Quốc gia châu Á sắp đưa 30.000 nhà khoa học trẻ ra thế giới, quyết chạy đua AI và lượng tử

Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu đưa 30.000 nhà nghiên cứu trẻ ra nước ngoài học tập và làm việc trong giai đoạn 2026 đến 2030, nhằm đào tạo đội ngũ nhân lực trình độ cao trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán lượng tử.

Kế hoạch này sẽ được đưa vào Chiến lược Đổi mới sáng tạo năm 2026 của chính phủ Thủ tướng Sanae Takaichi, dự kiến được thông qua ngay trong tháng này.

Tokyo coi phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ là yếu tố then chốt để củng cố năng lực nghiên cứu cơ bản, trong bối cảnh các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Mỹ và nhiều quốc gia châu Âu đang đẩy mạnh đào tạo các nhà khoa học trẻ nhằm giành lợi thế trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu.

Chiến lược đổi mới sáng tạo sẽ đóng vai trò định hướng cho chính sách khoa học và công nghệ của Nhật Bản trong năm tài khóa tới. Trong đó, AI, chất bán dẫn và điện toán lượng tử nằm trong số 17 lĩnh vực chiến lược được chính phủ ưu tiên phát triển.

Hiện Nhật Bản đang triển khai chương trình hỗ trợ các nhà khoa học trẻ đã nhận bằng tiến sĩ trong vòng 5 năm gần đây, hoặc đang theo học tiến sĩ, ra nước ngoài nghiên cứu trong thời gian tối đa 2 năm. Chính phủ cũng đang xem xét tăng mức hỗ trợ tài chính nhằm giảm gánh nặng chi phí cho những người tham gia chương trình.

Sau đại dịch Covid-19, chi phí sinh sống ở nước ngoài tăng mạnh do lạm phát toàn cầu và đồng yên suy yếu. Một quan chức Bộ Giáo dục Nhật Bản thừa nhận rằng dù mức hỗ trợ đã được điều chỉnh tăng, nhưng vẫn chưa theo kịp tốc độ leo thang của giá cả.

Dữ liệu của Bộ Giáo dục Nhật Bản cho thấy trong năm tài khóa 2023 có 3.623 nhà nghiên cứu Nhật Bản tham gia các chương trình nghiên cứu trung và dài hạn ở nước ngoài, được định nghĩa là kéo dài từ 31 ngày trở lên. Con số này tăng 378 người so với năm trước đó, nhưng vẫn chỉ bằng chưa tới một nửa mức đỉnh 7.674 người của năm 2000.

Không chỉ trong lĩnh vực nghiên cứu, Nhật Bản cũng đang tụt lại phía sau nhiều quốc gia về số lượng du học sinh. Năm 2023, chỉ có 8,6 sinh viên trên mỗi 1.000 người theo học tại các trường đại học và cơ sở giáo dục ở nước ngoài. Trong khi đó, tỷ lệ này ở Pháp và Đức đều vào khoảng 40 sinh viên trên mỗi 1.000 người. Trung Quốc đạt 18,1, còn Hàn Quốc đạt 32,5.

Theo giới chuyên gia, việc xây dựng mạng lưới hợp tác quốc tế giữa các nhà khoa học là yếu tố quan trọng để tạo ra các công trình nghiên cứu chất lượng cao. Trong giai đoạn 2019 đến 2021, số bài báo khoa học nằm trong nhóm 10% được trích dẫn nhiều nhất và có đồng tác giả quốc tế của Vương quốc Anh đạt 16.801 bài, còn Đức đạt 12.617 bài. Nhật Bản chỉ ghi nhận 4.913 bài, cho thấy khoảng cách đáng kể với các nước dẫn đầu.

Kế hoạch mới cho thấy Tokyo đang nỗ lực đảo ngược xu hướng giảm sút trong hoạt động nghiên cứu quốc tế, đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu trong các lĩnh vực then chốt của tương lai.

Theo Nikkei Asia