Tỷ giá lập đỉnh mới, TS Nguyễn Trí Hiếu lý giải áp lực từ USD, nhập khẩu và dự trữ ngoại hối
Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, áp lực không chỉ đến từ bên ngoài mà còn xuất phát từ nhu cầu nhập khẩu và yêu cầu củng cố dự trữ ngoại hối.
.png)
USD mạnh lên, nhu cầu nhập khẩu gia tăng gây sức ép tỷ giá
Thị trường ngoại hối trong nước tiếp tục thu hút sự chú ý khi Ngân hàng Nhà nước nâng tỷ giá trung tâm lên mức cao kỷ lục mới trong ngày 18/11.
Phân tích diễn biến này, tại talkshow "Tỷ giá lập đỉnh mới: Doanh nghiệp nên làm gì?", ngày 18/11, chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Trí Hiếu, cho rằng có nhiều yếu tố cộng hưởng tạo sức ép lên tỷ giá, trong đó đáng chú ý là xu hướng mạnh lên của đồng USD trên thị trường quốc tế.
Theo ông, chỉ số US Dollar Index (DXY) đã lên mức 103,6 điểm, phản ánh sức mạnh của đồng bạc xanh so với rổ các đồng tiền chủ chốt. Một trong những yếu tố tác động là chính sách lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Việc Fed chưa giảm lãi suất, trong khi khả năng duy trì hoặc tăng lãi suất vẫn được đặt ra, góp phần hỗ trợ giá trị đồng USD.
Khi đồng USD mạnh lên, đồng Việt Nam chịu áp lực mất giá tương đối, qua đó đẩy tỷ giá USD/VND tăng. Đây là sức ép từ bên ngoài mà thị trường ngoại hối trong nước phải đối mặt.
Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Trí Hiếu, áp lực tỷ giá không chỉ đến từ thị trường quốc tế. Nhu cầu ngoại tệ trong nước cũng có xu hướng gia tăng vào những tháng cuối năm.
Đây là thời điểm các doanh nghiệp tăng tốc sản xuất, kinh doanh để hoàn thành kế hoạch năm, đồng thời chuẩn bị nguồn hàng phục vụ nhu cầu tiêu dùng dịp lễ, Tết. Hoạt động nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc và hàng hóa vì thế gia tăng, kéo theo nhu cầu thanh toán bằng ngoại tệ lớn hơn.
Sự kết hợp giữa đồng USD mạnh lên và nhu cầu ngoại tệ phục vụ nhập khẩu tăng cao đã tạo thêm sức ép lên tỷ giá.
Nâng tỷ giá trung tâm và bài toán dự trữ ngoại hối
Một điểm đáng chú ý trong phân tích của TS Nguyễn Trí Hiếu là việc điều chỉnh tỷ giá trung tâm không chỉ phản ánh diễn biến thị trường mà còn có thể hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước cải thiện nguồn dự trữ ngoại hối.
Theo ông, khi tỷ giá được điều chỉnh lên mức cao hơn, các ngân hàng thương mại có nguồn ngoại tệ dư thừa có thể tăng động lực bán ngoại tệ cho Ngân hàng Nhà nước. Qua đó, nhà điều hành có thêm điều kiện mua vào ngoại tệ và bổ sung dự trữ ngoại hối.
Vị chuyên gia cho rằng dự trữ ngoại hối của Việt Nam tại thời điểm này có thể chưa đáp ứng được mức tham chiếu tương đương 3 tháng nhập khẩu theo thông lệ quốc tế.
"Nếu dự trữ ngoại tệ dưới mức bình quân 3 tháng nhập khẩu thì chúng ta có thể ở trong tình trạng thiếu ngoại tệ", ông nhận định.
Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, việc nâng tỷ giá trung tâm vì thế có thể được nhìn nhận ở cả góc độ thích ứng với diễn biến thị trường quốc tế lẫn mục tiêu tăng cường nguồn dự trữ ngoại hối.
Dù vậy, tỷ giá tăng cũng tạo ra những tác động khác nhau đối với hoạt động xuất nhập khẩu.
