Đại diện Viettel nói gì về cơ hội từ 'mỏ vàng' gần 500 tỷ USD?

Kinh tế không gian tầng thấp được đánh giá có tiềm năng trở thành một động lực tăng trưởng mới, trong đó thiết bị bay không người lái (UAV/drone) đang từng bước được nghiên cứu, thử nghiệm trong logistics, nông nghiệp, y tế, giám sát hạ tầng và cứu hộ. Tuy nhiên, để chuyển từ các mô hình thử nghiệm sang vận hành thực tế, doanh nghiệp cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thử nghiệm, hành lang pháp lý và nền tảng quản lý vùng trời.

Tại Diễn đàn “Phát triển kinh tế tầm thấp và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam” diễn ra ngày 2/10 do Báo Tiền Phong phối hợp Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức, ông Nguyễn Kim Thuần, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ Viettel Post, cho biết kinh tế không gian tầng thấp là một lĩnh vực còn khá mới nhưng có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng kinh tế mới, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các mô hình thử nghiệm.

Theo ông Thuần, trên thế giới, UAV/drone đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như y tế, vận chuyển khẩn cấp, nông nghiệp, giám sát hạ tầng, an ninh, cứu hộ và thiên tai. Logistics được dự báo là một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng cao, với quy mô thị trường có thể đạt hơn 16 tỷ USD vào năm 2030.

Tại Việt Nam, theo ông Thuần, có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế không gian tầng thấp, từ nhu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đến nhu cầu thực tế trong logistics, nông nghiệp, đô thị, cứu hộ và giám sát hạ tầng. Một số doanh nghiệp trong nước cũng đã từng bước làm chủ công nghệ.

Các lĩnh vực ứng dụng tại Việt Nam hiện tập trung vào 4 nhóm chính, gồm quốc phòng - an ninh với yêu cầu kỹ thuật và an toàn rất cao; nông nghiệp như phun thuốc, bón phân, giám sát cây trồng, phát hiện sâu bệnh; giám sát hạ tầng, trong đó có kiểm tra công trình, lập bản đồ, giám sát rừng và các hoạt động khai thác tài nguyên; và logistics.

Trong đó, logistics vẫn là lĩnh vực còn khá sơ khai, chủ yếu đang ở giai đoạn thử nghiệm hoặc triển khai thí điểm. Tuy nhiên, đây cũng là khoảng trống để các doanh nghiệp có tiềm lực công nghệ tiên phong, hướng tới việc chuyển từ các mô hình thử nghiệm sang mô hình vận hành có nền tảng, có quy trình và có hiệu quả kinh tế rõ ràng.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Thuần cho biết Viettel Post đã nghiên cứu UAV từ khá sớm cùng các đơn vị trong tập đoàn. Đến nay, Viettel Post đã thử nghiệm nhiều chuyến bay, nhưng chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực như giám sát và giao hàng trong những điều kiện địa hình đặc thù, chẳng hạn khu vực chịu thiên tai hoặc vận chuyển nông sản ở địa hình đồi núi phức tạp.

Hiện có 4 lĩnh vực mà cả thế giới và Viettel Post đang nghiên cứu, đánh giá để ứng dụng drone. Thứ nhất là giám sát. Thứ hai là giao hàng chặng cuối, nhưng ứng dụng tại những địa bàn, địa hình đặc thù. Thứ ba là phòng thủ dân sự, cụ thể là trong những trường hợp thiên tai, bão lũ khiến địa hình bị chia cắt. Thứ tư là vận chuyển một số mặt hàng đặc thù cần thời gian nhanh, như vật phẩm y tế và hàng cứu trợ.

Từ thực tế triển khai, ông Nguyễn Kim Thuần cho biết Viettel Post đang phối hợp với chính quyền để triển khai các đề án thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông cho rằng có một số vấn đề cần được quan tâm khi hoàn thiện cơ chế thử nghiệm này.

Trước hết, đối với cơ chế thử nghiệm sandbox, cần có phạm vi thử nghiệm rõ ràng. Các khu vực thử nghiệm cũng cần được quy hoạch trước để bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tế.

Thứ hai, cần có thời gian thử nghiệm cụ thể và các tiêu chí về an toàn mà doanh nghiệp phải bảo đảm khi tham gia. Khi đó, doanh nghiệp vừa có điều kiện thử nghiệm thực tế, vừa giúp cơ quan nhà nước kiểm soát được các yếu tố liên quan an toàn.

Thứ ba là đầu mối hỗ trợ và tiếp nhận nhu cầu của doanh nghiệp về sandbox. Theo ông Thuần, nên quy hoạch thành một đầu mối thống nhất theo cơ chế một cửa. Hoạt động kinh tế tầng thấp liên quan khá nhiều đầu mối, từ quốc phòng, công an, chính quyền địa phương đến quản lý tần số. Nếu có một đơn vị có khả năng điều phối, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn rất nhiều trong quá trình triển khai đề án, đồng thời tiết kiệm thời gian.

Ông Thuần cũng cho rằng cần có cơ chế hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp tham gia và triển khai các đề án sandbox. Chính quyền địa phương hoặc cơ quan nhà nước có thể hỗ trợ một phần chi phí về hạ tầng, thiết bị bay, bảo hiểm.

Ngoài hỗ trợ trực tiếp về chi phí, có thể thực hiện thông qua cơ chế đặt hàng của địa phương. Thông qua cơ chế đặt hàng, đầu ra của các đề án sandbox có thể gắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế trên địa bàn.

Ở góc độ rộng hơn, ông Thuần cho rằng phát triển kinh tế không gian tầng thấp không thể do một đơn vị riêng lẻ thực hiện mà cần sự tham gia đồng bộ của các bộ, ngành Trung ương, địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Mục tiêu là hình thành hệ sinh thái vừa bảo đảm an toàn, an ninh, vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và thương mại hóa dịch vụ.

Theo cách tiếp cận này, Nhà nước tạo hành lang pháp lý và điều phối chung; địa phương đưa ra bài toán và không gian thử nghiệm; doanh nghiệp triển khai ứng dụng; trường đại học và viện nghiên cứu hỗ trợ nghiên cứu, đào tạo nhân lực.