Tăng trưởng xanh không phải tiêu tiền mà là đẻ ra tiền: Bài học tỷ đô từ 2 'gã khổng lồ' Heineken và Nestlé

Xanh không chỉ là chi phí

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2026 ngày 5/10, theo ông James Crampton, Giám đốc ngoại vụ cấp cao Heineken Việt Nam, giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của Việt Nam đòi hỏi những năng lực mới để nâng năng suất, sức cạnh tranh và thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Từ góc độ doanh nghiệp, đầu tư cho phát triển bền vững có thể tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp. Việc giảm sử dụng nước, năng lượng vừa tiết kiệm tài nguyên, vừa giảm chi phí và đóng góp vào lợi nhuận, đồng thời giúp doanh nghiệp tăng khả năng chống chịu trước những biến động.

Một ví dụ khác là Heineken 0.0. Theo ông Crampton, sản phẩm này giúp doanh nghiệp tiếp cận thêm nhóm người tiêu dùng, mở rộng các dịp sử dụng và hỗ trợ tăng doanh thu. Với doanh nghiệp, đổi mới sản phẩm theo hướng tiêu dùng có chừng mực và trách nhiệm vì thế không chỉ mang ý nghĩa xã hội mà còn mở ra cơ hội kinh doanh.

Tư duy này được đặt trong chiến lược Evergreen 2030 của Heineken, trong đó phát triển bền vững được xem xét song hành với các chỉ tiêu tài chính. Hiệu quả không chỉ được đo bằng doanh thu, lợi nhuận hay hiệu quả sử dụng vốn mà còn bằng tác động môi trường và xã hội.

“Công nghệ có thể được mua về, nhưng năng lực hiểu, vận hành và cải tiến công nghệ phải được xây dựng cho người lao động tại Việt Nam”, ông Crampton nhấn mạnh.

Tại nhà máy Vũng Tàu, đội ngũ Việt Nam được làm việc cùng các chuyên gia quốc tế ngay từ đầu và từng bước có khả năng độc lập vận hành, bảo trì, cải tiến các hệ thống tiên tiến. Riêng năm 2025, đội ngũ này đóng góp 28 sáng kiến về hiệu quả sử dụng nước và năng lượng vào mạng lưới toàn cầu của tập đoàn.

Không dừng ở phạm vi nhà máy, tác động còn lan sang hệ sinh thái kinh tế xung quanh. Theo ông Crampton, nhà máy tạo liên kết với 46 công ty và khoảng 200 việc làm gián tiếp tại Vũng Tàu.

Trong năm ngoái, Heineken Việt Nam chi gần 22.000 tỉ đồng, tương đương 82% tổng chi mua sắm, để hỗ trợ doanh nghiệp địa phương và nông dân. Chuỗi giá trị của doanh nghiệp hỗ trợ khoảng 167.000 việc làm, với mỗi việc làm trực tiếp tạo thêm 5,8 việc làm khác trong nền kinh tế.

Từ câu chuyện này, ông Crampton cho rằng giá trị của một khoản đầu tư không nên chỉ được nhìn qua số nhà máy xây dựng hay sản phẩm bán ra, mà còn phải tính đến năng lực được tạo ra và ở lại trong nền kinh tế Việt Nam.

Cà phê Việt: sản xuất lớn nhưng phải giữ lại nhiều giá trị hơn

Nếu Heineken cho thấy phát triển xanh có thể đi cùng hiệu quả kinh doanh, Nestlé Việt Nam đặt câu hỏi ở một tầng khác: Việt Nam có thể giữ lại bao nhiêu giá trị từ những sản phẩm mà mình đang sản xuất rất lớn?

Ông Binu Jacob, Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, lấy một hũ chứa khoảng 250 gram cà phê nhân xanh làm ví dụ.

Cùng một hạt cà phê, nhưng người nông dân Đắk Lắk, thương nhân tại Việt Nam và nhà nhập khẩu ở Nhật Bản có thể tạo ra những mức giá khác nhau. Theo ông Jacob, khác biệt nằm ở hành trình đưa sản phẩm đến thị trường và đặc biệt là mức độ chế biến được thực hiện tại Việt Nam.

Việt Nam hiện là nhà sản xuất Robusta số một và quốc gia xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới. Năng suất cà phê bình quân mỗi ha của Việt Nam, theo số liệu ông Jacob chia sẻ, cao nhất thế giới và gấp khoảng 3 lần mức trung bình toàn cầu.

