Tăng mua ngoại tệ và vàng, muốn đồng rúp suy yếu: Nga đang toan tính gì?

Ngày 5/8, Bộ Tài chính Nga tuyên bố sẽ tăng khoảng 20% lượng ngoại tệ và vàng mua vào mỗi ngày, từ mức 5,4 nghìn tỷ rúp (tương đương 69 triệu USD) trong tháng 7 lên 6,5 nghìn tỷ rúp.

Đồng rúp sau đó đã giảm giá, từ khoảng 80 rúp đổi 1 USD vào đầu tháng 8 xuống hơn 85 rúp/USD vào giữa tháng, mức thấp nhất kể từ tháng 3.

Đồng tiền mạnh giúp hàng nhập khẩu rẻ hơn, kiềm chế lạm phát và giảm áp lực đối với lãi suất; ngược lại, đồng tiền yếu mang đến những tác động trái chiều.

Nga hiểu rõ một đợt mất giá đột ngột có thể châm ngòi cho hoảng loạn tài chính, như từng xảy ra sau khi xung đột Nga-Ukraine nổ ra hồi tháng 2/2022 và các nước phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt.

Chỉ trong hơn hai tuần, đồng rúp đã mất 2/5 giá trị so với USD. Người dân Nga đổ xô mua ngoại tệ và rút tiền mặt khỏi ngân hàng, sau đó chi một phần lớn số tiền này để mua hàng tiêu dùng lâu bền và nhiều loại hàng hóa khác.

Đồng rúp mạnh trở thành gánh nặng

Tuy nhiên, thời gian gần đây, đồng rúp mạnh lại trở thành một “bất lợi”, đặc biệt đối với ngân sách liên bang Nga.

Trong nửa đầu năm, tỷ giá bình quân ở mức 77 rúp/USD, trong khi ngân sách được xây dựng dựa trên giả định tỷ giá 92 rúp/USD. Do các doanh nghiệp xuất khẩu dầu của Nga - phần lớn thuộc sở hữu nhà nước hoặc có mối liên hệ với Chính phủ - thu về doanh thu bằng USD, số tiền này khi quy đổi sang rúp đã thấp hơn dự kiến.

Dầu khí đóng góp khoảng 20% nguồn thu ngân sách của Nga.

Cuộc xung đột vùng Vịnh, khi làm tắc nghẽn eo biển Hormuz và gây gián đoạn hoạt động phân phối dầu mỏ toàn cầu, đã đẩy giá dầu lên cao. Trong nửa đầu năm, giá dầu bình quân mà Chính phủ Nga sử dụng để tính thuế là 68 USD/thùng, cao hơn đáng kể so với mức 59 USD/thùng được giả định trong dự toán ngân sách.

Dù vậy, nguồn thu từ dầu khí chỉ đạt 3,7 nghìn tỷ rúp, giảm 23% so với cùng kỳ năm trước.

Chỉ trong 6 tháng đầu năm, thâm hụt ngân sách Nga đã lên tới 5,7 nghìn tỷ rúp, tương đương 2,5% GDP cả năm. Con số này đã vượt xa mức 3,8 nghìn tỷ rúp, tương đương 1,6% GDP, mà Chính phủ dự kiến cho cả năm.

Nếu đồng rúp tiếp tục duy trì ở mức mạnh, khoản thiếu hụt ngân sách sẽ còn lớn hơn.

Moscow tìm thêm tiền để bù đắp thâm hụt

Bên cạnh việc tìm cách làm suy yếu đồng rúp, Chính phủ Nga cũng đang tìm kiếm nguồn tiền từ nhiều kênh khác. Quốc hội nước này đã cho phép Bộ Tài chính tăng vay vượt mức trần theo luật định mà không cần được phê duyệt thêm.

Theo một cách sáng tạo hơn, Chính phủ cũng yêu cầu các doanh nhân Nga thực hiện những khoản đóng góp được gọi là “tự nguyện” vào ngân sách liên bang, trong đó có các khoản tiền nhằm hỗ trợ chi phí cho cuộc xung đột tại Ukraine.

Sáng kiến này xuất hiện sau một cuộc gặp riêng hồi tháng 3 giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và giới doanh nhân, trong đó có vấn đề áp thuế đối với các khoản lợi nhuận đột biến đạt được trong quá khứ.

Kể từ đầu năm, các chủ doanh nghiệp được mô tả là có tinh thần vì lợi ích quốc gia đã đóng góp 384 tỷ rúp vào ngân sách.

"Cái giá" của đồng rúp yếu

Một đồng rúp yếu hơn có thể mang lại cho ngân sách Nga một số khoảng thở trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về dài hạn, nó kéo theo những hệ quả bất lợi quen thuộc: Lạm phát cao hơn, hàng nhập khẩu đắt đỏ hơn và thu nhập thực tế của các hộ gia đình giảm xuống.

Lạm phát tại Nga vốn đã có dấu hiệu tăng trở lại, lên 6% vào tháng 6. Một phần nguyên nhân là tình trạng thiếu xăng do các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Nga.

Dù vậy, ngay cả khi không xét đến yếu tố này, một đồng rúp yếu hơn cũng có thể tiếp tục đẩy lạm phát lên cao.

Điều này đặt Moscow trước một bài toán cân bằng: Đồng rúp mạnh gây bất lợi cho nguồn thu ngân sách, trong khi đồng rúp yếu có thể làm gia tăng lạm phát, khiến hàng nhập khẩu đắt hơn và ảnh hưởng đến thu nhập thực tế của người dân.