Đào sâu 600m xuyên núi để xây công trình thuỷ điện dưới lòng đất lớn nhất Việt Nam

Nằm bên dòng sông Sê San hùng vĩ, Nhà máy Thủy điện Ialy tọa lạc tại xã Chư Păh (tỉnh Gia Lai), cách trung tâm phường Pleiku khoảng 40km về phía Tây Bắc. Không chỉ là một trong những công trình thủy điện trọng điểm của quốc gia, Ialy còn được biết đến là hệ thống thủy điện ngầm lớn nhất Việt Nam, với gian máy nằm sâu khoảng 600m trong lòng núi, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Công trình được khởi công năm 1993 và hoàn thành sau gần một thập kỷ xây dựng. Trước khi được mở rộng, nhà máy có công suất lắp đặt 720MW với 4 tổ máy, sản lượng điện bình quân hằng năm đạt khoảng 3,65 tỷ kWh. Về quy mô phát điện, Ialy đứng sau Thủy điện Sơn La và Thủy điện Hòa Bình, đồng thời giữ vai trò là bậc thang thứ ba trong hệ thống 9 bậc thang thủy điện trên dòng sông Sê San.

Trước khi công trình được xây dựng, nơi đây là thác Ialy nổi tiếng với độ cao khoảng 40m, dòng nước ngày đêm đổ xuống tung bọt trắng xóa. Sau khi đập thủy điện được hình thành, khu vực này trở thành hồ chứa rộng khoảng 64km², cung cấp nguồn nước phục vụ phát điện, đồng thời tạo nên cảnh quan thiên nhiên rộng lớn giữa núi rừng Tây Nguyên.

Không chỉ có ý nghĩa về năng lượng, Nhà máy Thủy điện Ialy còn trở thành điểm đến du lịch đặc biệt nhờ sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên và công trình kỹ thuật quy mô lớn. Bao quanh nhà máy là những dãy núi xanh, khí hậu mát mẻ cùng mặt hồ rộng lớn, tạo nên không gian vừa hùng vĩ vừa thơ mộng.

Điểm nhấn nổi bật nhất của công trình là hệ thống nhà máy ngầm được xây dựng sâu trong lòng núi. Sau khu vực đài tưởng niệm các công nhân đã hy sinh trong quá trình thi công là cửa nhận nước khổng lồ với hai đường ống áp lực có đường kính khoảng 7m xuyên qua núi đá.

Từ đây, du khách có thể đi qua đường hầm dài khoảng 600m để đến gian máy ngầm – nơi đặt bốn tổ máy phát điện khổng lồ. Không gian rộng lớn, nhiệt độ mát mẻ quanh năm cùng ánh sáng và âm thanh đặc trưng của các tổ máy đang vận hành khiến nhiều người ví nơi đây như một "cung điện dưới lòng đất". Bên cạnh tham quan, du khách còn có cơ hội tìm hiểu quy trình vận hành của nhà máy, giao lưu với đội ngũ kỹ sư, công nhân và trải nghiệm hành trình xuôi dòng sông Sê San để ngắm nhìn vẻ đẹp của núi rừng Tây Nguyên.

Nhằm đáp ứng nhu cầu điện năng ngày càng tăng, tháng 6/2021, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã khởi công Dự án mở rộng Nhà máy Thủy điện Ialy. Dự án do Ban Quản lý dự án Điện 2 (EVNPMB2) đại diện chủ đầu tư, có công suất thiết kế 360MW với hai tổ máy.

Nguồn vốn thực hiện dự án gồm 30% vốn đối ứng của EVN và 70% vốn vay từ Agribank cùng Cơ quan Phát triển Pháp (AFD). Khi hoàn thành, công trình giúp tăng khả năng huy động nguồn điện cho khu vực miền Nam, đặc biệt trong các giờ cao điểm, đồng thời nâng cao độ an toàn và độ tin cậy của hệ thống điện quốc gia.

Dự án cũng tận dụng tối đa nguồn nước từ hồ chứa hiện hữu để tăng thêm khoảng 233,2 triệu kWh điện mỗi năm, góp phần giảm chi phí phát điện, giảm phát thải CO₂ và kéo dài tuổi thọ thiết bị.

Sau gần ba năm thi công, vào lúc 4 giờ 38 phút ngày 26/11/2024, tổ máy số 1 có công suất 180MW của Nhà máy Thủy điện Ialy mở rộng đã hòa lưới điện quốc gia thành công. Khoảng một tháng sau, tổ máy số 2 cũng chính thức đi vào vận hành, hoàn thành toàn bộ dự án sớm hơn khoảng 6 tháng so với tiến độ hợp đồng.

Việc đưa hai tổ máy mới vào khai thác đã nâng tổng công suất của Nhà máy Thủy điện Ialy lên 1.080MW, tiếp tục khẳng định vai trò của công trình trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Đồng thời, với kiến trúc ngầm độc đáo giữa lòng núi cùng cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, Ialy ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn, kết hợp hài hòa giữa giá trị kỹ thuật, lịch sử và du lịch của vùng Tây Nguyên.