Khu đô thị lấn biển: Mở cực tăng trưởng mới nhưng phải kiểm soát chặt

Sáng 22/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về cơ chế, chính sách đối với các dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị. Các đại biểu đánh giá đây là hướng đi có thể mở rộng không gian phát triển, tạo thêm nguồn lực và những cực tăng trưởng mới, nhưng đồng thời cần cơ chế quản lý chặt chẽ để kiểm soát các tác động về môi trường, quốc phòng, an ninh và lợi ích của người dân.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng với hơn 3.000km bờ biển, việc hướng ra biển, khai thác hiệu quả tiềm năng và lợi thế từ biển là chủ trương có ý nghĩa chiến lược, không chỉ nhằm tạo thêm quỹ đất mà còn mở rộng không gian phát triển quốc gia.

Theo đại biểu, phát triển các khu đô thị lấn biển có thể góp phần khai thác hiệu quả nguồn lực biển và hình thành những cực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực có tác động lâu dài nên cần đặt trong một khuôn khổ quy hoạch và quản lý tổng thể.

Dự thảo đã đưa ra nhiều nguyên tắc liên quan đến quy hoạch, quốc phòng, an ninh, chủ quyền, tài nguyên, môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, kết nối hạ tầng và bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân. Đại biểu đánh giá đây là những cơ sở cần thiết để vừa khai thác không gian biển phục vụ phát triển, vừa kiểm soát các hệ quả có thể phát sinh trong dài hạn.

Đề nghị có quy hoạch tổng thể về lấn biển

Tán thành việc bổ sung cơ chế, chính sách đặc thù cho các dự án khu đô thị lấn biển, đại biểu Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) cho rằng đây là lĩnh vực mới, có khả năng mở ra không gian phát triển đáng kể cho đất nước. Tuy nhiên, chính đặc thù này đòi hỏi cách tiếp cận pháp luật thận trọng, có tầm nhìn dài hạn và bảo đảm khả năng kiểm soát.

Ông đề nghị xây dựng chiến lược và quy hoạch tổng thể về lấn biển trên phạm vi quốc gia, trong đó xác định rõ những khu vực có thể lấn biển, khu vực cần được bảo vệ nghiêm ngặt, quy mô lấn biển phù hợp tại từng vùng và sức chịu tải của hệ sinh thái.

Theo đại biểu, không nên để hoạt động lấn biển phát triển theo từng đề xuất riêng lẻ của nhà đầu tư rồi sau đó mới tổng hợp thành quy hoạch chung. Thay vào đó, cần xác lập bức tranh tổng thể trước, sau đó mới xem xét từng dự án cụ thể trong mối tương quan với quy hoạch đó.

Đại biểu cũng đề xuất xây dựng hệ thống quản lý và cơ sở dữ liệu quốc gia về các dự án lấn biển. Hệ thống này không chỉ phục vụ lưu trữ hồ sơ hành chính mà cần trở thành công cụ hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi, giám sát và điều hành hoạt động lấn biển trên phạm vi cả nước.

Nên bổ sung tiêu chí diện tích lấn biển

Một nội dung khác được các đại biểu quan tâm là tiêu chí xác định nhà đầu tư chiến lược. Dự thảo quy định vốn chủ sở hữu nhà đầu tư góp vào dự án tối thiểu bằng 15% tổng vốn đầu tư đối với dự án có quy mô từ 100.000 tỷ đồng đến 200.000 tỷ đồng và tối thiểu 10% đối với dự án trên 200.000 tỷ đồng.

Đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng nếu chỉ sử dụng các ngưỡng vốn đầu tư tuyệt đối, cố định trong luật thì theo thời gian, các mức này có thể không còn phù hợp trước tác động của lạm phát và biến động mặt bằng giá.

