/cp, tương ứng mức tối thiểu trong kế hoạch ban đầu. Theo tỷ lệ phân bổ, các lệnh hợp lệ đặt mua cao hơn giá chào bán được phân bổ 100%, trong khi các lệnh bằng giá chào bán được phân bổ 83,73%.

Đâu là bên bán ra chủ đạo?

Dưới góc nhìn phân tích dòng tiền, diễn biến của cổ phiếu VCK sau IPO phản ánh rõ “hệ quả cơ cấu cổ đông”. Khi nhà đầu tư cá nhân trong nước chiếm tới khoảng 98% lượng đăng ký mua IPO, chính nhóm này cũng trở thành bên bán ra chủ đạo ngay sau khi cổ phiếu lên sàn. Giá trị bán ròng trung bình thường chỉ ở mức vài chục tỷ đồng mỗi phiên, trong khi lực mua đối ứng chủ yếu đến từ tổ chức trong nước. Các giao dịch của khối tự doanh và nhà đầu tư nước ngoài trong cùng giai đoạn tương đối nhỏ, chưa đủ tạo lực nâng đỡ đáng kể.

Điểm đáng chú ý là tại VCK có hai phiên ghi nhận dòng tiền “đảo chiều” mạnh giữa cá nhân và tổ chức. Phiên 24/12/2025, nhà đầu tư cá nhân trong nước mua ròng 513 tỷ đồng trong khi tổ chức nội bán ròng 520 tỷ. Ngược lại, phiên 18/12, cá nhân trong nước bán ròng 547 tỷ, còn tổ chức nội mua ròng 529 tỷ.

Sự khác biệt của VCK càng rõ hơn khi đặt cạnh hai thương vụ IPO diễn ra trước đó trong quý IV/2025 là TCBS và VPBankS. VPS là cái tên IPO và niêm yết sau cùng trong cao điểm IPO nhóm chứng khoán, nên cơ cấu nhà đầu tư tham gia có xu hướng “lệch” mạnh về cá nhân nội - nhóm thường giao dịch ngắn hạn và nhạy cảm với biến động giá, khiến áp lực chốt lời sau niêm yết dễ kéo dài.

Với TCBS, 231,15 triệu cổ phiếu được phân phối cho 26.099 nhà đầu tư, trong đó 109,9 triệu cổ phiếu thuộc về 85 nhà đầu tư nước ngoài. Tỷ lệ phân bổ thấp (chưa tới 50%) cũng cho thấy cầu thực tế cao hơn nhiều so với lượng cung, tạo nền tâm lý tích cực hơn cho cổ phiếu sau niêm yết. Sau IPO, nhà đầu tư trong nước nắm 93,62% vốn, còn nước ngoài sở hữu 6,38%, qua đó hình thành thêm một “chân cầu” ổn định từ khối ngoại khi cổ phiếu TCX điều chỉnh.

Trong khi đó, VPBankS chào bán thành công 375 triệu cổ phiếu với giá 33.900 đồng/cp, cơ cấu sau IPO cũng có sự hiện diện nhất định của nhà đầu tư nước ngoài (5,79% vốn). Dù vậy, lực hồi phục của VPX thời gian qua lại chủ yếu đến từ dòng tiền cá nhân trong nước - nhóm có xu hướng quay lại bắt đáy nhanh khi cổ phiếu giảm sâu.

Điểm chung của cả ba mã là đều chứng kiến nhịp giảm mạnh sau niêm yết, nhưng tốc độ phục hồi có sự khác biệt rõ rệt. TCX hồi phục nhờ lực cầu khối ngoại, VPX được hỗ trợ bởi dòng tiền cá nhân trong nước, còn VCK lại đối mặt nghịch lý khi chính nhóm cá nhân tham gia IPO chủ đạo vẫn đang duy trì trạng thái bán ròng. Điều này khiến quá trình tạo đáy và tái cân bằng cung - cầu của VCK có thể kéo dài hơn, cho đến khi áp lực chốt lời từ nhóm IPO suy yếu và xuất hiện dòng tiền đủ mạnh để hấp thụ lượng hàng luân chuyển trên thị trường.

Áp lực bán mạnh vì... đắt?

Dù mới niêm yết, cổ phiếu VCK của Chứng khoán VPS nhanh chóng chịu áp lực bán mạnh. Một trong những lý do thường được nhắc đến là cảm giác “đắt” khi nhìn thuần túy vào mức giá tham chiếu 60.000 đồng/cp - thuộc nhóm cao nhất ngành và vượt nhiều tên tuổi như SSI, VCI hay HCM. Với phần đông nhà đầu tư cá nhân, con số này dễ tạo ra định kiến ban đầu rằng cổ phiếu đã được định giá cao.

