Làn sóng cấm trẻ em dùng mạng xã hội lan khắp toàn cầu

Mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của hàng tỷ người trên thế giới. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích về kết nối và tiếp cận thông tin, các nền tảng số cũng đặt ra nhiều thách thức đối với trẻ em và thanh thiếu niên, từ nguy cơ tiếp xúc với nội dung độc hại, bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, đến tình trạng lệ thuộc vào thuật toán đề xuất nội dung.

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đã chuyển từ việc khuyến nghị sang xây dựng các quy định mang tính bắt buộc nhằm hạn chế trẻ vị thành niên tiếp cận mạng xã hội, đồng thời yêu cầu các nền tảng công nghệ chịu trách nhiệm lớn hơn trong việc bảo vệ người dùng nhỏ tuổi.

Từ khuyến nghị đến quy định pháp luật

Australia được xem là quốc gia tiên phong khi ban hành đạo luật cấm người dưới 16 tuổi tạo hoặc duy trì tài khoản trên các nền tảng như TikTok, Facebook, Instagram, Snapchat và X. Đạo luật được Quốc hội nước này thông qua cuối năm 2024 và chính thức có hiệu lực từ ngày 10/12/2025.

Điểm đáng chú ý của mô hình Australia là trách nhiệm không đặt lên trẻ em hay phụ huynh mà thuộc về các doanh nghiệp công nghệ. Nếu không triển khai các biện pháp xác minh độ tuổi hiệu quả, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với khoản phạt lên tới hàng chục triệu USD. Chính phủ Australia cho rằng việc người dùng tự khai báo tuổi là chưa đủ để bảo vệ trẻ em trước những rủi ro trên môi trường số.

Sau Australia, nhiều quốc gia khác cũng nhanh chóng thúc đẩy các chính sách tương tự. Ngày 21/7, Pháp chính thức thông qua đạo luật cấm trẻ dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội, trở thành quốc gia đầu tiên trong Liên minh châu Âu (EU) áp dụng quy định này ở cấp quốc gia. Theo luật mới, từ ngày 1/9, trẻ dưới 15 tuổi sẽ không được phép mở tài khoản mới, trong khi các nền tảng có thời gian chuyển tiếp để xử lý các tài khoản hiện có.

Phát biểu sau khi dự luật được thông qua, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhận định đây là "một bước tiến lớn", đồng thời khẳng định "Pháp đang đi đầu châu Âu trong bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên”.

Bên cạnh mạng xã hội, Pháp cũng mở rộng quy định hạn chế sử dụng điện thoại di động trong trường học, thể hiện cách tiếp cận toàn diện đối với việc bảo vệ trẻ em trong môi trường số.

Châu Âu hình thành xu hướng quản lý chung

Không chỉ Pháp, nhiều quốc gia châu Âu cũng đang xây dựng các quy định theo hướng siết chặt việc trẻ vị thành niên sử dụng mạng xã hội. Na Uy đã đề xuất nâng độ tuổi tối thiểu sử dụng mạng xã hội lên 16 tuổi và yêu cầu các nền tảng triển khai cơ chế xác minh độ tuổi bắt buộc. Chính phủ nước này cho rằng trẻ em ngày càng đối mặt với nguy cơ bị bắt nạt trực tuyến, tiếp cận nội dung không phù hợp và chịu ảnh hưởng từ các thuật toán được thiết kế nhằm tối đa hóa thời gian sử dụng.

Áo cũng đang hoàn thiện dự luật hạn chế trẻ dưới 14 tuổi sử dụng mạng xã hội, đồng thời nghiên cứu nâng ngưỡng tuổi lên 15 hoặc 16 trong giai đoạn tiếp theo.

Tại Đan Mạch, chính phủ nhận được sự ủng hộ của nhiều đảng trong Quốc hội đối với kế hoạch cấm trẻ dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội. Song song với đó, nước này phát triển hệ thống "bằng chứng kỹ thuật số" nhằm hỗ trợ xác minh độ tuổi khi truy cập các dịch vụ trực tuyến.

Đức và Hy Lạp cũng đang thúc đẩy các sáng kiến tương tự. Chính phủ Hy Lạp dự kiến áp dụng lệnh cấm trẻ dưới 15 tuổi truy cập mạng xã hội từ năm 2027 nhằm giảm tình trạng lo âu, rối loạn giấc ngủ và những tác động tiêu cực từ các nền tảng số đối với thanh thiếu niên.

