Mỹ áp thuế tới 84,95%, một mặt hàng của Việt Nam vẫn thu hơn 10 tỷ USD: Trung Quốc bất ngờ chi 1,5 tỷ USD

Xuất khẩu gỗ Việt Nam vượt 10 tỷ USD sau 7 tháng đầu năm, ngành gỗ đối mặt sức ép mới từ Mỹ

Theo số liệu của Cục Hải quan, xuất khẩu gỗ và sản phẩm từ gỗ trong tháng 7/2026 đạt 1,6 tỷ USD, tăng 3,9% so với tháng 6 và cao hơn 8,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Lũy kế 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt hơn 10 tỷ USD. Theo ông Cao Xuân Thanh, Chánh Văn phòng Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest), xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ trong 7 tháng đạt 10,2 tỷ USD, tăng khoảng 5,5-5,6% so với cùng kỳ năm 2025.

Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu gỗ lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 49,7-50% tổng kim ngạch, tương ứng hơn 5 tỷ USD. Tuy nhiên, tỷ trọng này đã thu hẹp so với mức 56% của cùng kỳ năm ngoái do kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Mỹ giảm 6%. Trong khi đó, Trung Quốc - thị trường lớn thứ hai - ghi nhận mức tăng trưởng mạnh 46%, đạt 1,5 tỷ USD, qua đó nâng tỷ trọng từ khoảng 11% lên 15%. Nhật Bản đứng thứ ba với 12,5% thị phần.

Theo Viforest, tăng trưởng của ngành gỗ trong 7 tháng đầu năm chủ yếu đến từ nhóm dăm gỗ và viên nén, trong khi các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao lại suy giảm. Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu nhóm đồ gỗ giá trị gia tăng giảm 6,2% so với cùng kỳ năm trước. Sự sụt giảm này chủ yếu đến từ những biến động về thuế quan và chính sách thương mại tại Mỹ - thị trường tiêu thụ lớn đối với các sản phẩm gỗ chế biến sâu của Việt Nam.

Tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ thu hẹp trong bối cảnh thị trường này gia tăng các hàng rào thương mại. Ngày 16/7/2026, Bộ Thương mại Mỹ (DOC) đã ban hành kết luận cuối cùng trong vụ điều tra chống bán phá giá (AD) và chống trợ cấp (CVD) đối với gỗ dán cứng và gỗ dán trang trí nhập khẩu từ Việt Nam.

So với kết luận sơ bộ trước đó, mức thuế chống bán phá giá đã giảm đáng kể. Tuy nhiên, các mức thuế cuối cùng vẫn ở ngưỡng rất cao, đồng thời DOC tiếp tục duy trì quan điểm chặt chẽ về phạm vi điều tra và chống lẩn tránh thuế. Nếu Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (USITC) kết luận ngành sản xuất nội địa Mỹ bị thiệt hại, đây sẽ tiếp tục là một trong những vụ việc phòng vệ thương mại có tác động lớn nhất đối với ngành gỗ dán Việt Nam.

Trong kết luận cuối cùng, DOC áp dụng mức thuế chống bán phá giá chung 84,95% đối với toàn bộ doanh nghiệp Việt Nam, bao gồm cả doanh nghiệp bị đơn và các doanh nghiệp còn lại. Mức thuế này thấp hơn đáng kể so với mức 196,14%-199,69% trong kết luận sơ bộ do DOC điều chỉnh phương pháp tính toán trong quá trình điều tra.

Tuy nhiên, mức ký quỹ tiền mặt 84,95% có hiệu lực từ ngày 21/7/2026 vẫn là rào cản lớn đối với hoạt động xuất khẩu sang Mỹ. Đồng thời, DOC tiếp tục chỉ đạo Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) tạm dừng thanh khoản đối với các lô hàng thuộc diện điều tra nhập khẩu kể từ ngày 2/3/2026.

Một trong những nhóm doanh nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp là các đơn vị xuất khẩu linh kiện và cấu kiện tủ bếp sang Mỹ. Theo kết luận của DOC, chỉ các bộ tủ lắp ráp hoàn chỉnh, được đóng gói đầy đủ toàn bộ cấu kiện, phụ kiện lắp ráp và hướng dẫn sử dụng để bán trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng mới được loại trừ khỏi phạm vi điều tra.

Trong khi đó, các lô hàng chỉ bao gồm từng bộ phận hoặc linh kiện riêng lẻ vẫn có khả năng bị coi là gỗ dán thuộc phạm vi áp dụng thuế AD/CVD. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải rà soát lại cấu trúc sản phẩm, phương thức đóng gói và hồ sơ xuất khẩu nhằm giảm thiểu rủi ro trong quá trình thông quan.

“Qua kết luận cuối cùng, DOC tiếp tục phát đi thông điệp rõ ràng về việc tăng cường kiểm soát các hành vi bị cho là lẩn tránh thuế. Các công đoạn như cắt theo kích thước, khoan lỗ, tạo rãnh hoặc các hình thức gia công đơn giản sẽ không làm thay đổi bản chất của sản phẩm nếu vẫn đáp ứng mô tả trong phạm vi điều tra. Đây cũng là xu hướng ngày càng phổ biến trong các vụ việc phòng vệ thương mại của Mỹ đối với sản phẩm gỗ và đồ gỗ nhập khẩu”, Viforest cho biết.

