Giáo sư Hóa học từng là diễn viên VTV: Được vinh danh tại Australia, gây tranh luận vì quan điểm về Việt Nam phát triển sự nghiệp

Năm 2000, Nguyễn Thành Vinh bước lên bục nhận danh hiệu Á quân trong trận chung kết mùa đầu tiên của chương trình Đường lên đỉnh Olympia. Chỉ sau đó 1 năm, ngã rẽ bất ngờ xuất hiện khi Nguyễn Thành Vinh bén duyên với nghệ thuật thứ bảy.

Nhận lời mời của đạo diễn Đỗ Thanh Hải, anh hóa thân thành Nam “mọt sách”, chàng sinh viên thư sinh hiền lành, trầm tính và mọt sách trong bộ phim truyền hình kinh điển Phía trước là bầu trời (2001). Dù chưa từng qua trường lớp đào tạo chuyên nghiệp, sự mộc mạc và chân thực trong lối diễn xuất đã giúp anh để lại dấu ấn đậm nét trong lòng nhiều thế hệ khán giả.

Dù vụt sáng thành tượng đài trong ký ức khán giả truyền hình, Phía trước là bầu trời lại là bộ phim duy nhất mà Nguyễn Thành Vinh tham gia. Không ngủ quên trên ánh hào quang, anh nhanh chóng gác lại nghiệp diễn để tập trung hoàn toàn cho con đường học thuật tại xứ sở chuột túi.

Rời Việt Nam năm 2001 nhờ học bổng Chính phủ Australia, Nguyễn Thành Vinh theo học ngành Hóa học Công nghiệp tại Đại học New South Wales (UNSW). Với năng lực vượt trội, anh tiếp tục hoàn thành chương trình tiến sĩ Hóa hữu cơ tại Đại học Quốc gia Australia (ANU) vào năm 2010 dưới sự hướng dẫn của Giáo sư Michael Sherburn. Tại đây, anh tập trung nghiên cứu phát triển các phương pháp tổng hợp hữu cơ mới phục vụ sản phẩm tự nhiên và các phân tử định hướng dược lý.

Không dừng lại, anh sang Đức nghiên cứu sau tiến sĩ tại Viện Hóa học hữu cơ RWTH Aachen theo Học bổng Alexander von Humboldt danh giá, chuyên sâu về xúc tác hữu cơ dưới sự dẫn dắt của Giáo sư Dieter Enders. Năm 2013, anh chuyển đến Đại học Curtin để tự lập nhóm nghiên cứu riêng trước khi trở lại UNSW vào năm 2015.

Năm 2016, anh nhận Huy chương Athel Beckwith từ Viện Hóa học Hoàng gia Australia (RACI) dành cho nhà hóa học hữu cơ trẻ xuất sắc với khoản tài trợ nghiên cứu giá trị. Cuối năm 2025, tên anh lọt vào danh sách 250 nhà nghiên cứu hàng đầu Australia do ấn phẩm Research Magazine bình chọn dựa trên số lượng trích dẫn khoa học.

Đặc biệt, năm 2026, anh chính thức được bổ nhiệm chức danh Giáo sư tại UNSW và vinh dự nhận Huy chương Mary Garson từ RACI tại Đại hội Toàn quốc tổ chức ở Perth, ghi nhận những cống hiến xuất sắc ở giai đoạn giữa sự nghiệp.

Được nhiều người ngưỡng mộ vì sự nghiệp học thuật rực rỡ, Nguyễn Thành Vinh cũng từng trở thành tâm điểm chú ý của dư luận xung quanh quan điểm lựa chọn nơi làm việc.

Trong một chương trình truyền hình giao lưu năm 2015, khi bàn về chuyện "chảy máu chất xám" và lý do không trở về Việt Nam ngay sau khi học xong, anh từng chia sẻ thẳng thắn rằng Australia cho anh môi trường làm việc tốt hơn để theo đuổi nghiên cứu đỉnh cao, đồng thời cho rằng cống hiến không nhất thiết phải là trở về nước sống và làm việc, bởi ở bất kỳ đâu, nếu tạo ra giá trị khoa học thiết thực thì đó cũng là sự cống hiến.

Phát biểu này ở thời điểm đó nhanh chóng thổi bùng nhiều luồng tranh cãi trái chiều. Một bộ phận khán giả trách anh "quay lưng" với quê hương, nhưng số đông giới chuyên môn lại đồng cảm, cho rằng việc một tài năng Hóa học thực nghiệm chọn ở lại môi trường quốc tế có đầy đủ trang thiết bị hiện đại là nước đi hoàn toàn hợp lý để phát triển tối đa năng lực.

Mới nhất, quan điểm tìm kiếm cơ hội hợp tác với Việt Nam của anh lại tiếp tục thu hút sự chú ý. Tại buổi gặp gỡ các nhà khoa học và doanh nhân kiều bào do Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức ngày 6/2/2026, anh không ngần ngại chỉ ra những điểm nghẽn tồn đọng khiến việc kết nối trong nước nhiều năm qua chưa có kết quả cụ thể.

Anh thẳng thắn bày tỏ: “Cơ chế hiện đã có, nhưng có lẽ chúng ta còn thiếu sự tin tưởng, cởi mở, thẳng thắn nói chuyện với nhau một lần. Tôi từng đi nhiều nơi và thấy rằng, đôi khi chỉ cần gặp nhau, trao đổi một vài bức thư điện tử, việc hợp tác đã có thể tiến hành”.

Theo anh, rào cản lớn nhất chưa bao giờ nằm ở đãi ngộ tài chính hay lương bổng. Bản thân anh cùng nhiều trí thức kiều bào luôn sẵn sàng cống hiến hết mình, thậm chí triển khai các dự án hoàn toàn miễn phí. Anh nhấn mạnh sự hợp tác hoàn toàn có thể khởi nguồn từ những bước đi gọn nhẹ như một khóa học ngắn hạn hoặc một đề tài nghiên cứu chung, cốt sao hai bên đặt lên bàn sự tôn trọng tuyệt đối dành cho cá tính học thuật của nhau.

Hiện tại, bên cạnh trọng trách nghiên cứu và giảng dạy chuyên sâu tại UNSW, Giáo sư Nguyễn Thành Vinh còn đảm nhiệm vai trò Cố vấn Khoa học cho Mạng lưới Đổi mới Sáng tạo Việt Nam tại Australia (NIC AU). Trong vai trò này, anh tích cực làm cầu nối tri thức, trực tiếp tiếp nhận hướng dẫn nhiều thế hệ sinh viên, nghiên cứu sinh và nhà khoa học trẻ người Việt.

Đồng thời, anh duy trì hợp tác chuyên môn chặt chẽ với các cơ sở giáo dục hàng đầu Việt Nam như Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội và đóng vai trò tư vấn định hướng cho các phòng thí nghiệm công nghệ cao tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhìn về chặng đường phía trước, vị Giáo sư gốc Thanh Hóa vẫn sẽ tiếp tục phát triển các phương pháp tổng hợp hữu cơ tiên tiến phục vụ y học hiện đại, đồng thời thu hẹp khoảng cách giữa nền khoa học Việt Nam và các tiêu chuẩn học thuật toàn cầu thông qua những hành động thiết thực.