Hãng tàu ngừng nhận đơn, hàng triệu tấn lương thực từ vựa gạo châu Á đứng trước nguy cơ nằm bờ

Những ngày qua, không khí căng thẳng bao trùm các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản tại vùng Vidarbha và khu vực miền trung Ấn Độ. Thay vì hối hả đóng hàng lên tàu như thông lệ, nhiều kho bãi đang buộc phải giảm nhịp độ hoạt động. Nguyên nhân không xuất phát từ việc thiếu hụt nguồn cung hay sụt giảm nhu cầu tiêu thụ, mà đến từ một rào cản mang tên chi phí logistics. Cuộc khủng hoảng hàng hải toàn cầu đang tạo ra một hiệu ứng domino, đe dọa trực tiếp đến dòng chảy lương thực từ quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới đi các châu lục.

Tình trạng đóng băng đơn hàng

Chỉ trong vỏn vẹn hơn hai tuần, bài toán tài chính của các nhà xuất khẩu đã hoàn toàn bị đảo lộn. Giới thương nhân Ấn Độ cho biết cước phí vận chuyển đã bị dội lên thêm 500 USD/tấn. Đáng chú ý, đà tăng này diễn ra cực kỳ dữ dội khi chỉ tính riêng bốn ngày gần đây nhất, mức phí đã nhảy vọt thêm 250 USD/tấn. Khung giá vận tải hiện tại đang neo ở mức rất cao, dao động trong khoảng 2.000 đến 2.200 USD/tấn.

Trong giới hàng hải, động thái này được định nghĩa là cơ chế tăng giá cước chung được các hãng tàu áp dụng đồng loạt. Sự điều chỉnh chi phí từ các đơn vị vận tải không chỉ bào mòn lợi nhuận mà còn trực tiếp tước đi cơ hội giao thương của doanh nghiệp. Thậm chí, việc chấp nhận trả mức cước cao cũng không đảm bảo hàng hóa được xuất ngoại, bởi hàng loạt hãng tàu quốc tế đã gần như ngừng hoàn toàn việc tiếp nhận đơn đặt chỗ mới.

Nghịch lý logistics

Khu vực Vidarbha vốn được coi là vựa lúa gạo trọng điểm, nơi cung cấp lượng lớn gạo đồ và gạo không thuộc dòng Basmati cho thị trường Tây Phi. Đối với các quốc gia châu Phi này, nông sản Ấn Độ không đơn thuần là hàng hóa thương mại mà còn là nguồn lương thực thiết yếu đảm bảo an sinh xã hội. Thông thường, các chuyến tàu chở gạo tới Tây Phi sẽ chọn hải trình đi qua Mũi Hảo Vọng thay vì tiến vào điểm nóng eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, độ mở của ngành hàng hải khiến không một tuyến đường nào thực sự miễn nhiễm với rủi ro. Những căng thẳng dai dẳng tại khu vực eo biển Hormuz đã tạo ra tác động lan tỏa, làm xáo trộn toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu. Đại diện công ty giao nhận R&Y Logistics tại Nagpur là ông Shivkumar Rao nhận định, hoạt động xuất khẩu đang suy giảm với tốc độ đáng báo động.

Theo phân tích của chuyên gia logistics này, sự đứt gãy bắt nguồn từ mất cân bằng thương mại. Khi lượng hàng hóa nhập khẩu vào Ấn Độ giảm sút, nhiều tàu buôn cập cảng trong tình trạng trống rỗng. Lượng vỏ container rỗng thiếu hụt trầm trọng, kết hợp cùng tình trạng ách tắc kéo dài tại các cảng biển khiến tàu thuyền trễ nhịp neo đậu. Chuỗi cung ứng tắc nghẽn ở nhiều nút thắt đã tạo đà cho cước vận tải biển bị đẩy lên mức phi lý.

Lời kêu cứu từ vựa lương thực

Áp lực bủa vây đang khiến hàng loạt doanh nghiệp xuất khẩu lao đao. Ghi nhận từ đại diện công ty Sponge Enterprises Private Ltd là ông Mukesh Jain cho thấy các hoạt động giao dịch thương mại đang có dấu hiệu chững lại rõ rệt. Cước phí hàng hải tăng phi mã cộng hưởng cùng đà đi lên của giá nhiên liệu diesel đã giáng một đòn mạnh vào các cơ sở kinh doanh gạo tại vùng Vidarbha và bang Chhattisgarh.

Đứng trước nguy cơ đóng băng xuất khẩu, Hiệp hội các nhà xuất khẩu gạo Ấn Độ đã chính thức gửi đề nghị lên chính phủ, kêu gọi những gói hỗ trợ khẩn cấp về chi phí logistics. Bước đi này được xem là nỗ lực sống còn nhằm giảm bớt gánh nặng tài chính, giúp hàng hóa duy trì được chỗ đứng trên bản đồ thương mại quốc tế.

Ông Prashant Mohota, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Vidarbha đưa ra một góc nhìn định lượng đáng lo ngại. Theo cấu trúc chi phí hiện hành, cước vận tải đang chiếm khoảng 8% tổng giá thành xuất khẩu của các đơn vị kinh doanh gạo. Khi biến số logistics này đột ngột tăng sốc, giá bán cuối cùng của sản phẩm bắt buộc phải điều chỉnh theo chiều hướng bất lợi. Hệ lụy nhãn tiền là gạo Ấn Độ đang tự đánh mất đi lợi thế cạnh tranh về giá, đứng trước nguy cơ bị các quốc gia xuất khẩu khác chiếm lĩnh thị phần trong thời gian tới.