Nhưng lợi thế về sản lượng và năng suất không đồng nghĩa Việt Nam đã giữ lại được tương xứng giá trị của hạt cà phê.

Khi đất nông nghiệp ngày càng hạn chế, nguồn nước khan hiếm và thời tiết khắc nghiệt hơn, dư địa tăng trưởng không thể chỉ dựa vào mở rộng sản lượng. Bước tiếp theo phải là tăng giá trị trên cùng một đơn vị sản phẩm, đồng thời bảo vệ nền tảng sản xuất.

Ông Jacob cho rằng cần nhìn người nông dân như những “doanh nhân nông nghiệp”, bởi họ tự bỏ vốn, nhân lực và chịu rủi ro về khí hậu, thị trường qua từng mùa vụ. Đây cũng là mắt xích đầu tiên quyết định chất lượng: nếu chất lượng không bắt đầu từ trang trại, nhà máy khó có thể bù đắp hoàn toàn trong quá trình chế biến.

Trong 15 năm, Nestlé đã làm việc với hơn 23.000 hộ tại Tây Nguyên và tiếp cận gián tiếp hơn 200.000 nông dân thông qua đào tạo. Doanh nghiệp đã phân phối hơn 100 triệu cây giống kháng bệnh, năng suất cao với giá hỗ trợ.

Theo ông Jacob, tại các trang trại tham gia chương trình, lượng nước sử dụng giảm 40-60%, trong khi lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật giảm 20%.

Đây chính là điểm giao giữa tăng trưởng và phát triển bền vững: đất khỏe, cây khỏe và sử dụng tài nguyên hiệu quả không chỉ tốt cho môi trường mà còn là nền tảng của năng suất và thu nhập dài hạn.

“Bài toán 4 lần” nằm ở chế biến sâu

Theo ông Jacob, nếu Việt Nam chỉ xuất khẩu cà phê nhân xanh, phần giá trị gia tăng giữ lại trong nước còn hạn chế. Ngược lại, khi thực hiện thêm các công đoạn chế biến, chuyển đổi, đóng gói, xây dựng thương hiệu và bán sản phẩm, giá trị có thể giữ lại tại Việt Nam tăng lên gấp 4 lần.

Đây là lý do chế biến sâu trở thành một trong những hướng đi quan trọng để nâng sức cạnh tranh.

Không chỉ tạo thêm giá trị cho một doanh nghiệp, quá trình này còn kéo theo nhu cầu về công nghệ, logistics, bao bì, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và các nhà cung cấp trong nước. Qua đó, giá trị được lan tỏa tới hàng trăm, hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thị trường xuất khẩu cũng đang buộc chuỗi cà phê phải thay đổi. Ông Jacob đề cập yêu cầu đối với cà phê vào EU từ ngày 31/12 năm nay phải chứng minh không gây mất rừng và có khả năng truy xuất đầy đủ.

Theo ông, đây có thể là sức ép nếu doanh nghiệp chưa chuẩn bị, nhưng sẽ trở thành lợi thế với những đơn vị sẵn sàng. Nestlé đang phối hợp với nông dân ghi chép, theo dõi nơi sản xuất để dữ liệu trở thành một dạng “hộ chiếu” giúp sản phẩm tiếp cận thị trường.

Từ câu chuyện cà phê, ông Jacob cho rằng những lợi thế tự nhiên như khí hậu và thổ nhưỡng có thể bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu. Trong khi đó, những lợi thế khó mất đi hơn là kỹ năng, năng lực của nhà cung cấp, công nghệ, vốn đầu tư và khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu.

Vì vậy, Việt Nam cần đồng thời thúc đẩy nông nghiệp tái sinh, chế biến sâu, chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và quản lý dữ liệu.

Điểm chung trong câu chuyện của Heineken và Nestlé là: tăng trưởng xanh không nên được nhìn như một khoản chi phí bắt buộc, mà là khoản đầu tư tạo năng lực và giá trị kinh tế dài hạn.

Với Heineken, đó là tiết kiệm nước, năng lượng, đổi mới sản phẩm, đào tạo nhân lực và phát triển hệ sinh thái nhà cung cấp. Với Nestlé, đó là biến lợi thế sản xuất cà phê thành giá trị cao hơn thông qua nông nghiệp bền vững, chế biến sâu và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Nếu những năng lực đó được xây dựng và giữ lại trong nước, phát triển bền vững không chỉ giúp doanh nghiệp “xanh” hơn mà còn giúp Việt Nam tạo ra nhiều giá trị hơn trên mỗi đơn vị tài nguyên, lao động và sản phẩm.