Đề xuất can thiệp vào khí quyển nhằm giảm tác hại của thời tiết cực đoan

Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt, hạn hán, nắng nóng và rét đậm đang xảy ra với tần suất dày hơn và cường độ mạnh hơn, gây thiệt hại lớn về người và tài sản trên toàn thế giới. Trước thực tế này, một nhóm nhà khoa học thuộc Đại học Bang Arizona (Mỹ) đã đề xuất hướng tiếp cận mới mang tên "Weather Jiu-Jitsu" (Nhu thuật Thời tiết, tức can thiệp năng lượng thấp, đúng thời điểm vào các luồng khí quyển), với mục tiêu giảm thiểu tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan bằng những can thiệp nhỏ nhưng được thực hiện đúng thời điểm.

Đề xuất được Qin Huang cùng các cộng sự công bố ngày 24/06 trên tạp chí truy cập mở PLOS Water. Nhóm nghiên cứu cho rằng thay vì cố gắng kiểm soát hoàn toàn thời tiết, con người có thể tận dụng chính đặc tính nhạy cảm của khí quyển để tạo ra những thay đổi nhỏ, từ đó làm các hệ thống thời tiết dịch chuyển khỏi quỹ đạo có khả năng gây thiệt hại.

Ý tưởng này được lấy cảm hứng từ môn võ Jiu Jitsu, trong đó người tập không đối đầu trực diện bằng sức mạnh mà sử dụng đòn bẩy và kỹ thuật để chuyển hướng lực của đối phương. Theo các nhà nghiên cứu, khí quyển cũng có những đặc tính tương tự khi chỉ một tác động nhỏ, nếu được thực hiện đúng thời điểm và đúng vị trí, có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể trong diễn biến của một hiện tượng thời tiết cực đoan.

Theo nhóm nghiên cứu, các hiện tượng khí hậu cực đoan đã gây thiệt hại khoảng 417 tỷ USD trên toàn cầu chỉ trong năm 2024. Trong nhiều thập kỷ qua, các biện pháp can thiệp thời tiết chủ yếu dừng ở quy mô hạn chế, phổ biến nhất là kỹ thuật gieo mây nhằm kích thích mưa tại một số khu vực. Tuy nhiên, phương pháp Nhu thuật Thời tiết hướng đến mục tiêu rộng hơn, không phải tạo ra thời tiết theo ý muốn mà tìm cách làm giảm mức độ nguy hiểm của những hiện tượng sắp xảy ra.

Để đánh giá tính khả thi của ý tưởng, các nhà khoa học đã tiến hành các thí nghiệm mô phỏng bằng mô hình tuần hoàn khí quyển kết hợp với Aurora - mô hình trí tuệ nhân tạo quy mô lớn có khả năng dự báo thời tiết với độ phân giải cao.

Kết quả mô phỏng cho thấy, nếu thực hiện hoạt động gieo mây quy mô nhỏ vài ngày trước khi hiện tượng thời tiết đạt cường độ mạnh nhất, quỹ đạo của siêu bão Sandy năm 2012 có thể đã dịch chuyển khoảng 300 dặm, tương đương gần 483km, giúp cơn bão không đi qua thành phố New York. Trong một mô phỏng khác, nhiệt độ thấp nhất của đợt rét lịch sử tại bang Texas năm 2021 có thể tăng khoảng 18 độ F, tương đương gần 10 độ C. Đối với dòng sông khí quyển gây mưa lớn và lũ lụt tại bang California năm 2022, lượng mưa có thể giảm khoảng 5%.

Mặc dù những kết quả này mới dừng ở mức mô phỏng, nhóm nghiên cứu cho rằng chúng cho thấy khả năng ứng dụng của phương pháp Nhu thuật Thời tiết. Tuy nhiên, để triển khai ngoài thực tế, các nhà khoa học cần hiểu rõ hơn về cơ chế hình thành và diễn biến của từng loại hiện tượng thời tiết cực đoan, đồng thời nâng cao năng lực quan trắc và dự báo để xác định chính xác thời điểm cũng như vị trí cần can thiệp.

Ngoài các yếu tố kỹ thuật, nhóm nghiên cứu cũng cho rằng việc áp dụng phương pháp này cần tiếp tục được đánh giá về tác động đối với môi trường, các vấn đề liên quan đến công bằng và những khía cạnh pháp lý, chính trị có thể phát sinh khi con người chủ động tác động đến các hệ thống thời tiết.

Theo các tác giả, tác động ngày càng lớn của các hiện tượng thời tiết cực đoan cho thấy những giải pháp truyền thống như đập nước, đê điều hay bảo hiểm có thể không còn đủ để giảm thiểu mọi thiệt hại. Họ cho rằng Nhu thuật Thời tiết mở ra một hướng tiếp cận mới, sử dụng những tác động nhỏ để tận dụng chính động lực tự nhiên của khí quyển, qua đó có khả năng chuyển hướng hoặc làm suy yếu các hiện tượng thời tiết cực đoan trước khi chúng gây ảnh hưởng lớn.

Nếu phương pháp này có thể được triển khai trong thực tế, nó có thể trở thành công cụ bổ sung cho các biện pháp quản lý thiên tai hiện nay, đặc biệt đối với những khu vực và cộng đồng dễ bị tổn thương trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.