Do đó, ông đề nghị nghiên cứu thêm các tiêu chí phản ánh trực tiếp quy mô cũng như mức độ tác động của dự án. Một trong những tiêu chí có thể xem xét là diện tích lấn biển, kết hợp với yêu cầu về năng lực tài chính của nhà đầu tư.

Đại biểu gợi ý có thể nghiên cứu các ngưỡng diện tích như 100ha, 200ha để phân loại dự án, thay vì chỉ dựa trên tổng mức đầu tư. Với những dự án có ý nghĩa đặc biệt về chiến lược phát triển, quốc phòng, an ninh hoặc phạm vi tác động liên vùng, cần có cơ chế xem xét riêng và quy định cụ thể.

Theo ông Tiến, lấn biển có thể tạo ra nguồn lực phát triển rất lớn, nhưng giá trị này chỉ được phát huy khi các rủi ro được nhận diện và kiểm soát ngay từ đầu.

Hướng tới những cực tăng trưởng mới

Phát biểu giải trình cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho rằng cần thiết kế cơ chế phù hợp cho hoạt động xây dựng khu đô thị lấn biển, qua đó khai thác không gian phát triển mới và tạo thêm những cực tăng trưởng, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026-2030.

Theo Bộ trưởng, điểm đặc thù của các dự án này là hình thành một khu vực lấn biển vốn chưa tồn tại trên thực tế để phát triển thành đô thị. Vì vậy, mục tiêu không chỉ dừng ở việc tạo thêm quỹ đất mà hướng tới xây dựng những khu đô thị trên biển theo hướng xanh, hiện đại, thông minh, có tính biểu tượng và đủ sức hấp dẫn các nhà đầu tư chiến lược cũng như người dân.

Đặc thù thứ hai là các dự án có quy mô rất lớn, thời gian thực hiện và thu hồi vốn dài, trong khi nhu cầu về nguyên vật liệu phục vụ san lấp, xây dựng cũng rất lớn, tương đương với các dự án trọng điểm quốc gia. Vì vậy, cơ chế quản lý không thể hoàn toàn áp dụng theo cách thức của các dự án đô thị thông thường.

Bộ trưởng cho biết dự thảo đã thiết kế các nguyên tắc riêng đối với khu đô thị lấn biển. Theo đó, dự án phải phù hợp với quy hoạch; bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và lợi ích quốc gia trên biển; đồng thời không được cản trở hoạt động hàng hải.

Việc quyết định triển khai dự án cũng phải dựa trên đánh giá đầy đủ các điều kiện tự nhiên, hải văn, hệ sinh thái, tác động đến khu vực ven biển và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng.

Các khu đô thị lấn biển được định hướng phát triển theo hướng hiện đại, xanh, thông minh, có hệ thống hạ tầng kết nối đồng bộ với đất liền và bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân. Dự án phải được triển khai theo từng giai đoạn, đồng thời gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường với nhà đầu tư.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng nhấn mạnh hoạt động xây dựng khu đô thị lấn biển không nhằm hình thành một đơn vị hành chính mới, đồng thời phải tuân thủ đầy đủ pháp luật Việt Nam và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982.

Về nhà đầu tư chiến lược, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu theo hướng quy định các điều kiện, tiêu chí cụ thể và giao Thủ tướng quyết định, nhằm bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Đáng chú ý, nhà đầu tư được chuyển nhượng không quá 50% phần dự án đã có đầy đủ hạ tầng. Theo Bộ trưởng, cơ chế này nhằm tạo sự cân bằng giữa yêu cầu gắn trách nhiệm của nhà đầu tư với dự án và nhu cầu huy động thêm nguồn lực để bảo đảm dự án được triển khai thông suốt.

Với những dự án có tổng mức đầu tư từ 100.000-200.000 tỷ đồng, việc thiết kế chính sách vì vậy cần vừa bảo đảm kiểm soát chặt trách nhiệm của nhà đầu tư, vừa tạo điều kiện huy động nguồn vốn lớn cho quá trình triển khai.