Quyết định phút chót từ Mỹ: Hàng hóa Việt Nam có thêm 3 tháng để ứng phó rủi ro thuế quan, loạt doanh nghiệp được hưởng lợi

Ngày 9/11/2026, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) quyết định gia hạn thời gian kết luận cuộc điều tra theo Section 301 về sở hữu trí tuệ (IP) đối với Việt Nam thêm 3 tháng, từ ngày 29/11/2026 sang 28/2/2027.

Theo báo cáo cập nhật ngày 10/11 của CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), đây là thời hạn cuối cùng theo quy định pháp luật Mỹ. USTR có tối đa 6 tháng điều tra và được phép gia hạn thêm 3 tháng đối với những vấn đề phức tạp.

SHS đánh giá động thái này là tín hiệu tích cực trong ngắn hạn, giúp giảm bớt áp lực chính sách đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn chuẩn bị đơn hàng cho năm 2027.

Tuy nhiên, quyết định gia hạn không đồng nghĩa với việc rủi ro thuế quan đã được loại bỏ.

Hàng Việt Nam đang chịu thuế bổ sung 12,5%

Theo SHS, Việt Nam hiện liên quan đến ba hồ sơ điều tra thương mại theo Section 301 của Mỹ, bao gồm sở hữu trí tuệ, lao động cưỡng bức và dư thừa công suất.

Trong đó, cuộc điều tra về lao động cưỡng bức đã có kết luận, với mức thuế bổ sung 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam có hiệu lực từ ngày 24/7/2026. Mức thuế này được cộng thêm vào thuế suất tối huệ quốc (MFN), ngoại trừ một số nhóm hàng thuộc diện miễn trừ.

Đáng chú ý, mức thuế 12,5% khiến hàng hóa Việt Nam chịu bất lợi khoảng 2,5 điểm phần trăm so với nhóm đối thủ đang áp dụng mức 10%, gồm Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Bangladesh, Campuchia và Mexico.

Ngược lại, hàng Việt Nam vẫn có lợi thế thuế quan khoảng 25 điểm phần trăm so với một số sản phẩm Trung Quốc thuộc danh sách List 1-3, vốn đang chịu tổng thuế Section 301 ở mức 37,5%.

Bên cạnh cuộc điều tra sở hữu trí tuệ, Việt Nam còn nằm trong danh sách 16 nền kinh tế bị Mỹ điều tra về tình trạng dư thừa công suất, cùng với Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Thái Lan, Indonesia và Malaysia. Thời hạn kết luận cuộc điều tra này là ngày 11/3/2027.

Như vậy, chỉ trong khoảng hai tuần từ cuối tháng 2 đến giữa tháng 3/2027, hàng hóa xuất khẩu Việt Nam sẽ đứng trước hai mốc chính sách thương mại quan trọng.

Về cuộc điều tra sở hữu trí tuệ, nguyên nhân bắt nguồn từ việc USTR đưa Việt Nam vào danh sách "Quốc gia ưu tiên" (Priority Foreign Country - PFC) ngày 30/4/2026. Đây là lần đầu tiên sau 13 năm Mỹ sử dụng cơ chế phân loại này và Việt Nam là quốc gia duy nhất nằm trong danh sách tại thời điểm công bố.

Những vấn đề được phía Mỹ đề cập gồm tình trạng vi phạm bản quyền trực tuyến, hàng giả, sử dụng phần mềm không có bản quyền, hạn chế trong kiểm soát hàng hóa tại biên giới và hiệu quả của các biện pháp xử lý hình sự.

Trước những diễn biến này, Việt Nam đã triển khai nhiều biện pháp nhằm hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Trong đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực từ ngày 1/4/2026 đã bổ sung cơ chế xử lý nội dung vi phạm trên môi trường số. Các nghị định mới cũng nâng mức xử phạt, tăng thẩm quyền của cơ quan quản lý thị trường, hải quan và cơ quan quản lý sở hữu trí tuệ.

Theo số liệu Bộ Khoa học và Công nghệ được SHS dẫn lại, trong 9 tháng năm 2026, cơ quan chức năng cả nước phát hiện 9.060 vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, xử lý hành chính 8.477 vụ với tổng số tiền phạt hơn 131 tỷ đồng.

Đặc biệt, số vụ án hình sự được khởi tố lên tới 244 vụ, tăng 467% so với năm 2025. Một số vụ việc nổi bật gồm triệt phá hệ thống phát sóng bóng đá trái phép Xôi Lạc TV, xử lý các đường dây CakhiaTV, RakhoiTV và khởi tố nhóm vận hành hơn 100 website phim lậu liên quan đến HiAnime.

