Hết thời 'mua là thắng': Chuyên gia cảnh báo nhà đầu tư bớt ‘fomo’, dùng lý trí để săn hàng IPO

Sau những thăng trầm của thị trường vốn, chứng khoán Việt Nam đang bước vào làn sóng IPO thứ ba với quy mô và tính chất hoàn toàn khác trước. Không còn là cuộc chơi “dễ ăn”, làn sóng mới này đòi hỏi sự chọn lọc khắt khe hơn từ dòng tiền, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội tái cấu trúc thị trường theo hướng cân bằng, bền vững hơn.

Chia sẻ tại talk show “Làn sóng IPO thứ 3: Nhà đầu tư không còn ‘dễ ăn’?”, ông Trần Thăng Long – Giám đốc Phân tích, Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) cho rằng, thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng, khi hàng loạt doanh nghiệp quy mô lớn, thuộc các lĩnh vực tiêu dùng, bán lẻ, công nghệ… chuẩn bị “trình diện” VN-Index.

Ba làn sóng IPO và bước ngoặt hiện tại

Theo ông Trần Thăng Long, thị trường Việt Nam đã trải qua ba làn sóng IPO rõ nét. Làn sóng thứ nhất giai đoạn 2007–2009, gắn với Luật Chứng khoán và việc Việt Nam gia nhập WTO, với trụ cột là các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa và niêm yết. Làn sóng thứ hai diễn ra trong giai đoạn 2016–2018, khi cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân đồng loạt IPO, tạo nền tảng quan trọng cho thị trường.

Đến thời điểm hiện tại, thị trường đang bước vào làn sóng IPO thứ ba, với tốc độ và quy mô chưa từng có. Chỉ trong 3 tháng cuối năm, tổng giá trị vốn huy động qua IPO đạt khoảng 40.000 tỷ đồng, gần tương đương tổng quy mô IPO của cả 10 năm trước đó.

“Điều này cho thấy nhà đầu tư đang rất mong chờ những sản phẩm mới, những doanh nghiệp mới để giải ngân. Đây là tín hiệu tích cực và rất đáng mừng cho thị trường”, ông Long nhận định.

Không chỉ dòng tiền nội, nhà đầu tư ngoại cũng chờ ‘hàng mới’

Sự sôi động của IPO không chỉ đến từ nhà đầu tư trong nước. Theo ông Long, dòng vốn ngoại đang chờ đợi những hàng hóa mới được đưa lên sàn, đặc biệt là các doanh nghiệp có thương hiệu mạnh, mô hình kinh doanh rõ ràng và dư địa tăng trưởng dài hạn.

Thống kê cho thấy, trong năm 2025, khoảng 90% giá trị vốn huy động qua IPO đến từ các công ty chứng khoán, phản ánh thực tế rằng thị trường vẫn đang thiếu sự đa dạng về ngành nghề. Tuy nhiên, bức tranh này được kỳ vọng sẽ thay đổi mạnh mẽ trong năm 2026.

“Danh sách các doanh nghiệp có kế hoạch IPO hiện nay là khá dài, trong đó có nhiều cái tên rất ‘nóng’ mà cả nhà đầu tư trong và ngoài nước đều quan tâm”, ông Long cho biết.

Theo ông Trần Thăng Long, làn sóng IPO sắp tới được kỳ vọng sẽ mang đến cấu trúc hàng hóa phong phú hơn cho thị trường, đặc biệt ở các lĩnh vực gắn với tiêu dùng và nền kinh tế thực.

Trong nhóm bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng, hàng loạt thương hiệu quen thuộc được nhắc tới như Bách Hóa Xanh, Điện Máy Xanh, Long Châu, Highland Coffee, Golden Gate. Đây đều là những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tốt, thương hiệu mạnh và đã “chờ đợi rất lâu” để có cơ hội bước lên sàn.

Bên cạnh đó là các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực hạ tầng, công nghệ, dịch vụ doanh nghiệp như Viet IDC, MISA, những cái tên được đánh giá có khả năng tạo sức hút lớn nhờ nền tảng kinh doanh bền vững và triển vọng tăng trưởng dài hạn.

Một điểm nhấn quan trọng được ông Trần Thăng Long phân tích là vai trò của IPO trong việc tái cân bằng thị trường chứng khoán Việt Nam. Hiện nay, khối ngân hàng – tài chính – chứng khoán đang chiếm khoảng 40% vốn hóa và 45–50% tổng lợi nhuận toàn thị trường, cho thấy sự lệch pha khá lớn so với các thị trường phát triển.

“Nếu không có IPO mới, chúng ta sẽ không có cổ phiếu mới. Việc bổ sung thêm các doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau sẽ giúp thị trường cân bằng hơn và mở ra nhiều cơ hội đầu tư hơn cho nhà đầu tư”, ông Long nhấn mạnh.

Theo ông, mức độ đa dạng và cân bằng của hàng hóa chính là một trong những thước đo quan trọng phản ánh sự trưởng thành của thị trường chứng khoán.

IPO không còn ‘dễ ăn’: Nhà đầu tư phải đổi tư duy

Một yếu tố quan trọng giúp làn sóng IPO thứ ba bùng nổ là những cải cách mạnh mẽ về chính sách và khung pháp lý. Đặc biệt, việc sửa đổi Nghị định 155, cùng với các quy định mới gắn chặt quá trình IPO với niêm yết, đã giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ từ khoảng 90 ngày xuống còn 30 ngày.

“Việc rút ngắn thời gian này không chỉ giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn khi lên sàn, mà còn đảm bảo tốt hơn quyền lợi của các cổ đông tham gia IPO”, ông Long cho biết.

Trong bối cảnh Việt Nam phải cạnh tranh trực tiếp với các thị trường mới nổi trong khu vực như Indonesia hay Thái Lan – nơi tổng quy mô IPO 10 năm qua đạt 24–25 tỷ USD, cải cách thể chế được xem là điều kiện then chốt để nâng tầm thị trường vốn trong nước.

Sau những bài học không mấy dễ chịu từ một số thương vụ IPO trong quá khứ, sự hào hứng của dòng tiền hiện nay đang đi kèm với mức độ thận trọng và chọn lọc cao hơn.

Theo ông Trần Thăng Long, nhà đầu tư không nên coi IPO là “vé số”. Dù doanh nghiệp IPO thường có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và triển vọng tốt, nhưng định giá và kỳ vọng lợi nhuận vẫn là yếu tố then chốt.

“Đầu tư IPO không thể theo kiểu FOMO. Nhà đầu tư cần dựa trên lý trí, đánh giá kỹ lưỡng và sẵn sàng đồng hành với doanh nghiệp trong một câu chuyện dài hạn, thay vì kỳ vọng lên sàn là chốt lãi ngay”, ông Long khuyến nghị.