Từ 2027, công chứng nhà đất sẽ có sự thay đổi lớn
Quy định mới cho phép đối chiếu thông tin nhà đất từ nhiều cơ sở dữ liệu, đồng thời tăng khả năng phát hiện văn bản công chứng điện tử đã bị sửa đổi hoặc hủy bỏ.

Một giao dịch mua bán nhà đất không chỉ đòi hỏi các bên thống nhất về giá cả, phương thức thanh toán mà còn phải bảo đảm thông tin về chủ thể, tài sản và các điều kiện pháp lý liên quan. Đây cũng là những nội dung cần được kiểm tra trong quá trình công chứng để hạn chế tranh chấp, sai sót phát sinh.
Từ đầu năm 2027, hoạt động kiểm chứng thông tin trong lĩnh vực này sẽ có thêm cơ sở pháp lý để chuyển mạnh sang khai thác dữ liệu điện tử, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào việc đối chiếu hồ sơ, giấy tờ theo phương thức truyền thống.
Thay đổi được quy định tại Nghị định số 413/2026/NĐ-CP, do Chính phủ ban hành ngày 16/11/2026, sửa đổi, bổ sung Nghị định số 104/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng. Nghị định có hiệu lực chung từ ngày 1/1/2027.
Thêm cơ sở kiểm chứng thông tin trước khi công chứng nhà đất
Điểm đáng chú ý của quy định mới nằm ở việc hình thành cơ chế liên thông giữa dữ liệu công chứng với những nguồn thông tin phục vụ xác minh giao dịch. Cụ thể, Điều 24 Nghị định 413/2026/NĐ-CP sửa đổi Điều 56 Nghị định 104/2025/NĐ-CP, quy định cơ sở dữ liệu công chứng được kết nối, chia sẻ với cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu về đất đai, nhà ở, thuế cùng các hệ thống dữ liệu liên quan.

Thông qua cơ chế này, việc giải quyết yêu cầu công chứng có thể được hỗ trợ bằng thông tin từ nhiều nguồn, phục vụ kiểm tra, đối chiếu, xác minh và phòng ngừa rủi ro.
Chẳng hạn, đối với một hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, việc xác định chính xác thông tin của các bên và đối chiếu dữ liệu liên quan đến bất động sản là những bước quan trọng. Khi các hệ thống được kết nối và cho phép khai thác theo thẩm quyền, công chứng viên có thêm nguồn thông tin để đánh giá hồ sơ trước khi quyết định thực hiện công chứng.
Lợi ích của cơ chế này không chỉ nằm ở khả năng hỗ trợ phát hiện những thông tin thiếu thống nhất. Việc sử dụng dữ liệu có thể giúp giảm bớt các thao tác xác minh thủ công, đồng thời tạo điều kiện để quá trình xử lý hồ sơ được thuận lợi hơn.
Tuy nhiên, kết nối dữ liệu không có nghĩa mọi thông tin về nhà đất đều tự động được xác nhận là chính xác, đầy đủ hoặc đủ điều kiện giao dịch.
Theo Điều 23 Nghị định 413/2026/NĐ-CP, bổ sung Điều 55a vào Nghị định 104/2025/NĐ-CP, thông tin về công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng, giao dịch đã được công chứng và tình trạng giao dịch của tài sản trong cơ sở dữ liệu công chứng là căn cứ phục vụ tra cứu, xác minh, đối chiếu.
Dữ liệu liên quan đến giao dịch không thay thế hoặc làm thay đổi giá trị pháp lý của văn bản công chứng. Trường hợp thông tin chưa được cập nhật đầy đủ, kịp thời vào hệ thống cũng không làm thay đổi hiệu lực của giao dịch đã được công chứng theo quy định pháp luật.
Đáng chú ý, thông tin về biện pháp ngăn chặn do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cung cấp là căn cứ để công chứng viên xem xét hồ sơ. Nếu giao dịch thuộc phạm vi bị ngăn chặn và biện pháp này vẫn còn hiệu lực, công chứng viên phải từ chối công chứng.
Trong khi đó, thông tin cảnh báo rủi ro chỉ mang tính khuyến nghị, được sử dụng để hỗ trợ kiểm tra, xác minh và đánh giá trước khi đưa ra quyết định.
Văn bản đã bị hủy bỏ phải được liên kết với bản công chứng trước đó
Không chỉ thay đổi phương thức khai thác thông tin, quy định mới còn hướng tới giải quyết một vấn đề khác trong giao dịch điện tử: làm thế nào để kiểm tra văn bản công chứng có còn phản ánh đúng tình trạng của giao dịch hay không.
Theo Điều 16 Nghị định 413/2026/NĐ-CP, sửa đổi Điều 47 Nghị định 104/2025/NĐ-CP, văn bản công chứng điện tử phải được gắn mã QR, đường liên kết, mã số hoặc ký hiệu riêng để phục vụ việc tham chiếu, kiểm tra tính xác thực.

