Nợ công toàn cầu tiến sát 100% GDP, IMF phát đi cảnh báo khẩn cấp

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo các nền kinh tế hàng đầu thế giới cần khẩn trương củng cố tài chính công khi thâm hụt ngân sách tại các nền kinh tế phát triển này được dự báo tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2021.

Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới công bố hôm 13/10, IMF dự báo tổng vay ròng của các nền kinh tế phát triển sẽ tương đương 5,2% GDP trong năm nay. Đây là mức cao nhất kể từ năm 2021, thời điểm thế giới vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề từ các biện pháp phong tỏa vì đại dịch.

Thâm hụt ngân sách của Trung Quốc và Mỹ được dự báo đạt hoặc vượt 8% GDP trong năm 2026. Các con số của IMF bao quát phạm vi vay nợ rộng hơn so với một số phương pháp thống kê ngân sách quốc gia.

Nợ công gia tăng, chi phí vay nợ leo thang

Những dự báo mới cho thấy tình hình tài khóa đã xấu đi so với báo cáo hồi tháng 4 của IMF, sau nhiều tháng thị trường nợ toàn cầu biến động mạnh.

Lợi suất trái phiếu tăng khi giới đầu tư lo ngại về nợ công ngày càng lớn, lạm phát và nhu cầu vốn khổng lồ để tài trợ cho làn sóng đầu tư AI.

“Nền kinh tế toàn cầu đã thể hiện khả năng chống chịu, nhưng khả năng này đang dần chạm tới giới hạn”, nhà kinh tế trưởng IMF Silvana Tenreyro nhận định.

Theo báo cáo, kinh tế thế giới đã vượt qua cú sốc giá dầu, một phần nhờ làn sóng đầu tư bùng nổ liên quan đến AI. Tuy nhiên, rủi ro nợ Chính phủ đang gia tăng khi nợ công toàn cầu được dự báo tiến gần 100% GDP vào cuối thập kỷ này.

IMF nhấn mạnh việc khôi phục dư địa tài khóa là yêu cầu cấp bách trong bối cảnh nợ công ở mức cao, chi phí vay vốn tăng, nhu cầu chi tiêu ngân sách ngày càng lớn và những bất ổn khó lường gia tăng.

Chi phí vay nợ của Chính phủ nhiều nước đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Giá năng lượng đắt đỏ cùng đà tăng trưởng kinh tế khiến các NHTW phải từ bỏ kế hoạch hạ lãi suất.

Trong năm nay, một số NHTW - trong đó có Mỹ, khu vực đồng euro và Nhật Bản - đã tăng lãi suất.

IMF cảnh báo khi chi phí vay dài hạn của các nền kinh tế phát triển lớn tiếp tục tăng, nợ công cao cùng nhu cầu đảo nợ lớn sẽ khiến Chính phủ các nước dễ bị tổn thương hơn trước những biến động đột ngột của điều kiện tài chính.

Đợt bán tháo trên thị trường trái phiếu trở nên nghiêm trọng hơn trong tháng 9, làm gia tăng áp lực lên ngân sách do chi phí trả lãi tăng cao.

Tại Mỹ, IMF dự báo vay ròng của toàn bộ khu vực Chính phủ sẽ tương đương 8,5% GDP trong năm nay - tăng so với mức 7,1% năm 2025 và cao hơn đáng kể mức 5,8% trước khi đại dịch bùng phát.

Thước đo của IMF - bao gồm cả hoạt động vay nợ của chính quyền bang và địa phương, bên cạnh chi tiêu của Chính phủ liên bang - cho ra con số cao hơn đáng kể so với một số dự báo khác.

Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), cơ quan giám sát tài khóa độc lập của Quốc hội, hồi tháng 2 dự báo thâm hụt ngân sách liên bang sẽ ở mức 5,8% GDP trong năm nay.

Trong khi đó, Ủy ban Ngân sách Liên bang Có trách nhiệm, một tổ chức nghiên cứu, đưa ra ước tính 6,2%.

