TS Nguyễn Đức Hiển: Nếu quá thận trọng, Trung tâm Tài chính quốc tế sẽ khó cạnh tranh

Phát biểu đề dẫn tại Hội thảo "VIFC-DN: Kiến tạo thể chế – Định hình dòng vốn thế hệ mới", TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết Quốc hội đã thông qua mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026-2030. Đây là mục tiêu rất tham vọng trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, đồng thời đặt ra yêu cầu rất lớn về huy động nguồn lực cho nền kinh tế.

Theo tính toán, tổng nhu cầu vốn của nền kinh tế giai đoạn này khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, khu vực nhà nước chỉ đáp ứng được khoảng 8,3-8,5 triệu tỷ đồng, phần còn lại phải huy động từ khu vực tư nhân, doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp FDI, các quỹ đầu tư quốc tế và thị trường vốn.

Đáng chú ý, nhu cầu huy động vốn thông qua doanh nghiệp, thị trường vốn, tín dụng và vay nước ngoài lên tới khoảng 20,4 triệu tỷ đồng, tạo áp lực rất lớn đối với hệ thống ngân hàng trong việc vừa đảm bảo tăng trưởng tín dụng phục vụ tăng trưởng kinh tế, vừa giữ ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Trong bối cảnh dư địa của các kênh huy động vốn truyền thống ngày càng thu hẹp, TS Nguyễn Đức Hiển cho rằng việc hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế không chỉ đơn thuần là xây dựng một thiết chế tài chính mới, mà còn là giải pháp quan trọng để tạo lập thêm các kênh dẫn vốn cho nền kinh tế, đồng thời thúc đẩy thử nghiệm các mô hình tài chính và quản trị mới.

Ông cho biết Quốc hội đã ban hành các nghị quyết liên quan đến việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, cùng các cơ chế đặc thù dành cho TP. Hồ Chí Minh và TP. Đà Nẵng. Đây là nền tảng pháp lý ban đầu thể hiện quyết tâm chính trị rất lớn của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, từ chủ trương đến việc vận hành hiệu quả trong thực tiễn vẫn còn một khoảng cách đáng kể, đặc biệt là các vấn đề về thể chế, cơ chế và chính sách cần tiếp tục hoàn thiện.

TS Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh: “Chúng ta đã có quyết tâm chính trị rất cao, nhưng để Trung tâm Tài chính quốc tế thực sự đi vào hoạt động hiệu quả còn rất nhiều việc phải làm”.

Một trong những nội dung được ông đặc biệt lưu ý là yêu cầu đổi mới tư duy quản lý đối với các động lực tăng trưởng mới. Theo ông, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương đang tham gia xây dựng nghị quyết mới về phát triển đất nước giai đoạn tới, trong đó đổi mới cách tiếp cận đối với đổi mới sáng tạo là nội dung quan trọng.

Nếu trước đây chủ yếu tiếp cận theo hướng thử nghiệm có kiểm soát, thì trong giai đoạn tới cần coi đây là một phương thức phát triển mới, cần mạnh dạn hơn trong hoàn thiện thể chế và pháp luật. Ông cho rằng nếu vẫn duy trì cách tiếp cận quá thận trọng sẽ khó tạo ra sức cạnh tranh cho Trung tâm Tài chính quốc tế của Việt Nam so với các trung tâm trong khu vực.

Bên cạnh các động lực truyền thống như đầu tư công, tiêu dùng, xuất khẩu và đầu tư tư nhân, Việt Nam cần nhanh chóng hình thành các động lực tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo, kinh tế số, tài sản số và thị trường vốn hiện đại. Đây cũng là nền tảng để định vị vai trò của Trung tâm Tài chính quốc tế trong giai đoạn phát triển mới.

Liên quan đến thể chế, TS Nguyễn Đức Hiển cho rằng nhiệm vụ quan trọng hiện nay là tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để các cơ chế đặc thù thực sự đi vào cuộc sống. Ông đặt vấn đề cần làm rõ khung pháp lý hiện tại đã đủ mạnh hay chưa, mô hình Trung tâm Tài chính quốc tế với hai điểm đến là TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng đã đủ sức cạnh tranh hay chưa, cũng như cơ chế điều hành đã thực sự phù hợp hay chưa.

