Nhà thơ duy nhất từng giữ cương vị Phó Thủ tướng, được giao nhiệm vụ đặc biệt trong ngày Giải phóng Thủ đô

Nhà thơ cách mạng nổi tiếng

Nhà thơ Tố Hữu tên thật là Nguyễn Kim Thành, sinh ngày 4/10/1920 tại làng Phù Lai, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế, nay thuộc TP. Huế. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống văn học, ông sớm tiếp xúc với thơ ca và nhanh chóng tham gia phong trào cách mạng tại quê hương.

Năm 16 tuổi, Tố Hữu giác ngộ lý tưởng cách mạng và tham gia Đoàn. Một năm sau, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, trở thành cán bộ hoạt động tích cực và giữ vai trò lãnh đạo Đoàn Thanh niên Dân chủ ở Huế.

Tháng 4/1939, Tố Hữu bị thực dân Pháp bắt và lần lượt giam giữ tại nhiều nhà tù ở miền Trung và Tây Nguyên như Thừa Phủ, Lao Bảo, Buôn Ma Thuột, Đắk Lay. Những năm tháng tù đày không làm ông từ bỏ lý tưởng. Ngược lại, đây cũng là giai đoạn Tố Hữu tiếp tục sáng tác, dùng thơ ca để thể hiện niềm tin và ý chí cách mạng.

Tháng 3/1942, ông vượt ngục, tìm đường ra Thanh Hóa để gây dựng cơ sở và nối lại liên lạc với tổ chức Đảng. Đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Tố Hữu trở về Huế, giữ cương vị Chủ tịch Ủy ban Khởi nghĩa của tỉnh, tham gia lãnh đạo phong trào giành chính quyền tại Thừa Thiên - Huế.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong công tác Đảng. Trong thời kỳ kháng chiến toàn quốc, Tố Hữu giữ cương vị Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa. Năm 1947, ông được điều lên Việt Bắc, phụ trách công tác văn hóa, văn nghệ trong Ban Tuyên huấn do Tổng Bí thư Trường Chinh phụ trách.

Từ khi Hội Văn nghệ Việt Nam được thành lập năm 1948, Tố Hữu tham gia Ban Chấp hành của Hội. Sau đó, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều trọng trách trong các lĩnh vực tuyên huấn, tư tưởng, văn hóa và giáo dục như Trưởng ban Tuyên huấn, Trưởng ban Khoa giáo, Trưởng ban Thống nhất, Trưởng ban Nông nghiệp và Giám đốc Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc.

Giai đoạn 1958-1980, Tố Hữu tham gia Ban Chấp hành Trung ương và Ban Bí thư. Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV năm 1976, ông được bầu vào Bộ Chính trị.

Từ năm 1981 đến 1986, ông giữ cương vị Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Bộ trưởng, tương ứng với vị trí Phó Thủ tướng Thường trực trong cơ cấu Chính phủ hiện nay.

Người đưa lịch sử cách mạng vào thơ

Song hành với sự nghiệp hoạt động cách mạng, Tố Hữu xây dựng một sự nghiệp thơ ca gắn chặt với những bước chuyển của lịch sử dân tộc.

Trong tập thơ Từ ấy (1937-1946), ông thể hiện niềm vui, sự say mê của người thanh niên khi tìm thấy lý tưởng cách mạng:

“Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lý chói qua tim

Hồn tôi là một vườn hoa lá

Rất đậm hương và rộn tiếng chim…”

Từ Từ ấy đến Việt Bắc (1947-1954), Gió lộng (1955-1961), Ra trận (1962-1971) và Máu và Hoa (1972-1977), thơ Tố Hữu liên tục đồng hành với những chặng đường lớn của cách mạng và đất nước.

Trong thơ ông, những vấn đề lớn của thời đại như Đảng, cách mạng, chiến tranh hay lý tưởng được thể hiện bằng giọng thơ giàu cảm xúc, gắn với tình yêu quê hương, đất nước và con người. Chính sự kết hợp giữa nội dung chính trị và cảm xúc trữ tình tạo nên nét riêng trong sáng tác của Tố Hữu.