Bên cạnh đó, IMF lưu ý chi phí tài khóa gia tăng cùng áp lực chính trị và bầu cử tại nhiều quốc gia có thể khiến các NHTW phải đối mặt với những lời kêu gọi mới, yêu cầu hỗ trợ Chính phủ vay nợ nhiều hơn hoặc chấp nhận lạm phát vượt mục tiêu.

Làn sóng AI thúc đẩy tăng trưởng nhưng lợi ích không đồng đều

Bất chấp những rủi ro tài khóa, IMF nhận định tăng trưởng kinh tế toàn cầu vẫn tương đối vững vàng trong năm nay.

Tổ chức này nâng nhẹ dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu thêm 0,1 điểm phần trăm, lên 3,1% trong năm 2026. Sang năm 2027, kinh tế thế giới được dự báo tăng trưởng 3,4%.

Một trong những động lực quan trọng là làn sóng đầu tư vào AI. Tuy nhiên, IMF cảnh báo đà phát triển của công nghệ này khó có thể mang lại lợi ích đồng đều cho tất cả các nền kinh tế.

Theo tổ chức này, dù tăng trưởng toàn cầu nhìn chung vẫn ổn định, động lực mở rộng kinh tế ngày càng tập trung vào một nhóm nhỏ các quốc gia.

Hồi tháng 4, có 54 nền kinh tế đóng góp 95% mức tăng trưởng toàn cầu. Kể từ đó, con số này đã giảm xuống chỉ còn 32, trong bối cảnh ngày càng nhiều quốc gia bị hạ dự báo tăng trưởng.

Báo cáo nhận định kinh tế thế giới không đơn thuần đang tăng tốc hay chậm lại. Thay vào đó, tăng trưởng đang dịch chuyển giữa các quốc gia, tùy thuộc vào mức độ chịu ảnh hưởng của cú sốc nguồn cung do xung đột gây ra và nhu cầu mạnh mẽ liên quan đến AI.

Mỹ tiếp tục là động lực chủ chốt của kinh tế toàn cầu, với mức tăng trưởng được dự báo duy trì ở 2,3% trong cả năm 2026 và 2027.

Đức được IMF nâng mạnh dự báo tăng trưởng thêm 0,6 điểm phần trăm nhờ đầu tư gia tăng vào cơ sở hạ tầng và quốc phòng. Nền kinh tế lớn nhất châu Âu được dự báo tăng trưởng 1,3% trong năm nay và 1,1% vào năm 2027.

Ngược lại, tăng trưởng GDP của Trung Quốc được dự báo giảm xuống 4,5% trong năm 2026, từ mức dự báo trước đó là 5%, rồi tiếp tục chậm lại còn 4% vào năm sau.

Ấn Độ nổi lên như một điểm sáng, với mức tăng trưởng được dự báo đạt 7% trong cả năm nay và năm tới.

IMF cảnh báo nguy cơ biến động trên thị trường tài chính

Trong Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu, IMF tiếp tục nhấn mạnh nguy cơ tình hình tài khóa xấu đi. Tổ chức này cho rằng các cuộc xung đột kéo dài, những vụ tấn công mạng và các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể kết hợp, làm trầm trọng thêm cú sốc năng lượng toàn cầu.

Báo cáo tập trung vào 3 rủi ro, trong đó có khả năng giá các tài sản liên quan đến AI điều chỉnh mạnh và những mối đe dọa ngày càng lớn từ các cuộc tấn công mạng.

Những yếu tố này có thể trở thành tác nhân kích hoạt đợt thắt chặt mạnh các điều kiện tài chính, kéo theo biến động trên thị trường.

Theo IMF, lạm phát tăng trở lại hoặc những lo ngại về tài khóa có thể khiến lợi suất trái phiếu Chính phủ tăng vọt, châm ngòi cho bất ổn lan rộng trên thị trường.

Trái phiếu Chính phủ giữ vai trò nền tảng trong hệ thống tài chính, vì vậy những cú sốc trên thị trường này có thể gây ra hệ lụy vượt xa phạm vi ngân sách của từng quốc gia.