Đặc biệt, khi giao dịch đã được công chứng điện tử phát sinh việc sửa đổi, bổ sung, chấm dứt hoặc hủy bỏ, văn bản ghi nhận những thay đổi này phải được liên kết với văn bản công chứng trước đó và cùng xuất hiện khi được tham chiếu.
Điều này có ý nghĩa đối với người sử dụng văn bản công chứng điện tử. Việc kiểm tra không chỉ dừng ở xác định văn bản có tồn tại hoặc được tạo lập hợp lệ, mà còn giúp tiếp cận những văn bản liên quan đến sự thay đổi của giao dịch sau thời điểm công chứng ban đầu.
Để phục vụ hoạt động tra cứu, Điều 20 Nghị định 413/2026/NĐ-CP sửa đổi Điều 51 Nghị định 104/2025/NĐ-CP, quy định Bộ Tư pháp xây dựng, quản lý và vận hành cổng tham chiếu dữ liệu công chứng.
Cơ chế này góp phần tăng khả năng kiểm tra, đối chiếu văn bản điện tử, đặc biệt trong những trường hợp giao dịch đã có sự điều chỉnh hoặc chấm dứt nhưng bản công chứng ban đầu vẫn được lưu giữ.
Xác thực bằng định danh điện tử không thay thế trách nhiệm của công chứng viên
Một thay đổi khác liên quan trực tiếp đến quá trình thực hiện công chứng trên môi trường số là yêu cầu xác thực danh tính người tham gia. Theo Điều 51 được sửa đổi, nền tảng công chứng điện tử phải có giải pháp sử dụng tài khoản định danh điện tử tối thiểu mức độ 2 đối với cá nhân và tài khoản định danh điện tử đối với tổ chức.
Nền tảng này hỗ trợ nhiều công đoạn, từ tiếp nhận yêu cầu, xử lý hồ sơ, xác thực thông tin đến ký số, lập, quản lý, lưu trữ và chuyển gửi văn bản công chứng điện tử. Dù vậy, việc một cá nhân được xác thực danh tính qua hệ thống điện tử không đồng nghĩa giao dịch của người đó mặc nhiên đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật.
Công chứng viên vẫn phải thực hiện trách nhiệm kiểm tra tư cách đại diện, năng lực hành vi, ý chí tự nguyện của các bên và những yếu tố cần thiết khác để bảo đảm tính xác thực, hợp pháp của giao dịch.
Bên cạnh đó, quá trình kết nối và khai thác dữ liệu phải tuân thủ yêu cầu bảo vệ bí mật thông tin công chứng, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, gia đình và dữ liệu cá nhân. Hoạt động chia sẻ, sử dụng thông tin phải được giám sát, lưu vết để có thể kiểm tra, truy xuất khi cần thiết.
Như vậy, điểm cốt lõi của những quy định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 không phải là thay thế công chứng viên bằng hệ thống dữ liệu, mà là bổ sung công cụ hỗ trợ kiểm chứng thông tin và tăng khả năng theo dõi tình trạng của văn bản công chứng điện tử. Đối với giao dịch nhà đất, đây được kỳ vọng là bước tiến trong việc nâng cao tính minh bạch, hỗ trợ phòng ngừa rủi ro và tạo nền tảng cho hoạt động công chứng trên môi trường số.