Thơ ông không chỉ ghi lại những biến động của lịch sử mà còn góp phần truyền tải tinh thần đấu tranh, niềm tin và khát vọng của con người Việt Nam trong nhiều giai đoạn. Bên cạnh mảng thơ cách mạng, Tố Hữu cũng hướng ngòi bút đến những người lao động nghèo khổ, những số phận chịu nhiều bất công trong xã hội cũ, qua đó thể hiện sự đồng cảm với con người và thái độ phê phán chế độ phong kiến, thực dân.

Được giao nhiệm vụ đặc biệt trong ngày tiếp quản Thủ đô

Trong sự nghiệp hoạt động cách mạng của Tố Hữu, năm 1954 là một dấu mốc đáng chú ý khi ông được giao tham gia lãnh đạo, chỉ đạo công tác tiếp quản Hà Nội.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ và Hiệp định Genève, Hà Nội nằm trong khu vực tập kết 80 ngày của quân đội Pháp. Nhận thức rõ vị trí đặc biệt của Thủ đô cũng như những vấn đề có thể phát sinh trong quá trình chuyển giao, Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng cử các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Lê Văn Lương, Xuân Thủy và Tố Hữu trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo công tác tiếp quản Hà Nội.

Ngày 17/9/1954, Ủy ban Quân chính thành phố Hà Nội được thành lập để tổ chức việc tiếp quản. Chính phủ đồng thời công bố các chính sách đối với thành thị mới giải phóng, quy định về tôn giáo và kỷ luật đối với bộ đội, cán bộ, nhân viên khi vào thành phố.

Bộ Tổng Tư lệnh yêu cầu các đơn vị tiến vào Hà Nội phải giữ nghiêm trật tự, bảo vệ nhân dân, bảo vệ người nước ngoài và chấp hành đầy đủ chính sách, kỷ luật. Các lực lượng cũng được yêu cầu nâng cao cảnh giác, sẵn sàng ngăn chặn những hành động khiêu khích, phá hoại.

Công tác tiếp quản được tiến hành từng bước. Ngày 30/9 và 2/10/1954, các hiệp định chuyển giao Hà Nội về quân sự và hành chính được ký kết. Từ ngày 2-5/10, các đội công an, trật tự, cảnh vệ và hành chính của ta vào thành phố trước để chuẩn bị tiếp quản các cơ quan, công sở và công trình công cộng.

Ngày 9/10, quân Pháp rút khỏi Hà Nội. Đến 16h30 cùng ngày, các lực lượng của ta hoàn toàn kiểm soát thành phố. Sáng 10/10/1954, Ủy ban Quân chính và các đơn vị quân đội tiến vào Thủ đô trong sự chào đón của đông đảo người dân.

Là người tham gia công tác chuẩn bị tiếp quản, Tố Hữu cũng ghi lại không khí đặc biệt của ngày Hà Nội đón đoàn quân trở về bằng những câu thơ giàu cảm xúc:

“Giữa Thủ đô

Cụ Hồ về

Bộ đội

Tiến vào năm cửa ô

Về đến đây rồi, Hà Nội ơi

Người đi kháng chiến tám năm trời

Hôm nay về lại đây Hà Nội

Giàn giụa vui lên ướt mắt cười”.

Ngày 10/10/1954 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng của Hà Nội sau 9 năm kháng chiến. Thủ đô được tiếp quản trong trật tự, an toàn, mở ra thời kỳ mới đối với Hà Nội và miền Bắc.

Với Tố Hữu, dấu mốc lịch sử ấy không chỉ gắn với một nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn trở thành chất liệu để ông ghi lại cảm xúc của một thời khắc đặc biệt. Trong sự nghiệp của nhà thơ, thơ ca và hoạt động cách mạng vì thế luôn song hành, tạo nên dấu ấn riêng của một cây bút gắn bó sâu sắc với lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Tố Hữu - cây đại thụ trong làng thơ cách mạng Việt Nam - Báo Quân khu 4

70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954-10/10/2024): Hà Nội ngày trở về chiến thắng - Chuyên trang Nhân vật - Sự kiện của Thông tấn xã Việt Nam

'Tố Hữu như một ngọn núi lớn, thời gian càng lùi xa càng thấy cao' - Vietnam+.