Một tỉnh miền Trung dự kiến ngầm hóa 3,4km kênh nước ô nhiễm bậc nhất, mở đường cho 10 làn xe

Khoảng 3,4km kênh Bắc (TP. Vinh cũ, tỉnh Nghệ An) thường xuyên ô nhiễm đang được đề xuất ngầm hóa, trong khi tuyến Nguyễn Sỹ Sách chạy song song được nghiên cứu mở rộng lên 60m, tạo thêm không gian giao thông và đô thị.

Một phương án điều chỉnh quy hoạch đang được Sở Xây dựng Nghệ An lấy ý kiến có thể tạo ra thay đổi đáng kể tại khu vực phía Đông TP. Vinh (cũ): Đưa khoảng 3,4km kênh Bắc vào hệ thống ngầm, đồng thời mở rộng đường Nguyễn Sỹ Sách lên 60m.

Theo phương án, đoạn Nguyễn Sỹ Sách từ nút giao đường Nguyễn Văn Cừ đến điểm cuối giao đường Vạn Xuân (quy hoạch 35m) dài khoảng 3,2km sẽ được mở rộng. Đây là tuyến giao thông đối ngoại quan trọng, kết nối khu vực trung tâm Vinh với các khu vực phát triển phía Đông và về lâu dài có thể kết nối sang Hà Tĩnh thông qua cầu Bến Thủy 3.

Tuyến đường này còn liên kết với Ga Vinh, Quốc lộ 1 qua các tuyến Lê Lợi - Mai Hắc Đế và nhiều trục giao thông quan trọng khác như Nguyễn Văn Cừ - Hà Huy Tập, Lê Nin, Nguyễn Phong Sắc - Lê Viết Thuật (ĐT535), Vạn Xuân và tuyến ven sông Lam (QL46C).

Đưa dòng kênh ô nhiễm xuống lòng đất

Điểm đáng chú ý trong phương án quy hoạch không chỉ nằm ở mặt cắt đường Nguyễn Sỹ Sách. Kênh Bắc, dòng kênh dài hơn 4,6 km từng được cải tạo để xử lý ô nhiễm, cũng được đề xuất ngầm hóa toàn bộ đoạn từ đường Nguyễn Văn Cừ đến hồ điều hòa Hưng Hòa.

Kênh Bắc rộng khoảng 15m, có chức năng thoát lũ cho khu vực phía Bắc TP. Vinh (cũ). Năm 2016, tuyến kênh được cải tạo với bờ kè hai bên và hệ thống thu gom nước thải riêng, nhằm khắc phục tình trạng ô nhiễm kéo dài.

Tuy nhiên, hiệu quả không duy trì lâu dài. Khoảng 1,2km đầu tuyến đã được ngầm hóa bằng cống hộp và tình trạng ô nhiễm tại khu vực này được cải thiện. Phần còn lại khoảng 3,4km vẫn thường xuyên xuất hiện tình trạng nước chuyển màu đen, nổi bọt và bốc mùi, đặc biệt vào những ngày nắng nóng.

Một trong những nguyên nhân được đề cập là hệ thống cửa xả tự động của tuyến thu gom nước thải chạy song song với kênh bị hư hỏng. Theo thiết kế, nước thải được thu gom riêng và chỉ xả ra kênh khi mưa lớn. Tuy nhiên, khi các cửa xả không còn hoạt động đúng chức năng, nước thải có thể chảy trực tiếp xuống kênh ngay cả trong điều kiện trời không mưa.

Lượng nước thải tồn đọng khiến dòng kênh ngày càng ô nhiễm trước khi chảy về hồ điều hòa Hưng Hòa, nơi có diện tích mặt nước hơn 40 ha và được xây dựng để tiếp nhận nước từ kênh Bắc.

Một phương án, hai bài toán đô thị

Việc ngầm hóa phần kênh còn lại vì thế không chỉ nhằm xử lý một điểm nóng môi trường. Khi dòng kênh được đưa xuống hệ thống kín, phần không gian phía trên có điều kiện được tổ chức lại đồng bộ với tuyến Nguyễn Sỹ Sách.

Theo phương án đang được nghiên cứu, Nguyễn Sỹ Sách sẽ có mặt cắt 60m, trong đó lòng đường chính rộng 36m, đáp ứng 10 làn xe. Cùng với đó là dải phân cách, đường gom và vỉa hè, tạo thành một trục giao thông có quy mô lớn hơn so với hiện trạng.

Đặt hai phương án cạnh nhau, việc ngầm hóa kênh Bắc và mở rộng Nguyễn Sỹ Sách có thể giải quyết đồng thời hai vấn đề đang tồn tại bao gồm cải thiện môi trường tại một dòng kênh ô nhiễm và nâng năng lực kết nối giao thông theo hướng Đông của đô thị.

Tuy nhiên, hiệu quả xử lý ô nhiễm về lâu dài vẫn phụ thuộc vào việc kiểm soát nguồn nước thải và bảo đảm hệ thống thu gom vận hành đúng thiết kế. Ngầm hóa có thể loại bỏ dòng kênh ô nhiễm khỏi không gian mặt đất, nhưng để xử lý tận gốc vấn đề môi trường, hệ thống thoát nước và kiểm soát nguồn xả vẫn cần được đầu tư, vận hành đồng bộ.

Với cách tiếp cận này, phương án quy hoạch đang được lấy ý kiến không đơn thuần là một dự án mở rộng đường hay cải tạo kênh. Đây là hướng tái tổ chức lại một dải không gian đô thị, trong đó bài toán giao thông được đặt cùng với môi trường và khả năng khai thác quỹ đất.

Ngầm hóa kênh, mương ô nhiễm là giải pháp từng được một số đô thị trong và ngoài nước áp dụng để xử lý vấn đề môi trường, thoát nước và tạo thêm không gian đô thị. Nếu được triển khai tại Vinh, kênh Bắc sẽ là một trường hợp đáng chú ý khi công trình môi trường được đặt trong cùng bài toán mở rộng một trục giao thông quy mô lớn.