Người phụ nữ gốc Việt quản lý hơn 87.000 kỹ sư, quân nhân Mỹ, điều hành đóng tàu sân bay đắt giá bậc nhất thế giới

Nhắc đến những phụ nữ gốc Việt thành công tại Mỹ, Giao Phan là một cái tên đáng chú ý khi có 42 năm làm việc trong hệ thống công chức liên bang và từng tham gia quản lý chương trình tàu sân bay trị giá 6 tỷ USD của Hải quân Mỹ.

Ít ai biết, nữ lãnh đạo từng nắm giữ vị trí quan trọng tại “trái tim công nghiệp của Hải quân Mỹ” đã trải qua những năm tháng tuổi thơ không ít khó khăn, chật vật.

Từ tuổi thơ nghèo khó đến người phụ nữ quyền lực

Bà Giao Phan cùng gia đình sang Mỹ định cư khi mới 15 tuổi. Những năm đầu trên đất Mỹ là quãng thời gian không dễ dàng khi gia đình bà phải dựa vào các khoản trợ cấp để trang trải cuộc sống.

Về học vấn, bà tốt nghiệp ngành Kỹ sư Công chính tại Đại học Công nghệ Virginia (Virginia Tech) năm 1984. Ngoài ra, bà còn có bằng cử nhân xây dựng dân dụng của Viện Bách khoa Virginia năm 1981, bằng Thạc sĩ quản lý của Viện Công nghệ Florida năm 1997.

Sự nghiệp công chức của bà bắt đầu từ năm 1982. Từ năm 1984, bà bắt đầu sự nghiệp công chức tại Hải quân Mỹ. Trong những năm công tác, bà được giao nhiều vị trí quản lý quan trọng trong các chương trình phát triển, tích hợp và đóng mới tàu chiến.

Trong giai đoạn 2004-2006, bà giữ vị trí Trợ lý Giám đốc Chương trình đối với chương trình tàu sân bay lớp Nimitz. Một trong những nhiệm vụ đáng chú ý của bà là tham gia lãnh đạo quá trình thiết kế, đóng mới, thử nghiệm và bàn giao USS George H.W. Bush (CVN-77), tàu sân bay cuối cùng thuộc lớp Nimitz, với tổng giá trị chương trình khoảng 6 tỷ USD.

Từ năm 2006-2007, bà đảm nhiệm vị trí Phó Giám đốc Chương trình tại Văn phòng Chương trình Tàu sân bay đang hoạt động. Trước đó, bà cũng từng giữ vai trò Giám đốc phụ trách Tàu sân bay và Tàu đổ bộ thuộc Văn phòng Phó Trợ lý Bộ trưởng Hải quân phụ trách Nghiên cứu, Phát triển và Mua sắm tàu chiến.

Một nhiệm vụ khác trong sự nghiệp của bà là vị trí Giám đốc Hệ thống Điện tử thuộc Chương trình tàu ngầm tấn công nhanh lớp Seawolf.

Tháng 11/2007, bà Giao Phan gia nhập ngạch Công chức Quản lý Cấp cao (SES) với vai trò Phó Giám đốc Chương trình Mua sắm của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ.

Tại đây, bà quản lý khoảng 400 nhân viên quân sự và dân sự, đồng thời giám sát danh mục mua sắm gồm 12 dự án trị giá hàng tỷ USD, 7 văn phòng chương trình và danh mục đầu tư khoảng 30 tỷ USD dành cho hiện đại hóa, tái trang bị các phương tiện trên biển, trên không, hệ thống chỉ huy - kiểm soát và hậu cần phục vụ nhiệm vụ của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ.

Trong giai đoạn 2013-2019, bà giữ chức Giám đốc Điều hành Văn phòng Chương trình Tàu sân bay. Khi đó, bà quản lý danh mục mua sắm khoảng 40 tỷ USD, bao gồm chương trình thiết kế và đóng mới tàu sân bay lớp Ford, hiện đại hóa các tàu sân bay lớp Nimitz, đưa USS Enterprise (CVN-65) ra khỏi biên chế và duy trì vòng đời cho toàn bộ đội tàu sân bay đang hoạt động của Hải quân Mỹ.

Từ tháng 4/2019 đến tháng 12/2020, bà đồng thời giữ hai vị trí Giám đốc Điều hành phụ trách Bảo trì và Hiện đại hóa Tàu mặt nước và Phó Tư lệnh các Trung tâm Bảo trì Khu vực của Hải quân. Ở giai đoạn này, bà là cán bộ dân sự cấp cao nhất tại NAVSEA, trực tiếp lãnh đạo hơn 7.000 quân nhân và nhân viên dân sự.

Công việc của bà tập trung vào quản lý vòng đời các tàu mặt nước đang hoạt động, từ bảo trì, sửa chữa đến hiện đại hóa. Bà cũng giám sát các hoạt động liên quan đến bán vũ khí cho nước ngoài, đào tạo, loại biên tàu và hỗ trợ kỹ thuật cho lực lượng Hải quân trên toàn cầu.

