Nhập siêu gần 14 tỷ USD: Điều gì đang thực sự diễn ra với nền kinh tế Việt Nam?
Phần lớn mức tăng nhập khẩu đến từ máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử và nguyên liệu phục vụ các dự án đầu tư, sản xuất quy mô lớn, cho thấy dòng vốn vẫn đang chảy vào mở rộng năng lực sản xuất và chuẩn bị cho tăng trưởng trong những năm tới.
Nhiều tập đoàn lớn nhập khẩu máy móc
Tại buổi gặp mặt báo chí, ông Lê Trung Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Thống kê cho biết, sau nhiều năm duy trì trạng thái xuất siêu, cán cân thương mại của Việt Nam gần đây đã chuyển sang nhập siêu trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động và căng thẳng địa chính trị gia tăng.
Theo số liệu của Cục Thống kê, Việt Nam nhập siêu khoảng 1,78 tỷ USD trong tháng 1, 1,01 tỷ USD trong tháng 2, 0,68 tỷ USD trong tháng 3, 3,99 tỷ USD trong tháng 4 và 5,21 tỷ USD trong tháng 5. Lũy kế 5 tháng đầu năm, tổng mức nhập siêu đạt khoảng 13,8 tỷ USD.
Một trong những nguyên nhân quan trọng đến từ sự thay đổi trong cơ cấu nhập khẩu năng lượng. Nếu trước đây Việt Nam xuất khẩu dầu thô thì hiện nay xu hướng chủ yếu là nhập khẩu dầu thô để phục vụ sản xuất trong nước. Việc giảm xuất khẩu mặt hàng này đã tác động nhất định đến cán cân thương mại.
Bên cạnh đó, nhu cầu nhập khẩu linh kiện điện tử, chip bán dẫn, máy móc thiết bị và nguyên vật liệu công nghệ cao cũng gia tăng mạnh cùng với làn sóng mở rộng đầu tư của khu vực FDI tại Việt Nam.
Theo ông Hiếu, nhiều tập đoàn lớn đang triển khai các dự án điện tử, bán dẫn và công nghệ cao tại một số địa phương. Trong giai đoạn chuẩn bị vận hành, các doanh nghiệp phải nhập khẩu lượng lớn máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên liệu đầu vào để phục vụ sản xuất.
“Đây là nhu cầu nhập khẩu phục vụ đầu tư và sản xuất, không phải nhập khẩu để tiêu dùng”, ông Hiếu nhấn mạnh.
Đại diện Cục Thống kê cũng lưu ý rằng việc nhập khẩu máy móc, thiết bị cần được nhìn nhận trong mối liên hệ với tiến độ triển khai dự án. Nhiều thiết bị hiện vẫn đang trong quá trình vận chuyển, lắp đặt hoặc chưa đi vào vận hành nên chưa được phản ánh ngay vào phần tích lũy tài sản của nền kinh tế.
Chỉ khi các dây chuyền và nhà máy chính thức đi vào hoạt động, những khoản đầu tư này mới thể hiện đầy đủ vai trò trong việc nâng cao năng lực sản xuất và tạo ra tăng trưởng.
Vì vậy, theo ông Hiếu, điều quan trọng không phải là nền kinh tế đang nhập siêu bao nhiêu mà là nhập khẩu những gì và dòng hàng hóa đó sẽ tạo ra giá trị như thế nào trong tương lai.
“Nếu nhập khẩu phục vụ đầu tư, sản xuất và mở rộng năng lực công nghiệp thì đây có thể là động lực hỗ trợ tăng trưởng. Ngược lại, nếu nhập khẩu chủ yếu phục vụ tiêu dùng cuối cùng thì tác động đối với nền kinh tế sẽ hoàn toàn khác”, ông nói.
Cần nhìn vào chất lượng của dòng nhập khẩu
Để đánh giá chính xác hơn tác động của nhập khẩu đối với nền kinh tế, Cục Thống kê cho biết đang phối hợp với các bộ, ngành phân tích sâu cơ cấu nhập khẩu, làm rõ tỷ trọng máy móc thiết bị, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất và hàng tiêu dùng.
Theo cơ quan này, máy móc thiết bị nhập khẩu phục vụ đầu tư dài hạn sẽ góp phần nâng cao năng lực sản xuất và được tính vào tích lũy tài sản của nền kinh tế. Trong khi đó, các nguyên liệu đầu vào như chip, linh kiện điện tử sau khi được đưa vào sản xuất có thể tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh phục vụ xuất khẩu trong các giai đoạn tiếp theo.
Ông Hiếu cho biết nhiều doanh nghiệp cũng đang chủ động nhập khẩu sớm nguyên liệu và linh kiện để chuẩn bị cho các đơn hàng mới, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và công nghệ cao.
Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Dự án Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô tại Trung tâm Chuyển đổi Xanh Thông minh (Green-X), VinUniversity cho rằng cấu trúc nhập khẩu của Việt Nam hiện nay đang có nhiều thay đổi.
Nếu trước đây phần lớn hàng nhập khẩu phục vụ sản xuất hàng hóa vật chất để xuất khẩu thì hiện nay một phần đáng kể đang được sử dụng cho phát triển kinh tế số, hạ tầng công nghệ và các dịch vụ mới.
Theo ông, những khoản đầu tư này có thể tạo ra giá trị gia tăng trong nước nhưng không nhất thiết chuyển hóa ngay thành kim ngạch xuất khẩu hàng hóa như mô hình sản xuất truyền thống.
Ngoài ra, TS. Nguyễn Tú Anh lưu ý khu vực FDI hiện chiếm khoảng 80% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm, cao hơn đáng kể so với mức 70-72% của các giai đoạn trước. Điều này cho thấy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước vẫn còn nhiều dư địa để cải thiện.
Bên cạnh đó, việc nhập khẩu năng lượng gia tăng cũng đặt ra những rủi ro nhất định đối với chi phí sản xuất và lạm phát, đặc biệt khi giá dầu, hóa chất và phân bón có thể tác động đến mặt bằng giá trong nước.
Tuy vậy, ông kỳ vọng nếu các rủi ro về năng lượng được kiểm soát tốt, dòng vốn đầu tư vào công nghệ, sản xuất và hạ tầng số sẽ tiếp tục trở thành động lực quan trọng hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.
