Lộ diện những quốc gia kiểm soát nguồn khoáng sản then chốt cho cuộc đua AI, có loại Trung Quốc chiếm 99%

Hạ tầng AI phụ thuộc vào nhiều yếu tố hơn là chip và điện năng. Công nghệ này còn cần một loạt vật liệu quan trọng như gali, đất hiếm và tantal - những nguyên liệu thiết yếu đối với chất bán dẫn, nam châm và các hệ thống quản lý điện năng.

Trong báo cáo Phát triển thế giới năm 2026, Ngân hàng Thế giới đã nhấn mạnh 3 loại vật liệu này do sản lượng của chúng tập trung tại một số tương đối ít quốc gia.

Đồ họa thông tin dưới đây bao gồm số liệu ước tính cho năm 2025 từ báo cáo Tổng quan khoáng sản năm 2026 của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), trong đó sử dụng sản lượng đã qua chế biến đối với gali và sản lượng khai thác đối với đất hiếm và tantal.

Trung Quốc chiếm phần lớn sản lượng về Gali và đất hiếm

Trung Quốc hiện chiếm tới 99% sản lượng gali sau chế biến trên toàn cầu.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa Trung Quốc nắm giữ 99% trữ lượng gali dưới lòng đất của thế giới.

Gali thường không được khai thác trực tiếp mà được thu hồi trong quá trình xử lý bauxite để sản xuất nhôm. Với ngành công nghiệp nhôm có quy mô rất lớn, Trung Quốc đã xây dựng được năng lực thu hồi gali vượt trội so với các nước khác.

Thị trường cũng từng trải qua giai đoạn dư cung và giá gali thấp, khiến nhiều nhà sản xuất ở các quốc gia khác phải rời bỏ lĩnh vực này.

Gali ngày càng quan trọng đối với ngành công nghệ nhờ khả năng chịu được điện áp và nhiệt độ cao. Một ví dụ là gali nitride (GaN), loại vật liệu được sử dụng trong các chất bán dẫn hiệu suất cao và thiết bị điện tử công suất.

Đây là lợi thế đáng kể trong bối cảnh các trung tâm dữ liệu AI ngày càng cần nhiều chip xử lý hơn, đồng thời tiêu thụ lượng điện lớn hơn.

Ở thị trường đất hiếm, Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí áp đảo với 69,2% sản lượng toàn cầu. Mỹ đứng thứ hai với 13,1%, còn Australia chiếm 7,4%.

Dù được gọi là “đất hiếm”, nhóm vật liệu này thực tế gồm 17 nguyên tố. Mỗi nguyên tố đảm nhiệm những vai trò khác nhau trong các thiết bị phần cứng máy tính.

Neodymium và praseodymium, chẳng hạn, được dùng để sản xuất nam châm vĩnh cửu có lực từ rất mạnh. Những loại nam châm này được sử dụng trong ổ cứng và nhiều thiết bị điện tử khác.

Một số nguyên tố đất hiếm khác lại đóng vai trò trong sản xuất chất bán dẫn, màn hình, thiết bị quang học và các hệ thống lưu trữ dữ liệu.

Tantal: Vật liệu quản lý điện năng cho máy chủ AI

Nguồn cung tantal có sự phân bổ khác hẳn gali và đất hiếm.

Congo cung cấp 52% sản lượng khai thác ước tính, trong khi Rwanda và Nigeria lần lượt đóng góp 16% và 15,6%. Ba quốc gia này cộng lại chiếm 83,6% sản lượng toàn cầu.

Tantal có vai trò đáng chú ý trong hệ thống điện của máy chủ AI, đặc biệt là các tụ điện. Tụ tantal polymer có thể tích hợp điện dung lớn trong kích thước nhỏ, đồng thời duy trì hoạt động ổn định.

Đây là những đặc tính cần thiết đối với các hệ thống điện công suất cao và có yêu cầu khắt khe.

Theo các báo cáo trong ngành năm 2026, sự phát triển nhanh chóng của máy chủ AI đang thúc đẩy nhu cầu sử dụng tụ điện tantal.

Việc nguồn cung tập trung vào một số ít quốc gia không đồng nghĩa những nước này sẽ tự động có lợi thế trong cuộc đua AI. Để xây dựng ngành AI, các quốc gia còn cần chip tiên tiến, nhà máy sản xuất, nguồn điện, hạ tầng và vốn đầu tư.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp vẫn tạo ra một điểm yếu đáng kể. Nếu các nước sản xuất lớn hạn chế xuất khẩu hoặc nguồn cung bị gián đoạn, tác động có thể lan rộng khắp chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Trung Quốc đã cho thấy rủi ro này trong những năm gần đây khi áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với các mặt hàng liên quan đến gali và một số loại đất hiếm trung bình, đất hiếm nặng.

Những động thái này thúc đẩy các Chính phủ và doanh nghiệp ở những nơi khác tìm kiếm nhà cung cấp thay thế và phát triển năng lực sản xuất mới.

Trong khi đó, việc sản xuất tantal tập trung tại Trung Phi lại đặt ra những vấn đề khác, từ nguy cơ gián đoạn nguồn cung đến yêu cầu bảo đảm nguồn nguyên liệu được khai thác và cung ứng một cách có trách nhiệm.

Khi AI tiếp tục phát triển và các trung tâm dữ liệu được xây dựng với tốc độ ngày càng nhanh, cuộc đua bảo đảm nguồn khoáng sản phục vụ chip, máy chủ và hệ thống điện có thể trở nên quan trọng không kém cuộc đua giành nguồn cung chip.