Tuy nhiên, nếu đặt trong bối cảnh IPO và lên sàn HoSE, VPS có cơ sở để đưa ra mức giá chào bán này. Từ năm 2023 đến cuối quý III/2025, tổng tài sản của VPS tăng mạnh, ước đạt khoảng 39.200 tỷ đồng. Vốn chủ sở hữu cũng được củng cố lên gần 13.930 tỷ đồng, trong đó thặng dư lợi nhuận vượt 8.000 tỷ đồng. Hiệu quả hoạt động cải thiện rõ nét khi EPS giai đoạn 2023-2025 lần lượt ở mức 1.626 đồng và 6.140 đồng (số 2025 là ước tính dựa trên kết quả 9 tháng), cùng các chỉ tiêu ROE, ROA cao hơn đáng kể so với mặt bằng nhiều công ty chứng khoán, thậm chí ROE được cho là gấp đôi bình quân ngành.

Với giả định giá 60.000 đồng/cp, các hệ số định giá P/E và P/B của VCK vì vậy vẫn có thể được xem là “chấp nhận được” nếu nhìn theo góc độ tăng trưởng.

Áp lực bán của VCK cũng đến từ yếu tố thời điểm. Cổ phiếu lên sàn trong giai đoạn thị trường rung lắc mạnh, thanh khoản suy giảm kéo dài 8-9 tuần từ cuối tháng 10 đến hết tháng 12/2025, nhiều phiên HoSE chỉ khớp 15.000-20.000 tỷ đồng. Đây là biến số nhạy cảm với VPS - công ty dẫn đầu thị phần môi giới, trong khi mảng môi giới và cho vay margin mới là nguồn thu chủ đạo, thay vì tự doanh cổ phiếu.

Tâm lý “sợ cổ phiếu đắt” còn phản ánh qua kết quả chào bán riêng lẻ cuối năm 2025. VPS chỉ phân phối được 39,51 triệu cổ phiếu, tương đương 24,4% lượng chào bán 161,85 triệu đơn vị, thu về gần 1.900 tỷ đồng và chỉ có 1/5 nhà đầu tư đăng ký thực hiện mua vào.

Nhiều áp lực xuất hiện

Dù vẫn giữ vị trí số 1, Chứng khoán VPS đang đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng rõ nét ngay tại mảng được xem là thế mạnh cốt lõi - môi giới.

Số liệu thị phần do HoSE công bố gần đây cho thấy nhóm dẫn đầu đang phân hóa mạnh, khi SSI và TCBS tiếp tục mở rộng thị phần, trong khi VPS có dấu hiệu hụt hơi. Riêng quý IV/2025, thị phần môi giới của VPS giảm từ 16,45% xuống 14,28%. Tính chung cả năm 2025, VPS vẫn đứng đầu với 15,95%, nhưng đây đã là năm thứ hai liên tiếp công ty ghi nhận xu hướng suy giảm, mất thêm khoảng 2,3 điểm thị phần so với năm trước.

Một số ông lớn như VNDirect hay Mirae Asset cũng hao hụt thị phần trước áp lực cạnh tranh nội ngành, đặc biệt với nhóm dẫn đầu.

Thị phần môi giới được tính dựa trên giá trị giao dịch, qua đó phản ánh trực tiếp doanh thu từ phí môi giới. Tuy nhiên, với các công ty chứng khoán, đây không chỉ là chỉ tiêu “đẹp” về doanh thu, mà còn là thước đo sức cạnh tranh, khả năng thu hút và giữ chân khách hàng, cũng như chất lượng dịch vụ, hệ thống và năng lực tư vấn. Đặc biệt, thị phần còn đóng vai trò như “chiếc chìa khóa” giúp các công ty chứng khoán mở rộng quy mô cho vay ký quỹ (margin) - mảng có biên lợi nhuận cao và tạo dòng tiền ổn định.

Thực tế, 9 tháng năm 2025, VPS ghi nhận 2.850 tỷ đồng doanh thu môi giới và 1.740 tỷ đồng lãi từ cho vay và các khoản phải thu, tăng lần lượt 11% và 33,4% so với cùng kỳ. Tuy vậy, việc thị phần suy giảm vẫn là yếu tố khiến nhà đầu tư thận trọng hơn, góp phần tạo áp lực điều chỉnh lên cổ phiếu VCK trong những tuần đầu năm 2026.