Toyota dự định sản xuất mẫu SUV điện Lexus tại Trung Quốc: ‘Cơn địa chấn’ của ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản đã bắt đầu?

Động thái mới nhất của Toyota Motor trong chiến lược sản xuất mẫu SUV điện Lexus tại Trung Quốc vào mùa thu năm 2027 đang tạo ra một cơn địa chấn thực sự. Lần đầu tiên, một mẫu xe hạng sang mang tính biểu tượng của hãng lại dồn trọng tâm vào nguồn cung linh kiện nội địa quốc gia tỷ dân thay vì hệ sinh thái quen thuộc. Lời thừa nhận "chúng tôi không thể cạnh tranh với người Trung Quốc về giá" từ một lãnh đạo doanh nghiệp phụ tùng Nhật Bản đã phơi bày thực tế khắc nghiệt của ngành công nghiệp ô tô hiện đại.

Cuộc xoay trục phá vỡ hệ sinh thái trăm năm

Trong nhiều thập kỷ qua, ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản cất cánh và thống trị toàn cầu nhờ vào hệ thống keiretsu. Đây là mô hình mà các nhà sản xuất ô tô duy trì một mạng lưới nhà cung cấp liên kết chặt chẽ, trong đó đối tác luôn theo chân hãng xe mẹ để xây dựng nhà máy tại các thị trường nước ngoài. Tuy nhiên, chiến lược nội địa hóa chuỗi cung ứng nhằm tối ưu chi phí của Toyota tại Trung Quốc đang làm thay đổi hoàn toàn luật chơi này.

Tín hiệu chuyển đổi thực tế đã nhen nhóm từ mẫu xe điện bZ3X ra mắt hồi tháng 3 năm 2025 với hàng loạt linh kiện có xuất xứ từ Trung Quốc. Đến dự án SUV điện Lexus kiến tạo dựa trên công nghệ đúc khối nhôm gigacasting, sự rạn nứt trong chuỗi cung ứng Nhật Bản càng lộ rõ. Nhiều nhà cung cấp Trung Quốc tự tin xác nhận họ đã trúng thầu dự án này, trong khi các đối tác Nhật Bản cay đắng thừa nhận chưa ghi nhận bất kỳ thiết bị hay công nghệ nào của mình được sử dụng.

Nỗi thất vọng của các doanh nghiệp Nhật Bản càng bị đào sâu khi Toyota quyết định hủy bỏ quá trình phát triển mẫu sedan điện Lexus LF-ZC hồi tháng 5. Những nỗ lực đầu tư nghiên cứu công nghệ sản xuất mới cho dự án này bỗng chốc trở nên vô nghĩa. Ít nhất một nhà cung cấp từng được chọn trước đó lại tiếp tục trượt thầu trong dự án SUV mới tại Trung Quốc, cho thấy cánh cửa cơ hội đang thực sự khép lại.

Sự thất thế của các nhà cung cấp Nhật Bản không chỉ là câu chuyện nội bộ của Toyota mà còn phản ánh xu hướng dịch chuyển quyền lực của toàn ngành. Theo báo cáo từ Strategy& thuộc tập đoàn PwC, các nhà sản xuất phụ tùng ô tô Trung Quốc đã chiếm lĩnh 14% thị trường toàn cầu trong năm 2025. Con số này cao gấp ba lần so với một thập kỷ trước, đồng thời đánh dấu sự sụt giảm tương ứng của các thị trường châu Á khác ngoài Trung Quốc.

Trong cuộc đua xe điện khốc liệt hiện nay, giá thành là yếu tố mang tính sống còn quyết định khả năng bám trụ thị trường của một sản phẩm. Các nhà sản xuất Trung Quốc không chỉ sở hữu lợi thế tuyệt đối về chi phí sản xuất mà chất lượng linh kiện của họ cũng đã vươn lên tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế. Điều này buộc Toyota phải gạt bỏ những ưu tiên truyền thống để tối ưu hóa bài toán tài chính, nhằm thu hẹp khoảng cách giá bán với các đối thủ bản địa.

Đứng trước nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi lớn, hệ sinh thái keiretsu buộc phải tự tìm đường lùi để bảo vệ thị phần cốt lõi. Hãng phụ tùng Aisin đang chuyển hướng nghiên cứu một giải pháp mang tên Tekizai Body nhằm tạo ra ranh giới cân bằng giữa phương pháp sản xuất truyền thống và gigacasting. Giải pháp này vẫn sử dụng nhôm để giảm số lượng linh kiện nhưng đặc biệt không yêu cầu doanh nghiệp phải đổ một lượng vốn đầu tư ban đầu quá khổng lồ.

Song song với việc cải tiến công nghệ, dòng vốn của các nhà cung cấp Nhật Bản cũng đang rẽ hướng sang thị trường Ấn Độ để tìm kiếm dư địa tăng trưởng. Ngành công nghiệp phụ tùng tại quốc gia Nam Á này vẫn chưa phát triển bão hòa, mở ra cơ hội lớn cho những tay chơi dày dặn kinh nghiệm đến từ xứ sở mặt trời mọc. Điển hình như Futaba Industrial đãchốt kế hoạch xây dựng nhà máy mới tại đây để đón đầu làn sóng sản xuất của Toyota dự kiến khởi động vào nửa đầu năm 2029.