SSI Research: Ngân hàng vẫn phải ‘ôm’ phần lớn rủi ro khi tài trợ các siêu dự án

Ngân hàng vẫn phải gánh rủi ro trong giai đoạn thi công dự án

Trong báo cáo Phác thảo Chiến lược Đầu tư 2027 của SSI Research, phát triển thị trường vốn là một trong những động lực chính giúp định hình bức tranh nguồn vốn trong năm 2027.

Cụ thể, theo SSI Research, ba kênh gồm tiền gửi, đầu tư công và vốn nước ngoài có thể giúp giảm áp lực vốn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, giải pháp bền vững hơn là chuyển rủi ro kỳ hạn dài ra khỏi bảng cân đối của ngân hàng.

Tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện ở mức 140-150%, trong khi các tài sản hạ tầng thường có kỳ hạn dài, không phù hợp với đặc điểm nguồn tiền gửi ngắn hạn.

Trong giai đoạn 2026-2030, riêng danh mục các siêu dự án đã công bố được SSI Research ước tính có thể hấp thụ tối thiểu 30% lượng tín dụng tăng ròng. Tỷ lệ này có thể cao hơn nếu tính thêm các chuỗi cung ứng liên quan và những dự án chưa được công bố, đặc biệt trong các lĩnh vực đường sắt, metro và hạ tầng đô thị.

SSI Research đề cập hai hướng phát triển thị trường vốn có thể hỗ trợ giảm áp lực. Ở khu vực công, Nhà nước có thể tài trợ trực tiếp hơn cho hạ tầng thông qua các khoản vay ưu đãi có bảo lãnh của Chính phủ, như dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Trái phiếu dự án, trái phiếu PPP và trái phiếu chính quyền địa phương cũng có thể tài trợ cho giai đoạn thi công ngay từ đầu. Uy tín của Nhà nước có thể giúp nhà đầu tư chấp nhận rủi ro hoàn công mà các tổ chức phát hành tư nhân khó đáp ứng.

Ở khu vực tư nhân, ngân hàng vẫn giữ vai trò quan trọng trong giai đoạn thi công, khi rủi ro ở mức cao nhất và dự án chưa tạo ra dòng tiền. Chỉ sau khi công trình hoàn thành và rủi ro giảm xuống, khoản vay mới có thể được tái cấp vốn thông qua trái phiếu dài hạn hoặc vốn vay nước ngoài, với nguồn trả nợ đến từ doanh thu vận hành trong tương lai.

Tuy nhiên, việc thu hút doanh nghiệp bảo hiểm và quỹ hưu trí tham gia đầu tư dài hạn còn phụ thuộc vào khả năng giải quyết các vấn đề về quản trị, minh bạch và cơ chế hợp đồng. Đây là những yếu tố khiến nhà đầu tư còn e ngại khi tham gia các dự án PPP và BOT. Cơ chế bảo lãnh chịu lỗ trước (first-loss) từ khu vực công có thể hỗ trợ phía doanh nghiệp, giúp trái phiếu do chủ đầu tư phát hành hấp dẫn hơn đối với nguồn vốn tư nhân.

Dù vậy, trong kịch bản cơ sở, SSI Research chưa kỳ vọng có giải pháp tạo ra thay đổi đáng kể trong năm 2027. Các ngân hàng nhiều khả năng vẫn vừa là bên khởi tạo nguồn vốn, vừa nắm giữ phần lớn rủi ro hạ tầng. Những biện pháp nới lỏng gần đây chỉ giúp trì hoãn áp lực, chưa giải quyết được tình trạng thiếu hụt nguồn vốn.

Tín dụng dự kiến tăng 16-17%, dòng vốn hướng mạnh vào các dự án hạ tầng

Về tăng trưởng tín dụng, SSI Research kỳ vọng Chính phủ duy trì mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức cao trong năm 2027, được hỗ trợ bởi mức tăng tín dụng toàn hệ thống khoảng 16-17%. Dòng vốn dự kiến tập trung vào xây dựng và các ngành liên quan, phù hợp với định hướng đẩy mạnh đầu tư công, nâng cấp hạ tầng và phát triển mạng lưới logistics kết nối các trung tâm kinh tế trọng điểm.

Trong khi đó, nhu cầu hoàn thành các siêu dự án phục vụ APEC 2027 - một ưu tiên hàng đầu của quốc gia, cũng làm gia tăng tính cấp bách. SSI Research kỳ vọng hoạt động cho vay hợp vốn sẽ gia tăng khi các ngân hàng cùng tham gia tài trợ nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án.

Ngược lại, mặt bằng lãi suất cao có thể hạn chế dòng vốn vào bất động sản mang tính đầu cơ, tích trữ, đồng thời làm giảm nhu cầu mở rộng hoạt động của hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Trong bối cảnh nguồn cung nhà ở vẫn hạn chế, báo cáo không loại trừ khả năng xuất hiện các cơ chế mới nhằm khuyến khích mua nhà ở xã hội và mở rộng tín dụng cho nhà ở cho thuê dài hạn.

Trong phạm vi theo dõi, SSI Research dự báo tăng trưởng tín dụng năm 2027 đạt 17,9%, cao hơn mức dự báo toàn ngành. Các ngân hàng nhận chuyển giao bắt buộc gồm MB, VPBank và HDBank được kỳ vọng dẫn đầu, với tốc độ tăng trưởng tiếp tục vượt trội so với mặt bằng chung.