Siêu dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam mở sân chơi 1,7 triệu tỷ đồng, Viettel, Hòa Phát, THACO sẵn sàng nhập cuộc

Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam là một trong những dự án hạ tầng có quy mô lớn nhất từ trước đến nay, với chiều dài khoảng 1.541km, tốc độ thiết kế 350 km/h và tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 1,7 triệu tỷ đồng. Dự án dự kiến khởi công vào tháng 12/2027, cơ bản hoàn thành vào năm 2035, kéo theo nhu cầu rất lớn về công nghệ, thiết bị, nhân lực và năng lực công nghiệp trong nước.

Đầu tháng 4/2026, quá trình chuẩn bị dự án được cụ thể hóa khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 98 nhằm triển khai Nghị quyết số 265/2025/QH15 của Quốc hội. Theo đó, dự án được phân chia thành 17 dự án độc lập, đồng thời áp dụng 19 chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ, huy động nguồn lực, phân cấp đầu tư, đào tạo nhân lực và phát triển công nghiệp đường sắt.

Cùng với việc hoàn thiện cơ chế triển khai, Chính phủ cũng từng bước xác định định hướng phát triển công nghệ phục vụ dự án. Ngày 30/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg về Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược. Tiếp đó, ngày 6/5/2026, Quyết định số 808/QĐ-TTg được ban hành, giao nhiệm vụ phát triển các công nghệ chiến lược.

Theo ông Lê Văn Dương, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Xây dựng những nhiệm vụ cụ thể nhằm thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt.

Trong định hướng này, doanh nghiệp được xác định là lực lượng trung tâm trong quá trình nội địa hóa và công nghiệp hóa công nghệ. Mô hình phối hợp “3 nhà” được đặt ở vị trí quan trọng, trong đó Nhà nước giữ vai trò điều phối, kiến tạo và đặt hàng; viện nghiên cứu, trường đại học đảm nhiệm nghiên cứu, đào tạo và xác thực công nghệ; còn doanh nghiệp trực tiếp triển khai, sản xuất và đưa công nghệ vào thực tiễn.

Để chuẩn bị cho nhiệm vụ này, Bộ Xây dựng đã huy động sự tham gia của nhiều đơn vị nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp, hội khoa học kỹ thuật và chuyên gia trong và ngoài ngành. Trong số đó, các đơn vị thuộc lĩnh vực quốc phòng như Viettel, Viện Công nghệ (Tổng cục Công nghiệp quốc phòng), cùng các doanh nghiệp tư nhân như Hòa Phát, THACO... đều sẵn sàng tham gia.

Một trong những thách thức lớn đặt ra là bảo đảm nguồn nhân lực cho quá trình xây dựng và vận hành hệ thống đường sắt tốc độ cao. Theo thông tin Bộ Xây dựng công bố, tổng nhu cầu nhân lực của dự án đến năm 2035 dự kiến khoảng 254.400 người, trong đó riêng giai đoạn 2025-2030 cần khoảng 73.600 người.

Để đáp ứng nhu cầu này, Việt Nam dự kiến phải đào tạo ít nhất 35.000 nhân lực trong giai đoạn 2025-2030 và tối thiểu 70.000 người trong giai đoạn 2031-2035. Lực lượng lao động cần được đào tạo không chỉ phục vụ thi công mà còn đáp ứng yêu cầu về công nghệ, vận hành, bảo trì và phát triển công nghiệp đường sắt.

Một số cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong ngành đã bắt đầu tham gia chuẩn bị nguồn nhân lực. Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải đã đào tạo 76 sinh viên chuyên ngành đường sắt tốc độ cao, góp phần bổ sung lực lượng lao động có chuyên môn cho lĩnh vực còn mới tại Việt Nam.

Trong khi đó, Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam (VNR) cũng chủ động mở rộng hợp tác đào tạo với các đối tác nước ngoài. VNR đã phối hợp với Học viện Đường sắt Liễu Châu và Học viện Đường sắt Côn Minh (Trung Quốc) tổ chức 6 khóa đào tạo với khoảng 180 học viên, phục vụ trực tiếp cho các dự án đường sắt mới và đường sắt tốc độ cao.

VNR đồng thời mở rộng hợp tác với các trường đại học uy tín tại Trung Quốc và Hàn Quốc để đào tạo kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành đường sắt; phối hợp với Tổng công ty Đường sắt Hàn Quốc (Korail) xây dựng kế hoạch tổng thể phát triển nhân lực. Dự kiến, khoảng 650 nhân lực sẽ được đào tạo để phục vụ các gói thầu EPC.