Ở cấp độ khu vực, Liên minh châu Âu đang xây dựng khung pháp lý mới nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em trên Internet. Ủy ban châu Âu cho biết dự luật sẽ tập trung xử lý các yếu tố được xem là "thiết kế gây nghiện" và các tính năng có khả năng gây hại cho trẻ vị thành niên, đồng thời nghiên cứu các giải pháp xác minh độ tuổi thống nhất trong toàn khối.

Không chỉ phương Tây

Xu hướng siết quản lý trẻ vị thành niên trên mạng xã hội cũng diễn ra tại nhiều quốc gia ngoài châu Âu. Indonesia trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á công bố lệnh cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng có nguy cơ cao như TikTok, Facebook, Instagram, Threads, X, Bigo Live hay Roblox. Chính phủ nước này nhấn mạnh các biện pháp xử lý sẽ hướng tới doanh nghiệp vận hành nền tảng thay vì trẻ em hoặc phụ huynh.

Malaysia cũng đang xây dựng khung pháp lý theo hướng tương tự, tham khảo kinh nghiệm của Australia và một số quốc gia châu Âu nhằm tăng cường xác minh độ tuổi và trách nhiệm của các nền tảng số.

Tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), quy định mới xác định 15 tuổi là độ tuổi tối thiểu để sử dụng mạng xã hội, trong khi Canada đang xem xét dự luật cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, đồng thời thiết lập cơ quan quản lý chuyên trách để giám sát mức độ an toàn của nền tảng số và chatbot AI.

Ở Mỹ, mặc dù chưa có quy định thống nhất trên toàn liên bang, nhiều bang đã ban hành hoặc đề xuất các đạo luật yêu cầu người chưa thành niên phải có sự đồng ý của phụ huynh khi sử dụng mạng xã hội. Song song với đó, Quốc hội Mỹ tiếp tục thảo luận các dự luật yêu cầu doanh nghiệp công nghệ giảm thiểu các tính năng có thể gây hại cho trẻ em.

Trong khi đó, Trung Quốc lựa chọn hướng tiếp cận khác khi triển khai "chế độ vị thành niên" trên thiết bị và ứng dụng, qua đó giới hạn thời gian sử dụng màn hình, nội dung được tiếp cận và một số tính năng tùy theo từng nhóm tuổi.

Tại Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang lấy ý kiến đối với dự thảo sửa đổi Nghị định 147 về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất người dưới 16 tuổi không được đăng bài, bình luận, chia sẻ hoặc bày tỏ cảm xúc trên mạng xã hội. Cơ quan soạn thảo cũng nghiên cứu cơ chế để các nền tảng nhận diện tài khoản trẻ em ngay từ thời điểm đăng ký nhằm áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp. Đồng thời, dự thảo còn đề xuất giảm thời gian chơi game trực tuyến đối với trẻ dưới 16 tuổi xuống còn 60 phút mỗi ngày.

Trách nhiệm ngày càng được chuyển sang các nền tảng công nghệ

Một điểm chung dễ nhận thấy trong các chính sách mới là cách tiếp cận đã có sự thay đổi đáng kể. Nếu trước đây việc giám sát chủ yếu phụ thuộc vào gia đình hoặc nhà trường, thì hiện nay nhiều quốc gia yêu cầu chính các doanh nghiệp công nghệ phải chịu trách nhiệm trong việc ngăn trẻ em tiếp cận các dịch vụ không phù hợp.

Điều này đồng nghĩa các nền tảng phải đầu tư vào công nghệ xác minh độ tuổi, điều chỉnh thuật toán phân phối nội dung, tăng cường các công cụ kiểm soát dành cho phụ huynh và nhanh chóng xử lý những tài khoản không đáp ứng quy định.

Cách tiếp cận này phản ánh quan điểm ngày càng phổ biến rằng các nền tảng số không chỉ là đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian mà còn phải chia sẻ trách nhiệm đối với sự an toàn của người dùng nhỏ tuổi.

Dù cách tiếp cận có khác nhau, nhiều quốc gia đều đang hướng tới mục tiêu chung là xây dựng môi trường số an toàn hơn cho trẻ vị thành niên. Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng tác động sâu rộng đến đời sống và quá trình phát triển của thế hệ trẻ, việc cân bằng giữa quyền tiếp cận công nghệ với yêu cầu bảo vệ trẻ em được dự báo sẽ tiếp tục là một trong những vấn đề chính sách được nhiều quốc gia ưu tiên trong thời gian tới.