Nữ lãnh đạo gốc Việt tại “trái tim công nghiệp” của Hải quân Mỹ

Từ tháng 1/2021 đến tháng 4/2024, bà Phan giữ chức Giám đốc Điều hành Bộ Tư lệnh Hệ thống Hải quân Mỹ (Naval Sea Systems Command - NAVSEA), trở thành người phụ nữ Mỹ gốc Á đầu tiên đảm nhiệm vị trí này.

NAVSEA được xem là một trong những trụ cột công nghiệp quan trọng của Hải quân Mỹ, đảm nhiệm các hoạt động từ thiết kế, đóng mới đến duy tu, bảo trì và hiện đại hóa hạm đội. Đơn vị này có hơn 87.000 quân nhân và nhân viên dân sự làm việc tại hàng trăm địa điểm trên toàn thế giới.

Trên cương vị Giám đốc Điều hành, bà phụ trách danh mục chương trình trị giá khoảng 50 tỷ USD, bao gồm nghiên cứu, phát triển, thiết kế, mua sắm và bảo đảm hoạt động trong suốt vòng đời của các loại tàu chiến, tàu sân bay, tàu ngầm và hệ thống tác chiến tích hợp của Hải quân Mỹ.

Bà cũng chịu trách nhiệm phối hợp hoạt động của nhiều đơn vị trực thuộc NAVSEA, gồm 10 trung tâm tác chiến mặt nước và dưới nước, 4 xưởng đóng tàu Hải quân và 7 trung tâm bảo trì khu vực.

Với quy mô và phạm vi hoạt động rộng lớn, NAVSEA được ví như một “nhà máy mẹ” của Hải quân Mỹ, chịu trách nhiệm phát triển, duy trì và hiện đại hóa nhiều loại khí tài, từ tàu chiến đến các hệ thống vũ khí, cảm biến, radar và phần mềm tác chiến.

Trong thời gian giữ vị trí lãnh đạo tại NAVSEA, bà Giao Phan tham gia điều hành một hệ thống có quy mô và độ phức tạp rất lớn. Việc trở thành người phụ nữ Mỹ gốc Á đầu tiên giữ chức Giám đốc Điều hành NAVSEA cũng đánh dấu một cột mốc đáng chú ý trong sự nghiệp của bà.

Ngày 28/3/2024, NAVSEA thông báo Giám đốc điều hành Giao Phan nghỉ hưu. Bà là người phụ nữ Mỹ gốc Á đầu tiên giữ chức Giám đốc điều hành của NAVSEA.

Hàng loạt giải thưởng

Năng lực chuyên môn cùng kinh nghiệm quản lý các chương trình quốc phòng quy mô lớn giúp bà Giao Phan nhận được nhiều giải thưởng trong sự nghiệp.

Trong số đó có Giải thưởng Công chức Xuất sắc của Bộ Hải quân vào các năm 2019 và 2024; Giải thưởng Lãnh đạo Tưởng niệm Stanley Suyat của Mạng lưới Điều hành Chính phủ người Mỹ gốc Á (AAGEN) năm 2016; Giải thưởng Thành tích Xuất sắc của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển và Giải thưởng Lãnh đạo Cá nhân Xuất sắc của Hội đồng Liên bang người Mỹ gốc Á Thái Bình Dương (FAPAC) năm 2013.

Bà cũng từng nhận Giải thưởng Thành tựu Nghề nghiệp STEM dành cho Phụ nữ Da màu trong Chính phủ năm 2010, cùng Giải thưởng Công chức Xuất sắc của Hải quân năm 2006 và Giải thưởng Công chức Ưu tú của Hải quân năm 2004.

Khi được hỏi về dấu mốc đáng tự hào nhất trong sự nghiệp, bà Giao Phan nhắc đến việc bàn giao tàu sân bay USS Gerald R. Ford (CVN-78). Bà cho biết mình đã tham gia dự án từ những năm 1990, khi Hải quân Mỹ nghiên cứu thế hệ tàu sân bay hạt nhân mới, từ thiết kế đến các công nghệ quan trọng như hệ thống phóng - thu hồi máy bay, radar băng tần kép và thang máy vũ khí.

Theo bà, việc bàn giao USS Gerald R. Ford là thành quả của nhiều năm nỗ lực của đông đảo quân nhân và nhân viên Hải quân. Đáng chú ý, dấu mốc này còn có sự tham gia của 4 phụ nữ gốc Á ở các vị trí lãnh đạo chủ chốt, gồm bà Giao Phan cùng YeLing Wang, Madi Nguyen và Karen Henneberger, những người đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển, hoàn thiện và bàn giao con tàu.

Với hơn 4 thập kỷ làm việc trong khu vực công và nhiều năm đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo, bà Giao Phan đã tham gia quản lý những chương trình quốc phòng có quy mô hàng chục tỷ USD.

Từ một cô gái Việt đặt chân đến Mỹ ở tuổi 15 trong hoàn cảnh gia đình còn nhiều khó khăn, bà từng bước xây dựng sự nghiệp trong lĩnh vực kỹ thuật và quản lý quốc phòng, trở thành một trong những nữ lãnh đạo người Mỹ gốc Á có dấu ấn đáng chú ý trong hệ thống quốc phòng Mỹ.