Dăm gỗ và viên nén trở thành động lực tăng trưởng

Trong bối cảnh nhóm sản phẩm chế biến sâu gặp khó khăn, dăm gỗ và viên nén đang nổi lên là động lực tăng trưởng chính của ngành.

Báo cáo của Forest Trends dẫn số liệu từ Cục Hải quan cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu gần 7,8 triệu tấn dăm gỗ, trị giá khoảng 1,3 tỷ USD, tăng lần lượt 9,4% về lượng và 9,9% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025.

Sự cạnh tranh mạnh mẽ giữa các quốc gia nhập khẩu đã đẩy giá xuất khẩu dăm gỗ bình quân của Việt Nam trong nửa đầu năm lên khoảng 173,7 USD/tấn, tăng 18,3% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tại thị trường Trung Quốc, giá xuất khẩu đạt 173,9 USD/tấn, tăng 22,3%.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu dăm gỗ lớn nhất của Việt Nam, chiếm 68,6% tổng lượng xuất khẩu và là động lực tăng trưởng chính của nhóm hàng này. Forest Trends nhận định nhu cầu dăm gỗ tại Trung Quốc phục hồi trong bối cảnh ngành giấy châu Á cạnh tranh gay gắt, với nhiều dự án bột giấy mới được công bố hoặc đưa vào hoạt động.

Ngoài Trung Quốc, Indonesia cũng nổi lên là thị trường tiềm năng. Trong 6 tháng đầu năm, nước này nhập khoảng 809.600 tấn dăm gỗ từ Việt Nam, chiếm 10,4% tổng lượng xuất khẩu, với trị giá 139,5 triệu USD.

Đối với viên nén, kim ngạch xuất khẩu trong nửa đầu năm 2026 đạt gần 3,8 triệu tấn, trị giá 557,1 triệu USD, tăng lần lượt 3,3% về lượng và 1% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 147,8 USD/tấn, tăng 2,3% so với bình quân năm 2025.

Nhật Bản là thị trường tiêu thụ viên nén lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 75% tổng lượng xuất khẩu, tương đương 2,8 triệu tấn và trị giá 431 triệu USD. Theo Forest Trends, nhu cầu tại thị trường này tăng chủ yếu nhờ việc mở rộng các nhà máy đồng đốt sinh khối theo cơ chế Feed-in Tariff (FIT) và Feed-in Premium (FIP).

Xuất khẩu viên nén sang Liên minh châu Âu (EU) cũng tăng đáng kể, đạt 249.600 tấn với trị giá 38,1 triệu USD, chiếm khoảng 6,6% tổng lượng viên nén xuất khẩu của Việt Nam.

Tuy nhiên, dù ghi nhận kết quả tích cực, dăm gỗ và viên nén vẫn phản ánh thực trạng tiêu tốn nhiều nguyên liệu nhưng mang lại giá trị gia tăng thấp.

Đối với thị trường Trung Quốc, Cục Xuất nhập khẩu cho biết Việt Nam hiện đứng thứ ba về thị phần đồ gỗ, nội thất tại nước này với khoảng 7%. Tuy nhiên, nhu cầu nhập khẩu đồ nội thất bằng gỗ của Trung Quốc đang có xu hướng giảm, trong khi cạnh tranh giữa các quốc gia cung cấp ngày càng gia tăng.

Trị giá và thị phần đồ nội thất bằng gỗ của Việt Nam đều giảm so với cùng kỳ năm 2025, đặc biệt ở các nhóm hàng chủ lực như ghế khung gỗ và đồ nội thất phòng khách, phòng ăn. Dù vậy, Việt Nam vẫn duy trì lợi thế tại một số phân khúc có giá trị gia tăng cao như đồ nội thất văn phòng.

Theo Viforest, năm 2026 ngành gỗ đặt mục tiêu xuất khẩu 18,5 tỷ USD gỗ và sản phẩm gỗ. Nếu cộng thêm khoảng 1,2 tỷ USD từ lâm sản ngoài gỗ, tổng kim ngạch có thể đạt 19,5-19,7 tỷ USD trong trường hợp chính sách thuế của Mỹ không diễn biến quá bất lợi.

Cục Xuất nhập khẩu dự báo trong nửa cuối năm 2026, hoạt động xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng nhờ nhu cầu nhập khẩu tại nhiều thị trường lớn từng bước cải thiện, đặc biệt tại khu vực châu Á và châu Âu. Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới cũng tiếp tục tạo lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam trong việc mở rộng thị phần tại các thị trường có yêu cầu cao.

Tuy nhiên, ngành vẫn sẽ đối mặt với nhiều thách thức như xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn môi trường, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững cùng những biến động khó lường của kinh tế thế giới và chính sách thương mại của các nền kinh tế lớn.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng hiệu quả các FTA, nâng cao chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh nhằm duy trì tăng trưởng bền vững trong những tháng cuối năm.