Thành phố giàu nhất cả nước chi gần 9.300 tỷ 'lên đời' con rạch chạy qua 2 xã

Rạch Bà Lớn không chỉ được cải tạo để thoát nước. Với tổng vốn hơn 9.228 tỷ đồng, dự án được TP. HCM phê duyệt sẽ can thiệp trên toàn tuyến dài khoảng 7,3km, đi qua phường Bình Đông và xã Bình Hưng.

Phần lõi của dự án là nạo vét lòng rạch và xây dựng hệ thống kè bảo vệ bờ dài 9,67km. Nhưng song song với đó, thành phố sẽ hình thành thêm hạ tầng giao thông trên hành lang ven rạch.

Tại phường Bình Đông, một tuyến đường mới rộng 14-18m, dài khoảng 725m sẽ được xây dựng. Cầu Bà Lớn 2 vượt Quốc lộ 50 cũng được đầu tư với chiều rộng 40m, dài khoảng 80m. Như vậy, dòng rạch được chỉnh trị, bờ rạch được tổ chức lại và giao thông cũng được mở thêm trên cùng một không gian.

Đáng chú ý, trong tổng vốn dự án, 6.350 tỷ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Đây là khoản chiếm tỷ trọng lớn, cho thấy việc cải tạo rạch gắn trực tiếp với bài toán di dời, sắp xếp lại khu dân cư trên và ven dòng chảy.

Khi kênh rạch trở thành một phần của hạ tầng đô thị

Sau khi hoàn thành, tuyến đường dọc rạch tại phường Bình Đông sẽ kết nối với đường Tạ Quang Bửu hiện hữu, đồng bộ với dự án cầu, đường Tạ Quang Bửu dự kiến triển khai. Điều này khiến dự án rạch Bà Lớn không còn là một công trình thủy lợi đơn thuần.

Một tuyến rạch dài được cải tạo sẽ đồng thời tạo ra hành lang giao thông, không gian cảnh quan và quỹ đất có thể tổ chức lại, thay vì tiếp tục tồn tại như một khu vực bị chia cắt bởi nhà ở và hạ tầng thiếu đồng bộ.

Mục tiêu trước mắt vẫn là khơi thông dòng chảy, nâng khả năng tiêu thoát nước mưa cho lưu vực khoảng 920ha, góp phần giảm áp lực ngập úng cho khu vực. Nhưng về lâu dài, hiệu quả của dự án nằm ở việc thay đổi cách không gian ven rạch được sử dụng và kết nối với phần còn lại của đô thị.

Từ chống ngập đến tái cấu trúc đô thị

Rạch Bà Lớn là một trong những ví dụ cho hướng đầu tư mà TP. HCM đang đẩy mạnh: Tiến hành cải tạo kênh rạch gắn với chỉnh trang đô thị, thay vì chỉ xử lý riêng từng vấn đề về dòng chảy hay ô nhiễm.

Động thái này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thành phố còn nhiều khu dân cư hình thành dọc kênh rạch, nơi các vấn đề về ngập nước, môi trường, sạt lở, giao thông và chất lượng nhà ở thường đan xen. Khi triển khai đồng thời nạo vét, xây kè, di dời nhà ven rạch và bổ sung hạ tầng, thành phố có thể giải quyết nhiều nút thắt trên cùng một mặt bằng.

Đổi lại, chi phí đầu tư và chi phí giải phóng mặt bằng rất lớn. Riêng dự án Bà Lớn, kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã lên tới hơn 6.350 tỷ đồng, tương đương phần lớn tổng mức đầu tư.

Đây cũng là lý do những dự án như Bà Lớn không chỉ được đánh giá bằng số kilomet rạch được nạo vét, mà còn bằng khả năng biến một khu vực tồn tại nhiều bất cập thành một không gian đô thị có hạ tầng hoàn chỉnh hơn.

TP. HCM đặt mục tiêu hoàn thành dự án rạch Bà Lớn vào năm 2030. Nếu thực hiện đúng tiến độ, công trình sẽ bổ sung năng lực tiêu thoát nước cho một lưu vực rộng, đồng thời hình thành thêm tuyến giao thông và từng bước cải thiện diện mạo khu vực ven rạch.

Quan trọng hơn, dự án cho thấy TP. HCM đang xác định kênh rạch không chỉ là nơi cần xử lý để chống ngập, mà có thể trở thành một phần của cấu trúc đô thị mới. Khi những dòng kênh được trả lại không gian, bờ rạch được chỉnh trang và hạ tầng được nối liền, bài toán không còn dừng ở việc “cải tạo một con rạch” mà sâu hơn chính là việc tái thiết các không gian đô thị ven các kênh rạch này.