Một nhà máy thủy điện của Việt Nam sẽ bị nhấn chìm 165m

UBND tỉnh Lâm Đồng vừa có kết luận thanh tra tại dự án Nhà máy thủy điện La Ngâu của CTCP Thủy điện La Ngâu gặp vướng mắc suốt 16 năm.

Dự án thủy điện La Ngâu được định hướng đầu tư xây dựng tại khu vực xã Đồng Kho và xã La Dạ, tỉnh Lâm Đồng với tổng vốn đầu tư hơn 1.040 tỷ đồng trên tổng diện tích 334ha, từng được dự kiến khởi công vào năm 2008 và chính thức phát điện vào cuối năm 2009.

Tuy nhiên, một vấn đề nghiêm trọng trong quy hoạch đã xảy ra khi toàn bộ công trình này lại nằm trong phạm vi lòng hồ của dự án hồ thủy lợi La Ngà 3. Đây là dự án hồ chứa trọng điểm quốc gia được Thủ tướng phê duyệt trong chiến lược thủy lợi với dung tích thiết kế lên tới 470 triệu m3, có nhiệm vụ cung cấp hơn 1 tỷ m3 nước tưới cho gần 80.000ha đất nông nghiệp tại hai tỉnh Lâm Đồng và Đồng Nai.

Bên cạnh đó, hồ La Ngà 3 còn mang nhiệm vụ cấp nước sinh hoạt công suất lên tới 600.000m3/ngày cho các tỉnh Lâm Đồng, Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), đi kèm công suất phát điện đạt 34MW. Với quy mô đầu tư ban đầu hơn 10.000 tỷ đồng, khi hồ La Ngà 3 tích nước đến mực nước dâng bình thường 165m, toàn bộ nhà máy thủy điện La Ngâu nằm ở phía dưới sẽ bị nhấn chìm hoàn toàn.

Hệ quả của nghịch lý quy hoạch chồng lấn này là toàn bộ hoạt động thi công thủy điện La Ngâu đã buộc phải tạm dừng từ năm 2010 đến nay do phía ngân hàng từ chối giải ngân nguồn vốn tài trợ. Dù nhà đầu tư đã hoàn thành hàng loạt thủ tục pháp lý quan trọng bao gồm việc được cấp 45 Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho toàn bộ 100% diện tích, thực hiện xong rà phá bom mìn và xây dựng các hạng mục phụ trợ như nhà ban quản lý, trạm biến áp, hố móng giai đoạn 1 cùng hệ thống đường vận hành, dự án vẫn phải chịu cảnh bỏ hoang suốt 16 năm qua.

Ngay từ thời điểm chuẩn bị phê duyệt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đã liên tục thể hiện quan điểm nhất quán từ năm 2003 đến năm 2007 là không đồng ý xây dựng thủy điện La Ngâu do tính toán trước nguy cơ ngập hoàn toàn khi hồ chứa nước La Ngà 3 được triển khai sau năm 2010.

Bất chấp cảnh báo kiên quyết này từ cơ quan quản lý chuyên môn cấp Trung ương, vào ngày 28/8/2007, chủ đầu tư thủy điện La Ngâu vẫn gửi văn bản đến UBND tỉnh Bình Thuận (cũ) khẳng định doanh nghiệp sẽ tự chịu trách nhiệm và chấp nhận mọi rủi ro phát sinh khi công trình La Ngà 3 được đầu tư xây dựng. Dựa trên bản cam kết này, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Thuận (cũ) đã tham mưu cho Ủy ban Nhân dân tỉnh chính thức cấp Giấy chứng nhận đầu tư cho thủy điện La Ngâu vào tháng 1/2008.

Kết luận thanh tra khẳng định việc sử dụng cam kết tự chịu rủi ro của doanh nghiệp làm điều kiện để cấp phép đầu tư là không đúng quy định, vi phạm các điều khoản về thẩm tra sự phù hợp quy hoạch của Luật Đầu tư năm 2005. Hiện nay, Ủy ban Nhân dân tỉnh Lâm Đồng đang chỉ đạo tiến hành kiểm điểm nghiêm túc các tổ chức và cá nhân liên quan đến việc tham mưu cấp phép sai lệch này.

Để giải quyết khủng hoảng, vào cuối tháng 1/2026, Sở Công thương đã đưa ra thông báo đề xuất hai hướng xử lý cụ thể gửi đến nhà đầu tư thủy điện La Ngâu.

Theo phương án thứ nhất, hai dự án sẽ cùng tồn tại hài hòa dựa trên việc điều chỉnh kỹ thuật. Đến tháng 3/2026, CTCP Thủy điện La Ngâu đã đề xuất kịch bản dịch chuyển đập tích nước của nhà máy về phía thượng nguồn nhằm giảm công suất phát điện, đồng thời kiến nghị hạ thấp mực nước dâng bình thường và quy mô dung tích của hồ chứa nước La Ngà 3 tương ứng. Tuy nhiên, Sở Công thương Lâm Đồng đánh giá phương án cùng tồn tại này cần phải được thẩm định cực kỳ thận trọng do lo ngại những tác động tiêu cực khi thu hẹp quy mô thiết kế của một công trình thủy lợi trọng điểm cấp quốc gia.

Đối với phương án thứ hai, Sở Công thương yêu cầu nhà đầu tư nghiên cứu sâu giải pháp đầu tư nhà máy thủy điện nằm ngay phía sau đập thủy lợi của hồ chứa La Ngà 3. Trong trường hợp các bên không thể thống nhất được giải pháp khả thi và giải quyết dứt điểm tồn tại, cơ quan chức năng sẽ xem xét phương án dừng thực hiện dự án thủy điện La Ngâu theo đúng quy định pháp luật để tập trung nguồn lực triển khai hồ chứa nước La Ngà 3 theo mục tiêu ban đầu.

Thanh tra tỉnh Lâm Đồng cũng đã kiến nghị UBND tỉnh tiếp tục đôn đốc chủ đầu tư đề xuất phương án, nếu không tìm thấy lối thoát khả thi, địa phương sẽ kiến nghị Bộ Công thương cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Thủ tướng Chính phủ quyết định quy hoạch của cả hai dự án.