Hồ nước nhân tạo lớn nhất Việt Nam dài 230km, có nhà máy thủy điện lớn nhất Đông Nam Á sẽ trở thành khu du lịch quốc gia

Tọa lạc trên dòng sông Đà, hồ Hòa Bình (thuộc tỉnh Hòa Bình trước đây, nay là tỉnh Phú Thọ) là hồ chứa nhân tạo lớn nhất Việt Nam, đồng thời giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong điều tiết nguồn nước cho Nhà máy Thủy điện Hòa Bình và phát triển kinh tế - xã hội khu vực Tây Bắc.

Được hình thành trong quá trình xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, hồ chứa kéo dài khoảng 230km từ Hòa Bình đến Sơn La, với dung tích lên tới 9,5 tỷ m³ nước – lớn nhất cả nước hiện nay. Quy mô này lớn gấp khoảng 2,5 lần hồ Thác Bà và gấp 6 lần hồ Dầu Tiếng. Nếu mỗi người sử dụng trung bình 100 lít nước mỗi ngày, lượng nước trong hồ đủ đáp ứng nhu cầu của toàn bộ dân số Việt Nam trong khoảng 2 năm 7 tháng.

Không chỉ sở hữu dung tích khổng lồ, hồ Hòa Bình còn có diện tích mặt nước khoảng 80 km², rộng gấp 16 lần hồ Tây và gấp khoảng 667 lần hồ Gươm (Hà Nội). Trên mặt hồ có 47 đảo lớn, nhỏ, gồm 11 đảo đá vôi và 36 đảo đất, tạo nên quần thể sơn thủy đặc sắc giữa núi rừng Tây Bắc.

Điểm nhấn quan trọng nhất trên lòng hồ là Nhà máy Thủy điện Hòa Bình – công trình năng lượng mang tính biểu tượng của Việt Nam. Dự án được khởi công năm 1979, khánh thành năm 1994, gồm 8 tổ máy với tổng công suất 1.920 MW và 12 cửa xả đáy. Trong nhiều năm, đây là nhà máy thủy điện có công suất lớn nhất Đông Nam Á.

Đến ngày 19/12/2025, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cùng Ban Quản lý dự án Điện 1 đã khánh thành Dự án Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mở rộng. Sau khi bổ sung thêm 2 tổ máy, tổng công suất nhà máy được nâng lên 2.400 MW, ngang bằng Nhà máy Thủy điện Sơn La. Theo EVN, đây hiện là hai nhà máy thủy điện có công suất lớn nhất Việt Nam và thuộc nhóm lớn nhất khu vực Đông Nam Á.

Không chỉ là công trình năng lượng trọng điểm quốc gia, Nhà máy Thủy điện Hòa Bình còn là điểm tham quan hấp dẫn. Du khách có thể khám phá hầm máy, tham quan nhà truyền thống – nơi lưu giữ "bức thư thế kỷ" gửi các thế hệ mai sau – và chiêm ngưỡng đập tràn quy mô lớn trên dòng sông Đà.

Bên cạnh vai trò bảo đảm an ninh năng lượng, hồ Hòa Bình còn sở hữu tiềm năng lớn để phát triển du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng. Cảnh quan sông nước hữu tình, hệ thống đảo tự nhiên cùng bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc vùng lòng hồ đã tạo nên sức hút riêng cho điểm đến này.

Những năm gần đây, các tour du thuyền khám phá lòng hồ, trải nghiệm văn hóa Mường, tham quan làng bản ven hồ, nghỉ dưỡng và các hoạt động thể thao dưới nước ngày càng thu hút đông đảo du khách. Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, hồ Hòa Bình tiếp tục được hưởng lợi từ chiến lược phát triển du lịch tổng thể của tỉnh Phú Thọ.

Từ hồ Hòa Bình, du khách có thể dễ dàng kết nối với nhiều điểm đến nổi tiếng như Khu di tích lịch sử Đền Hùng, Vườn quốc gia Xuân Sơn, Tam Đảo, Đại Lải, đồng thời trải nghiệm các di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc như Hát Xoan, ca trù..., tạo nên hành trình kết hợp giữa du lịch sinh thái, văn hóa và nghỉ dưỡng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.

Không chỉ phát triển du lịch, hồ Hòa Bình còn là vùng nuôi trồng thủy sản trọng điểm. Năm 2022, toàn khu vực có khoảng 4.900 lồng nuôi cá, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho gần 2.000 lao động, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống người dân vùng lòng hồ.

Nhờ khai thác hiệu quả những lợi thế về cảnh quan và văn hóa, du lịch hồ Hòa Bình liên tục tăng trưởng. Năm 2025, toàn tỉnh đón khoảng 14,5 triệu lượt khách với doanh thu gần 14.800 tỷ đồng. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, địa phương đã đón hơn 10,5 triệu lượt khách, trong đó có hơn 3,2 triệu lượt khách lưu trú và khoảng 74.000 lượt khách quốc tế. Tổng doanh thu du lịch ước đạt trên 10.755 tỷ đồng.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch Quốc gia hồ Hòa Bình đến năm 2030. Theo định hướng, khu vực sẽ trở thành trung tâm du lịch lớn nhất của tỉnh và là một trong 12 Khu du lịch quốc gia trọng điểm của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, với sản phẩm chủ lực là du lịch sinh thái kết hợp trải nghiệm văn hóa Mường.

Song song với quy hoạch du lịch, hạ tầng giao thông kết nối khu vực cũng đang được đẩy mạnh đầu tư. Các dự án như cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu, mở rộng cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình cùng nhiều tuyến giao thông liên vùng sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội lên Tây Bắc, tạo thêm động lực phát triển kinh tế, du lịch và thu hút đầu tư.

Đến nay, khu vực hồ Hòa Bình đã thu hút 16 dự án du lịch - dịch vụ với tổng vốn đầu tư khoảng 3.300 tỷ đồng trên diện tích gần 14,4 km². Các dự án được kỳ vọng sẽ bổ sung thêm nhiều sản phẩm nghỉ dưỡng, vui chơi, trải nghiệm chất lượng cao, từng bước đưa hồ Hòa Bình trở thành điểm đến tầm cỡ quốc gia.

Từ một hồ chứa phục vụ công trình thủy điện mang ý nghĩa lịch sử, hồ Hòa Bình ngày nay đang từng bước chuyển mình thành không gian phát triển đa giá trị, nơi hội tụ giữa năng lượng, du lịch, sinh kế và bảo tồn văn hóa. Với lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, hạ tầng ngày càng hoàn thiện cùng định hướng quy hoạch bài bản, hồ Hòa Bình được kỳ vọng sẽ trở thành cực tăng trưởng mới của tỉnh Phú Thọ và là một trong những trung tâm du lịch sinh thái hàng đầu khu vực miền Bắc.