Một nội dung quan trọng khác là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Hiện Việt Nam mới chỉ quy định rải rác trong một số luật chuyên ngành như công nghiệp công nghệ số hay ngân hàng, chưa có một khuôn khổ thống nhất. Theo ông, cần nghiên cứu xây dựng một khung pháp lý sandbox ở cấp quốc gia để bảo đảm tính đồng bộ và hiệu quả.

Ông nhấn mạnh Trung tâm Tài chính quốc tế không chỉ là nơi cung cấp dịch vụ tài chính mà còn phải là nơi thử nghiệm các mô hình quản trị, sản phẩm tài chính và công nghệ tài chính mới. Nếu thiếu cơ chế thử nghiệm đủ linh hoạt sẽ rất khó cạnh tranh với các trung tâm tài chính lớn trong khu vực.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý cần cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và kiểm soát rủi ro. Nếu quá thận trọng sẽ không hấp dẫn nhà đầu tư, nhưng nếu mở quá nhanh, thiếu kiểm soát sẽ tiềm ẩn rủi ro đối với hệ thống tài chính.

Bên cạnh đó, ông cho rằng Việt Nam cần sớm hoàn thiện khung pháp lý đối với tài sản số, fintech và dữ liệu tài chính. Hiện vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về việc có cần xây dựng khung pháp lý mới hay chỉ hoàn thiện quy định hiện hành. Tuy nhiên, theo ông, Việt Nam cần mạnh dạn hơn trong việc xây dựng hành lang pháp lý cho các loại tài sản và dịch vụ tài chính mới nếu muốn nâng sức cạnh tranh.

Ngoài ra, vấn đề quản lý dòng vốn xuyên biên giới, ngoại hối và phối hợp giữa các cơ quan quản lý cũng cần được hoàn thiện để vừa tạo thuận lợi cho nhà đầu tư vừa đảm bảo an toàn hệ thống.

Một nội dung được ông đặc biệt quan tâm là mô hình giám sát Trung tâm Tài chính quốc tế. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các trung tâm tài chính lớn thường áp dụng mô hình giám sát tổng thể, bao trùm nhiều lĩnh vực như ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, thanh toán, tài sản số và phòng chống rửa tiền. Trong khi đó, Việt Nam hiện vẫn đang quản lý theo từng lĩnh vực riêng lẻ.

Ông đặt vấn đề cần nghiên cứu liệu mô hình giám sát hiện nay đã đủ đáp ứng yêu cầu của một trung tâm tài chính quốc tế hay chưa, và có nên xây dựng mô hình giám sát liên thông theo thông lệ quốc tế hay không.

Về nguồn nhân lực, TS Nguyễn Đức Hiển cho rằng đây là yếu tố then chốt quyết định thành công của Trung tâm Tài chính quốc tế. Việt Nam không chỉ cần thu hút một số chuyên gia mà phải hình thành hệ sinh thái nhân lực chất lượng cao mang tính quốc tế, đủ sức cạnh tranh trong khu vực.

Điều này đòi hỏi đồng bộ nhiều chính sách về môi trường sống, giáo dục, y tế, nhà ở và điều kiện làm việc. Theo ông, các trung tâm tài chính quốc tế trên thế giới không chỉ cạnh tranh bằng ưu đãi thuế mà còn bằng chất lượng môi trường sống và khả năng thu hút nhân tài lâu dài.

Kết thúc phát biểu, TS Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh Việt Nam cần xác định rõ các sản phẩm tài chính chủ lực, đồng thời tiếp tục cải cách thể chế mạnh mẽ hơn để tạo khác biệt trong cạnh tranh thu hút dòng vốn quốc tế. Ông cho rằng Việt Nam là nước đi sau nên càng cần hành động nhanh, quyết liệt và có đột phá thể chế nếu muốn Trung tâm Tài chính quốc tế thực sự phát huy vai trò trong giai đoạn phát triển mới.