TS Phan Đức Hiếu: Giải ngân 100% vốn đầu tư công là mục tiêu rất thách thức

Trao đổi về khả năng hoàn thành kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 tại Vietnam Investment Forum - Summer Summit, TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI cho biết rất chia sẻ với quyết tâm của Thủ tướng Chính phủ trong việc phấn đấu giải ngân 100% vốn đầu tư công. Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai, đây là mục tiêu rất thách thức.

Theo ông, nguyên nhân khiến tiến độ giải ngân chậm khá đa dạng và không tồn tại một “điểm nghẽn” mang tính đại diện cho tất cả các dự án. Mỗi công trình có quy mô, địa điểm và điều kiện triển khai khác nhau nên vướng mắc cũng rất khác nhau.

Đơn cử như công tác giải phóng mặt bằng, dù cùng áp dụng một khung chính sách nhưng tốc độ triển khai giữa các địa phương có thể chênh lệch đáng kể do khác biệt về dữ liệu đất đai, quá trình kiểm đếm, bồi thường, hỗ trợ tái định cư và điều kiện thực tế của từng khu vực. Nhiều trường hợp phát sinh từ những vướng mắc rất nhỏ, không hẳn xuất phát từ chính sách hay tâm lý e ngại trách nhiệm.

Ông Hiếu cho biết thời gian qua, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã trực tiếp làm việc tại nhiều địa phương để ghi nhận những khó khăn vượt quá thẩm quyền xử lý của địa phương, cần được tháo gỡ ở cấp Chính phủ hoặc Quốc hội.

Hai vướng mắc ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân

Qua khảo sát thực tế, có hai vấn đề nổi lên ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ giải ngân.

Thứ nhất là nguồn cung nguyên vật liệu phục vụ thi công, đặc biệt là vật liệu san lấp và các mỏ đất thông thường. Đây là khó khăn mà không phải địa phương nào cũng có thể tự giải quyết. Một số địa phương được áp dụng cơ chế đặc thù đã xử lý hiệu quả bài toán này.

Theo ông Hiếu, Chính phủ có thể nghiên cứu mở rộng các cơ chế đặc thù về vật liệu xây dựng cho nhiều địa phương hơn, bởi đây không chỉ là cơ chế dành riêng cho từng địa phương mà còn là giải pháp thúc đẩy tiến độ các dự án đầu tư công nói chung.

Thứ hai là tình trạng giá nguyên vật liệu tăng cao. Nguyên nhân có thể đến từ biến động giá hàng nhập khẩu, tình trạng khan hiếm nguồn cung trong nước hoặc nhiều yếu tố thị trường khác.

Trong bối cảnh đó, các nhà thầu mong muốn Nhà nước có cơ chế chia sẻ một phần chi phí phát sinh, đặc biệt đối với các hợp đồng đơn giá cố định hoặc hợp đồng trọn gói. Đối với những loại hợp đồng khác, việc điều chỉnh đơn giá cần được thực hiện kịp thời và linh hoạt hơn, phù hợp với diễn biến thực tế của từng địa phương.

TS. Phan Đức Hiếu cho rằng đây là hai kiến nghị phổ biến mà nhiều địa phương phản ánh nhưng khó có thể tự tháo gỡ. Nếu Chính phủ sớm có giải pháp xử lý các vấn đề về nguồn vật liệu và biến động giá nguyên vật liệu, tiến độ giải ngân đầu tư công có thể được cải thiện đáng kể, qua đó tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.