Phát hiện OpenAI và Google vẫn bán AI cho doanh nghiệp Trung Quốc bị Mỹ đưa vào ‘danh sách đen’

Theo Financial Times, cả OpenAI và Google đều xác nhận đang cung cấp dịch vụ AI cho các công ty con đặt tại Singapore của Alibaba, Baidu và Tencent. Sau khi được báo này liên hệ, OpenAI cho biết đã đình chỉ quyền truy cập API của một số tài khoản liên quan đến Alibaba từ tháng trước do nghi ngờ có hành vi sử dụng trái phép.

Khoảng trống trong chính sách kiểm soát AI của Mỹ

Mặc dù các giao dịch trên không vi phạm pháp luật hiện hành, vụ việc đã làm dấy lên lời kêu gọi Washington siết chặt kiểm soát việc xuất khẩu các mô hình AI tiên tiến, tương tự các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc.

Chính phủ Mỹ thời gian qua đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm kiểm soát quyền tiếp cận các mô hình AI hiện đại như GPT 5.6 của OpenAI hay một số mô hình của Anthropic.

Tuy nhiên, Washington vẫn chưa cấm các doanh nghiệp có trụ sở tại Trung Quốc sử dụng phần mềm AI tiên tiến ở nước ngoài, kể cả những công ty nằm trong danh sách 1260H, danh sách do Quốc hội Mỹ yêu cầu xây dựng nhằm xác định các doanh nghiệp bị nghi có liên hệ với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA).

Ông Chris McGuire, chuyên gia công nghệ và an ninh tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR), cho rằng đây là điểm yếu trong chiến lược cạnh tranh AI của Mỹ.

"Chính quyền Tổng thống Donald Trump luôn nói phải vượt Trung Quốc về AI, nhưng lại chưa làm điều quan trọng nhất là siết kiểm soát xuất khẩu, vốn là công cụ hiệu quả để làm chậm sự phát triển của Bắc Kinh", ông nhận định.

OpenAI nghi ngờ Alibaba dùng AI để huấn luyện mô hình riêng

Theo OpenAI, quyết định chặn một số tài khoản liên quan đến Alibaba xuất phát từ nghi ngờ xảy ra hoạt động "distillation" - kỹ thuật sử dụng kết quả đầu ra của một mô hình AI tiên tiến để huấn luyện hoặc cải thiện một mô hình AI khác với chi phí thấp hơn.

OpenAI cho biết công ty không cho phép truy cập các mô hình AI từ lãnh thổ Trung Quốc. Tuy nhiên, hãng vẫn cấp quyền sử dụng cho "một số doanh nghiệp có trụ sở hoặc sở hữu của Trung Quốc" khi họ hoạt động tại những quốc gia mà OpenAI có thể giám sát việc sử dụng và thực thi biện pháp bảo vệ.

"Công ty muốn nhiều quốc gia sử dụng AI được phát triển dựa trên các giá trị dân chủ hơn là AI do các chính phủ chuyên chế kiểm soát", OpenAI cho biết, đồng thời nhấn mạnh quốc tịch không nên là yếu tố duy nhất quyết định quyền tiếp cận công nghệ.

Google cũng xác nhận dịch vụ AI của hãng được cung cấp tại Hồng Kông và Singapore theo các điều khoản sử dụng, trong đó cấm hành vi distillation. Tuy nhiên, Google thừa nhận các hạn chế theo khu vực địa lý là chưa đủ để ngăn chặn nguy cơ này, bởi các đối tượng có trình độ kỹ thuật cao vẫn có thể tìm cách vượt qua.

Alibaba, Baidu và Tencent phản ứng khác nhau

Về phía Alibaba, tập đoàn chưa phản hồi yêu cầu bình luận của FT. Tháng trước, Alibaba đã kiện Bộ Quốc phòng Mỹ, yêu cầu đưa tên doanh nghiệp ra khỏi danh sách 1260H, cho rằng quyết định này mang tính "tùy tiện và thiếu cơ sở".

Trong khi đó, Baidu từ chối bình luận, còn Tencent không phản hồi về cách thức sử dụng các mô hình AI của Mỹ.

Trái ngược với OpenAI và Google, Anthropic áp dụng chính sách cứng rắn hơn khi cấm hoàn toàn các doanh nghiệp Trung Quốc cũng như các công ty nước ngoài do doanh nghiệp Trung Quốc sở hữu sử dụng các mô hình AI tiên tiến của hãng.

Tuy nhiên, Anthropic cũng thừa nhận việc thực thi quy định này không hề dễ dàng. Tuần trước, công ty tiếp tục vá các lỗ hổng từng bị một số doanh nghiệp Trung Quốc lợi dụng để vượt qua các biện pháp kiểm soát.

Lo ngại Trung Quốc tận dụng AI Mỹ để phát triển công nghệ

Ông Chris McGuire cho rằng các mô hình AI tiên tiến nhất không nên được cung cấp cho các doanh nghiệp có trụ sở tại Trung Quốc, bất kể họ hoạt động ở quốc gia nào.

Trước đó, Anthropic từng cáo buộc các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc như DeepSeek, Moonshot và MiniMax sử dụng kỹ thuật distillation để nâng cao năng lực mô hình.

Tháng trước, Anthropic còn gửi thư lên Quốc hội Mỹ, cáo buộc Alibaba đã sử dụng khoảng 25.000 tài khoản giả mạo để tạo hơn 28,8 triệu lượt tương tác với mô hình Claude, hành vi bị cho là vi phạm điều khoản sử dụng của công ty. Alibaba khi đó không đưa ra phản hồi.

Ông Joe Khawam, chuyên gia về chính sách AI và luật an ninh quốc gia tại Viện Cải cách Pháp luật Mỹ, nhận định Washington cần nhanh chóng áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với các mô hình AI tiên tiến. Theo ông, nếu không hành động, các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc có thể tiếp tục khai thác năng lực của AI Mỹ mà không phải đầu tư tương xứng về hạ tầng tính toán, kỹ thuật hay chi phí bảo đảm an toàn.

Điều này, theo ông Khawam, sẽ từng bước làm suy yếu nền tảng kinh tế và lợi thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực AI tiên tiến.

Theo FT