Hãng chip từng bị Toshiba bán tháo vượt Toyota trở thành công ty giá trị nhất Nhật Bản: Thương vụ ‘giải cứu bất đắc dĩ’ giúp một quỹ đầu tư ‘hốt bạc’ 15 tỷ USD

Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, Bain Capital có thể thu về hơn 15 tỷ USD lợi nhuận từ khoản đầu tư vào Kioxia, công ty trước đây mang tên Toshiba Memory. Giá trị khoản đầu tư đã tăng gần 20 lần kể từ khi thương vụ hoàn tất vào năm 2018.

Đà tăng phi mã của cổ phiếu Kioxia sau khi niêm yết vào năm 2024 đã biến công ty này trở thành doanh nghiệp giá trị nhất Nhật Bản. Chỉ riêng trong năm nay, cổ phiếu Kioxia đã tăng khoảng 700%, trong khi mức tăng kể từ thời điểm Bain mua lại lên tới hơn 5.000%.

Hiện Kioxia được định giá hơn 51.000 tỷ yên, tương đương khoảng 318 tỷ USD, vượt qua cả những tên tuổi lớn như Toyota Motor Corporation hay SoftBank Group. Công ty cũng đang trên đà trở thành cổ phiếu có thành tích tốt nhất trong chỉ số MSCI World trong hai năm liên tiếp.

Từ thương vụ giải cứu đến "mỏ vàng" tỷ USD

Năm 2018, Bain Capital dẫn đầu liên danh nhà đầu tư thực hiện thương vụ mua lại Kioxia với giá 18 tỷ USD, khi đó là thương vụ private equity lớn nhất châu Á.

Thời điểm đó, tập đoàn Toshiba buộc phải bán mảng kinh doanh chip nhớ, tài sản giá trị nhất của mình, sau hàng loạt bê bối kế toán và khó khăn tài chính.

Để vượt qua các đối thủ cạnh tranh như KKR, Western Digital, Broadcom và Foxconn, Bain đã xây dựng một cấu trúc sở hữu phức tạp nhằm đáp ứng yêu cầu của chính phủ Nhật Bản. Các nhà đầu tư Nhật vẫn nắm cổ phần chi phối, trong khi Bain kiểm soát hoạt động quản trị doanh nghiệp.

Quỹ đầu tư Mỹ cũng đưa nhiều khách hàng lớn như Apple vào liên danh để giảm thiểu rủi ro. Hãng chip Hàn Quốc SK Hynix cũng tham gia thương vụ và chấp nhận tỷ suất sinh lời thấp hơn nhằm ngăn Kioxia rơi vào tay đối thủ cạnh tranh.

Từ "viên ngọc quý" của Toshiba đến cuộc đặt cược đầy rủi ro

Nguồn gốc thương vụ bắt đầu từ cuộc khủng hoảng của Toshiba.

Tập đoàn công nghệ Nhật Bản, đơn vị phát minh công nghệ bộ nhớ NAND Flash vào thập niên 1980, buộc phải bán mảng kinh doanh chip nhớ sau bê bối kế toán nghiêm trọng.

Để giành quyền kiểm soát Kioxia, Bain phải vượt qua các đối thủ nặng ký như KKR, Western Digital, Broadcom và Foxconn.

Thương vụ được thiết kế rất phức tạp nhằm bảo đảm lợi ích cho phía Nhật Bản. Sau khi hoàn tất giao dịch, các nhà đầu tư Nhật vẫn nắm giữ cổ phần chi phối, trong khi Bain giữ quyền kiểm soát hoạt động quản trị.

Quỹ đầu tư Mỹ cũng chủ động giảm rủi ro bằng cách đưa nhiều khách hàng lớn như Apple tham gia liên danh đầu tư. Trong khi đó, SK Hynix chấp nhận mức lợi nhuận thấp hơn nhằm ngăn Kioxia rơi vào tay đối thủ cạnh tranh.

Tuy nhiên, khoản đầu tư này không phải lúc nào cũng thuận lợi.

