Mỹ siết thuế, Trung Quốc tăng mạnh nhập khẩu 2 mặt hàng tỷ USD của Việt Nam: Thị trường tỷ dân có đủ sức bù đắp khoảng trống?
Trong khi kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ sụt giảm 2 chữ số, nhu cầu từ Trung Quốc đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng cho các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam.
Trong bối cảnh ngành thủy sản Việt Nam đối mặt với các rào cản phòng vệ thương mại dồn dập từ Mỹ, việc thị trường Trung Quốc và Hồng Kông gia tăng sức mua, chạm mốc 34% tỷ trọng xuất khẩu tôm và 29% đối với cá tra đang tạo nên một cuộc xoay trục chiến lược.
Trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu một số doanh nghiệp đầu ngành đã giảm tới gần 28% từ đầu năm, đưa định giá P/E về vùng 5-9 lần, mở ra những góc nhìn mới về cơ hội đầu tư.
Cán cân xuất khẩu thủy sản xoay trục: Trung Quốc trỗi dậy, Mỹ thu hẹp tỷ trọng
Lũy kế 10 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản cả nước đạt 10,4 tỷ USD, tăng 11,5% so với cùng kỳ. Đà phục hồi chủ yếu đến từ sự gia tăng về sản lượng, trong khi chỉ số giá xuất khẩu 9 tháng chỉ tăng 3,5%. Đằng sau con số tăng trưởng chung là sự chuyển dịch đáng kể trong cơ cấu thị trường xuất khẩu.
Ở nhóm hàng tôm (chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản), kim ngạch xuất khẩu 9 tháng đạt 3,75 tỷ USD, tăng 9,4% so với cùng kỳ.

Trung Quốc và Hồng Kông trở thành động lực tăng trưởng chính với kim ngạch đạt 1,29 tỷ USD, tăng mạnh 33,1%, qua đó nâng tỷ trọng từ 28% cùng kỳ năm trước lên 34%.
Ngược lại, kim ngạch xuất khẩu tôm sang Mỹ giảm 15,2%, xuống còn 500 triệu USD, khiến tỷ trọng thu hẹp từ 17,2% xuống 13,3%. Riêng tháng 9/2026, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này giảm tới 31,6% so với cùng kỳ.
Diễn biến tương tự cũng được ghi nhận ở ngành hàng cá tra (chiếm khoảng 19% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản), với kim ngạch xuất khẩu 9 tháng đạt 1,73 tỷ USD, tăng 8,3%.

Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục duy trì vị thế thị trường tiêu thụ cá tra lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 500 triệu USD, tăng 22,9%, chiếm 29% tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này.
Trong khi đó, xuất khẩu cá tra sang Mỹ giảm 12,6%, xuống còn 220 triệu USD, kéo tỷ trọng từ 16,1% xuống 13%.
Rào cản thuế quan tại Mỹ gia tăng
Theo Chứng khoán Yuanta, một trong những nguyên nhân khiến tỷ trọng của thị trường Mỹ suy giảm là áp lực thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng.
Đối với ngành tôm, kết luận cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) được Bộ Thương mại Mỹ công bố vào đầu tháng 11/2026 áp mức thuế chống bán phá giá 10,71% đối với CTCP Thực phẩm Sao Ta (FMC). Đây là mức thuế cao nhất áp dụng đối với một nhà xuất khẩu tôm Việt Nam riêng lẻ kể từ năm 2005.
Bên cạnh đó, 27 doanh nghiệp không thuộc diện rà soát bắt buộc phải chịu mức thuế 7,59%, tăng đáng kể so với mức 4,28% tại kỳ POR19.
Cộng thêm mức thuế bổ sung theo Mục 301 (Section 301) là 12,5%, cao hơn mức 10% áp dụng đối với Ecuador và Ấn Độ, các doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam đang đối mặt với áp lực chi phí lớn, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh tại thị trường Mỹ.
Đối với ngành cá tra, kết luận kỳ rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) công bố vào tháng 8/2026 áp mức thuế dao động từ 0,38-1 USD/kg đối với các doanh nghiệp thuộc diện rà soát, trong đó CTCP Nam Việt (ANV) chịu mức thuế 0,84 USD/kg. Đây là thay đổi đáng kể so với mức thuế 0 USD/kg tại kỳ POR20.
Riêng CTCP Vĩnh Hoàn (VHC) không thuộc diện rà soát trong kỳ này nên tiếp tục duy trì lợi thế cạnh tranh với mức thuế chống bán phá giá 0 USD/kg tại Mỹ.
Định giá cổ phiếu và triển vọng đầu tư
Những lo ngại về rủi ro thuế quan tại Mỹ phần nào đã được phản ánh vào diễn biến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp thủy sản đầu ngành. Tính từ đầu năm 2026, cổ phiếu ANV đã giảm 27,8%, trong khi VHC giảm 11,9%.
Yuanta cho biết, hiện cổ phiếu ANV được giao dịch với hệ số P/E ở mức 5,89 lần và P/B ở mức 1,14 lần. Trong khi đó, định giá P/E và P/B của VHC lần lượt ở mức 8,87 lần và 1,06 lần.

Nhìn chung, nhu cầu nhập khẩu từ Trung Quốc đang đóng vai trò "bệ đỡ" quan trọng cho hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong bối cảnh thị trường Mỹ gia tăng các rào cản thương mại.
Trong những quý tới, bên cạnh diễn biến chính sách thuế quan tại Mỹ, các yếu tố nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý là khả năng kiểm soát chi phí nguyên liệu, áp lực cạnh tranh về giá tại thị trường Trung Quốc và nguy cơ gia tăng chi phí vận tải do những biến động địa chính trị.
Bên cạnh đó, khả năng tự chủ vùng nuôi và tối ưu hóa chuỗi sản xuất có thể trở thành yếu tố quan trọng quyết định mức độ phân hóa lợi nhuận giữa các doanh nghiệp thủy sản.