Hai nền kinh tế lớn thứ tư và top 10 thế giới đồng loạt đấu thầu gạo: Tín hiệu vui cho xuất khẩu lúa gạo cuối năm

Kết thúc ba quý đầu năm, hoạt động thương mại lúa gạo của Việt Nam ghi nhận sự sụt giảm nhẹ về cả sản lượng lẫn trị giá so với cùng kỳ. Tuy nhiên, thị trường đang đón nhận những tín hiệu tích cực từ khu vực Đông Á khi hai nền kinh tế lớn đồng loạt rục rịch mở thầu mua gạo với khối lượng lớn. Đây được xem là cơ hội để các doanh nghiệp xuất khẩu tối ưu hóa nguồn cung vụ mới và cải thiện biên lợi nhuận trong chặng nước rút.

Nghịch lý thị trường Hàn Quốc: Dư cung nội địa nhưng vẫn ráo riết gom hàng ngoại

Tổng công ty Thương mại Nông thủy sản và Thực phẩm Hàn Quốc vừa phát đi thông báo tổ chức đợt đấu thầu nhập khẩu gạo lần thứ tám trong năm 2026. Nhu cầu mua được ấn định ở mức 56.600 tấn gạo tẻ từ nhiều nguồn cung khác nhau trên toàn cầu. Các nhà thầu sẽ nộp hồ sơ chào giá trước thời hạn ngày 28/10, trước khi phiên đấu thầu điện tử chính thức diễn ra vào sáng ngày hôm sau. Lượng hàng này dự kiến sẽ cập cảng trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 9/2027.

Việc Hàn Quốc nhập khẩu lượng lớn gạo tẻ diễn ra trong bối cảnh quốc gia này đang nỗ lực tái cân bằng thị trường nội địa. Dữ liệu từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam chỉ ra rằng lượng gạo dư thừa của Hàn Quốc trong năm 2026 đã giảm 60% so với năm ngoái, lùi về mốc 66.000 tấn. Con số này thấp hơn rất nhiều so với mức dự báo 165.000 tấn mà chính phủ nước này đưa ra trước đó. Kết quả này đến từ các biện pháp can thiệp quyết liệt nhằm điều chỉnh diện tích canh tác và siết chặt quản lý nguồn cung.

Để bảo vệ nông dân và giữ bình ổn giá, chính quyền Seoul đang tung ra những gói tài trợ khổng lồ. Cụ thể, chính phủ và Liên đoàn Hợp tác xã Nông nghiệp Quốc gia đã cam kết bơm 3.900 tỷ won vốn tài trợ. Dòng tiền này được dùng để thu hồi 120.000 tấn gạo từng cho khối tư nhân vay, đồng thời mua mới 400.000 tấn nhằm làm dày kho dự trữ công giai đoạn cuối năm. Mức thanh toán tạm ứng cho người trồng lúa cũng được nâng mạnh từ 40.000 won lên 60.000 won cho mỗi bao lúa chưa xay xát trọng lượng 40 kg.

Bức tranh tại Nhật Bản: Đấu thầu quốc tế giữa lúc giá gạo lứt lao dốc

Cùng thời điểm với Hàn Quốc, Bộ Nông nghiệp Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản cũng thông báo tổ chức đấu thầu nhập khẩu khoảng 25.000 tấn gạo. Đợt mở thầu diễn ra vào ngày 28/10 theo cơ chế mua và bán đồng thời, đánh dấu lần đấu thầu thứ hai trong niên độ tài chính 2026 đến 2027. Động thái mua vào từ bên ngoài diễn ra ngay cả khi nguồn cung trong nước của Nhật Bản đang trong trạng thái thặng dư.

Sản lượng lúa gạo của Nhật Bản năm 2026 ước đạt hơn 7,4 triệu tấn. Dù con số này đã giảm khoảng 1% so với năm trước do diện tích gieo trồng bị thu hẹp, tổng nguồn cung vẫn vượt nhu cầu thực tế khoảng 300.000 tấn. Kho dự trữ của khối tư nhân hiện phình to lên mức kỷ lục sau khi chính phủ quyết định xả kho bình ổn từ hồi đầu năm. Chính phủ nước này cũng đang lên kế hoạch mua thêm 210.000 tấn để củng cố hệ thống an ninh lương thực quốc gia.

Nguồn cung dồi dào cộng hưởng cùng tâm lý đẩy hàng tồn kho đã kéo giá gạo nội địa đi xuống. Thống kê cập nhật giữa tháng 10 cho thấy giá bán buôn bình quân của mặt hàng gạo lứt vụ mới đã rớt tới 42% so với cùng kỳ, lùi về mức 21.293 yên cho mỗi bao 60 kg. Việc tiêu thụ khó khăn khiến khối lượng giao dịch mặt hàng này sụt giảm 66%, ghi nhận mức thấp thứ hai trong lịch sử giao dịch tháng 9 kể từ năm 2006. Tuy nhiên, yếu tố thời tiết bất lợi với những đợt mưa kéo dài và thiếu nắng tại khu vực Tohoku đang dấy lên lo ngại về sự sụt giảm chất lượng lúa vụ mới, buộc giới chức Nhật Bản phải linh hoạt nhập khẩu để đa dạng hóa rổ dự trữ.

Dư địa nào cho hạt gạo Việt Nam trong chặng nước rút?

Trước những biến động từ các khách hàng lớn, bức tranh xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn đang duy trì nhịp độ giao thương nhộn nhịp. Số liệu thống kê trong tháng 9/2026 ghi nhận khối lượng xuất khẩu đạt 433.778 tấn, mang về nguồn thu hơn 223 triệu USD. Các đối tác truyền thống tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong việc hấp thụ nguồn cung từ Việt Nam. Philippines dẫn đầu danh sách mua hàng với khối lượng trên 84.000 tấn, theo sát phía sau là các thị trường Ghana, Trung Quốc và Bờ Biển Ngà.

Nhìn lại bức tranh toàn cảnh 9 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu được trên 6,3 triệu tấn gạo, ghi nhận mức kim ngạch trên 3,05 tỷ USD. Nếu đặt lên bàn cân so sánh với cùng kỳ năm 2025, hoạt động xuất khẩu đang chứng kiến sự sụt giảm 6,72% về lượng và hơn 12% về trị giá. Tình trạng này phản ánh tác động từ việc thắt chặt nguồn cung lúa gạo toàn cầu cũng như sự chuyển dịch cơ cấu mùa vụ trong nước.

Dù vậy, tín hiệu giao nhận tại các hệ thống cảng biển đang cho thấy nhịp độ phục hồi khá rõ nét. Chỉ tính riêng trong gần ba tuần đầu tháng 10, đã có 5 tàu trọng tải lớn cập cảng khu vực Hồ Chí Minh chờ bốc dỡ hơn 20.400 tấn hàng lúa gạo các loại. Việc các thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe như Nhật Bản hay Hàn Quốc đồng loạt mở thầu không chỉ góp phần giải quyết bài toán đầu ra mà còn là cơ hội thực chiến để các doanh nghiệp Việt Nam khẳng định chất lượng, qua đó kéo đà tăng trưởng trở lại trong quý cuối cùng của năm.