Sau đại dịch Covid-19, nhu cầu chip nhớ lao dốc khiến Kioxia rơi vào khó khăn. Kế hoạch IPO năm 2020 bị hủy bỏ, còn nỗ lực sáp nhập với Western Digital cũng thất bại.

Có thời điểm, ngay cả sau khi niêm yết, giá trị thị trường của Kioxia vẫn thấp hơn giá trị tại thời điểm Bain mua lại. Quỹ đầu tư phải tái cơ cấu tài chính, gia hạn các khoản vay và huy động thêm vốn thông qua việc bán rồi thuê lại các bất động sản của công ty.

AI tạo bước ngoặt bất ngờ

Điều thú vị là Kioxia không phải doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp nhất từ cơn sốt AI.

Trong khi Samsung, SK Hynix và Micron mạnh tay đầu tư vào bộ nhớ băng thông cao (HBM), dòng chip được xem là "trái tim" của các hệ thống AI hiện đại, Kioxia vẫn tập trung chủ yếu vào bộ nhớ NAND, loại chip dùng để lưu trữ dữ liệu dài hạn.

Một số nhà phân tích cho rằng Bain chưa đầu tư đủ mạnh để giúp Kioxia duy trì vị thế cạnh tranh. Theo TrendForce, thị phần NAND của công ty đã giảm từ khoảng 19% xuống còn 14% kể từ khi Bain tiếp quản, trong khi đối thủ Trung Quốc YMTC nổi lên mạnh mẽ.

Tuy nhiên, phía Bain bác bỏ các chỉ trích này. Quỹ cho biết vẫn đầu tư lớn vào các nhà máy sản xuất trong giai đoạn khó khăn của ngành, đồng thời cải tổ hệ thống quản trị, tài chính và chế độ đãi ngộ cho nhân viên.

Khoảng 700 nhân viên đã được cấp quyền chọn mua cổ phiếu. Bain cũng giữ lại đội ngũ điều hành hiện hữu nhưng bổ nhiệm cựu lãnh đạo Intel Stacy J. Smith làm Chủ tịch nhằm tăng cường năng lực thương mại hóa sản phẩm.

Theo ông Smith, Bain không theo đuổi chiến lược cắt giảm chi phí cực đoan để tối đa hóa dòng tiền ngắn hạn như nhiều người vẫn hình dung về các quỹ đầu tư tư nhân.

Gia nhập nhóm những thương vụ đầu tư xuất sắc nhất lịch sử

Khoản lợi nhuận từ Kioxia đã vượt qua mức khoảng 14 tỷ USD mà các quỹ của Blackstone từng kiếm được từ thương vụ khách sạn Hilton. Thành tích này cũng được đặt ngang hàng với những khoản đầu tư nổi tiếng như Silver Lake mua Dell hay 3G Capital đầu tư vào Burger King.

Ông Steven Kaplan, giáo sư Đại học Chicago và chuyên gia hàng đầu về ngành đầu tư tư nhân, nhận định mức sinh lời trên 15 lần vốn đầu tư trong một thương vụ quy mô lớn như vậy là điều cực kỳ hiếm gặp.

Trong 20 năm qua, quỹ đã thực hiện hơn 45 thương vụ tại quốc gia này mà không ghi nhận trường hợp phá sản nào.

Khác với đầu tư mạo hiểm, nơi một vài khoản đầu tư thành công vang dội có thể bù đắp cho hàng loạt thất bại, các quỹ đầu tư tư nhân thường hướng tới mức lợi nhuận ổn định hơn. Vì vậy, kết quả mà Bain đạt được với Kioxia được xem là trường hợp đặc biệt.

Từ một tài sản buộc phải bán tháo vì khủng hoảng, Kioxia giờ đây đã trở thành doanh nghiệp giá trị nhất Nhật Bản và là minh chứng cho một trong những thương vụ đầu tư thành công nhất lịch sử ngành tài chính toàn cầu.

Theo FT