Kịch bản nào cho hàng Việt Nam sau tháng 2/2027?

Dù cuộc điều tra được gia hạn, SHS cho rằng khả năng hai bên đạt được thỏa thuận vẫn là kịch bản cơ sở.

Theo đó, Việt Nam và Mỹ có thể đạt thỏa thuận liên quan đến sở hữu trí tuệ trong khuôn khổ đàm phán thương mại đối ứng, qua đó tránh được việc áp dụng thêm các biện pháp thuế quan mới. Trong trường hợp này, mức thuế bổ sung đối với hàng Việt Nam có thể tiếp tục duy trì quanh 12,5%.

Nhận định trên được SHS đưa ra dựa trên một số tiền lệ trong quá khứ. Năm 1995, Mỹ từng công bố kế hoạch áp thuế 100% đối với khoảng 1,08 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc liên quan đến tranh chấp sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, hai bên đạt được thỏa thuận đúng thời điểm biện pháp dự kiến có hiệu lực, khiến mức thuế không được triển khai. Kịch bản tương tự tiếp tục diễn ra năm 1996.

Đối với Ukraine, cuộc điều tra năm 2013 cũng kết luận có vi phạm nhưng không dẫn đến các biện pháp thuế quan bổ sung.

Tuy nhiên, SHS lưu ý rằng những tiền lệ này không bảo đảm Việt Nam sẽ đạt được kết quả tương tự.

Nếu kết luận bất lợi, USTR có thể áp dụng các biện pháp bổ sung, bao gồm tăng thuế trên diện rộng, đánh thuế có chọn lọc theo danh sách mã hàng hoặc áp dụng những biện pháp phi thuế quan. Đáng chú ý, mức thuế mới, nếu được ban hành, có thể cộng dồn lên mức 12,5% hiện hành.

Theo SHS, thời điểm sớm nhất các biện pháp mới có thể được áp dụng là khoảng tháng 3-4/2027. Các ngành có kim ngạch xuất khẩu lớn sang Mỹ như dệt may, giày dép, gỗ và thủy sản được đánh giá là những nhóm có nguy cơ chịu ảnh hưởng đáng kể.

Ở góc độ thị trường chứng khoán, SHS cho rằng quyết định gia hạn điều tra có thể tạo ra những tác động khác nhau giữa các nhóm ngành.

Trước hết, nhóm doanh nghiệp xuất khẩu có thể hưởng lợi trong ngắn hạn nhờ khoảng thời gian 3 tháng chưa phát sinh kết luận mới.

Đối với ngành dệt may, các doanh nghiệp như TNG, May Sông Hồng (MSH), Dệt may Thành Công (TCM) và Tập đoàn Dệt may Việt Nam (VGT) có thêm thời gian đàm phán, chốt đơn hàng Xuân - Hè 2027. SHS cũng đề cập khả năng một số khách hàng Mỹ đẩy nhanh hoạt động nhập khẩu trước thời điểm 28/2/2027 nhằm hạn chế rủi ro chính sách.

Tương tự, nhóm gỗ và nội thất với các doanh nghiệp như Phú Tài (PTB), Đức Thành (GDT), cùng nhóm thủy sản gồm Vĩnh Hoàn (VHC), Sao Ta (FMC) và Minh Phú (MPC) có thể được hưởng lợi từ việc trì hoãn kết luận.

Tuy nhiên, sự bất định kéo dài cũng có thể khiến các nhà nhập khẩu Mỹ thận trọng hơn khi ký kết đơn hàng cho nửa cuối năm 2027, thậm chí yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam chia sẻ rủi ro thuế quan.

Đối với nhóm cảng biển và logistics, SHS nhận định các doanh nghiệp như Gemadept (GMD), Viconship (VSC) và Hải An (HAH) có thể hưởng lợi nếu hoạt động xuất khẩu sang Mỹ tăng tốc trước hạn kết luận.

Ở chiều ngược lại, nhóm bất động sản khu công nghiệp như Kinh Bắc (KBC), IDICO (IDC), Sonadezi Châu Đức (SZC) và Viglacera (VGC) có thể chịu tác động khi một bộ phận nhà đầu tư nước ngoài trì hoãn quyết định thuê đất để chờ kết quả điều tra.

Ngoài ra, việc tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ có thể tạo ra lợi ích dài hạn cho một số doanh nghiệp trong nước, như FPT Telecom (FOX), Thế Giới Di Động (MWG), FPT Retail (FRT), Digiworld (DGW), FPT và CMC (CMG), nhờ hạn chế cạnh tranh từ hàng giả, nội dung số và phần mềm không có bản quyền.