Sản xuất lúa chất lượng cao gắn với giảm phát thải vượt tiến độ đề ra

Sau hơn hai năm triển khai, Đề án Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 đang cho thấy những kết quả vượt tiến độ, đồng thời tạo ra sự lan tỏa rõ nét về tư duy và phương thức sản xuất trong ngành lúa gạo.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến nay tổng diện tích thực hiện đề án đã đạt hơn 312.700 ha, vượt khoảng 132.700 ha so với mục tiêu đặt ra theo tiến độ.

Bảy mô hình thí điểm tại Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp và An Giang cho thấy hiệu quả kinh tế – môi trường rõ rệt, khi chi phí sản xuất giảm từ 8,2-24,2%, lượng giống gieo sạ giảm 30-50%, phân bón hóa học giảm 30-70 kg/ha, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 1-4 lần và lượng nước tưới tiết kiệm 30-40%.

Trong khi đó, năng suất lúa vẫn tăng 2,4-7%, giúp thu nhập của nông dân tăng thêm 12-50%, tương đương lợi nhuận tăng 4-7,6 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống.

Đáng chú ý, lượng phát thải khí nhà kính giảm trung bình 2-12 tấn CO₂ tương đương/ha, đồng thời hạn chế đáng kể tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch.

Từ nền tảng sản xuất này, Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam đã xây dựng và đưa vào sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thị trường cho hạt gạo Việt Nam.

Đến nay, hơn 71.400 tấn gạo đã được cấp chứng nhận, trong đó có lô 500 tấn gạo phát thải thấp xuất khẩu sang Nhật Bản vào tháng 5/2025/

Các đánh giá chuyên môn cho thấy, giá trị cốt lõi của đề án không chỉ nằm ở mở rộng diện tích hay gia tăng sản lượng, mà ở sự thay đổi hành vi sản xuất của nông dân, hướng tới chất lượng, hiệu quả và trách nhiệm môi trường. Đây cũng là nền tảng để hạt gạo Việt Nam cạnh tranh bằng tiêu chuẩn xanh, thay vì chỉ dựa vào giá.

Ở cấp địa phương, An Giang là một trong những tỉnh triển khai đề án sớm và bài bản. Năm 2025, diện tích lúa chất lượng cao của tỉnh chiếm khoảng 59% tổng diện tích gieo trồng, với mục tiêu tiệm cận 70% vào năm 2026. Toàn tỉnh đã hình thành 375 vùng lúa chất lượng cao, gắn với gần 700 hợp tác xã và khoảng 46.000 thành viên.

Bên cạnh những kết quả tích cực, việc triển khai đề án vẫn đối mặt không ít thách thức, như hạ tầng thủy lợi và giao thông nội đồng chưa đồng bộ, năng lực liên kết thị trường của hợp tác xã còn hạn chế, chuỗi giá trị rơm rạ chưa hoàn chỉnh, trong khi công tác đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải khí nhà kính còn mới và thiếu nhân lực chuyên môn.

Hướng tới mục tiêu đến năm 2030 phát triển bền vững hơn 351.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ tập trung hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo - thẩm định phát thải (MRV); đầu tư hạ tầng thủy lợi và logistics, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, đồng thời triển khai các gói tín dụng ưu đãi để thu hút doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi liên kết.