Với doanh nghiệp nhập khẩu, khi tỷ giá tăng, để thanh toán cùng một lượng hàng hóa bằng USD, doanh nghiệp phải bỏ ra nhiều tiền đồng hơn. Chi phí nhập khẩu vì thế tăng lên, đặc biệt đối với những đơn vị phụ thuộc lớn vào nguyên vật liệu, máy móc và hàng hóa từ nước ngoài.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp xuất khẩu có thể hưởng lợi khi thu về ngoại tệ và quy đổi sang tiền đồng. Với cùng một lượng USD nhận được, số tiền đồng thu về sẽ lớn hơn khi tỷ giá tăng.
Như vậy, tỷ giá tăng tạo ra lợi thế nhất định cho doanh nghiệp có nguồn thu ngoại tệ, nhưng đồng thời làm gia tăng gánh nặng chi phí đối với những doanh nghiệp phải thường xuyên thanh toán bằng ngoại tệ.

Tỷ giá tăng có thể tạo thêm áp lực lên lạm phát
Không chỉ tác động đến hoạt động xuất nhập khẩu, diễn biến tỷ giá còn có thể ảnh hưởng đến mặt bằng giá cả trong nước.
TS Nguyễn Trí Hiếu phân tích, khi chi phí nhập khẩu tăng, doanh nghiệp có hai lựa chọn: tự hấp thụ phần chi phí phát sinh hoặc chuyển một phần chi phí đó vào giá bán sản phẩm.
"Nếu họ không hấp thụ được chi phí do tỷ giá tăng thì sẽ phải tăng giá hàng hóa lên để bù trừ cho phần chi phí này", ông cho biết.
Khi giá hàng hóa nhập khẩu và sản phẩm sử dụng nguyên liệu ngoại nhập tăng, áp lực chi phí có thể lan sang thị trường nội địa, qua đó tác động đến lạm phát.
Đáng chú ý, theo số liệu được đề cập trong cuộc trao đổi, CPI đã tăng 4,57%, cao hơn mục tiêu kiểm soát lạm phát khoảng 4,5%. Trong bối cảnh đó, tỷ giá tăng có thể tạo thêm thách thức đối với công tác điều hành giá cả trong những tháng cuối năm.
Tuy nhiên, mức độ tác động đến toàn bộ nền kinh tế còn phụ thuộc vào tương quan giữa xuất khẩu và nhập khẩu, cũng như khả năng hấp thụ chi phí của doanh nghiệp.
Vì vậy, cần theo dõi đồng thời diễn biến tỷ giá, cán cân xuất nhập khẩu và mặt bằng giá cả để đánh giá đầy đủ tác động đối với nền kinh tế.
Doanh nghiệp cần tính lại vị thế ngoại tệ, chủ động chốt tỷ giá
Trước những biến động khó lường của thị trường ngoại hối, TS Nguyễn Trí Hiếu khuyến nghị doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần chủ động xác định vị thế ngoại tệ (forex position) của mình.
Theo ông, doanh nghiệp cần thống kê đầy đủ các khoản ngoại tệ dự kiến thu về và các khoản ngoại tệ phải thanh toán trong tương lai. Chênh lệch giữa hai dòng tiền này sẽ cho biết doanh nghiệp đang ở vị thế ngoại tệ dương hay âm.
Nếu nguồn thu ngoại tệ lớn hơn nghĩa vụ thanh toán, doanh nghiệp ở vị thế dương (long position). Ngược lại, nếu các khoản phải trả bằng ngoại tệ lớn hơn nguồn thu, doanh nghiệp ở vị thế âm (short position).
Việc xác định chính xác vị thế giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động tỷ giá, thay vì chỉ phản ứng khi chi phí thanh toán thực tế tăng lên.
Một công cụ được TS Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh là hợp đồng kỳ hạn (forward contract) với ngân hàng.
Cụ thể, doanh nghiệp dự kiến thu ngoại tệ trong tương lai có thể ký hợp đồng kỳ hạn bán ngoại tệ để xác định trước mức tỷ giá quy đổi. Trong khi đó, doanh nghiệp có nhu cầu thanh toán ngoại tệ trong tương lai có thể ký hợp đồng kỳ hạn mua ngoại tệ, qua đó chốt trước mức tỷ giá và chủ động tính toán chi phí.
Theo chuyên gia này, việc xác định vị thế ngoại tệ và sử dụng hợp đồng kỳ hạn sẽ giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn rủi ro tỷ giá, bảo vệ kế hoạch tài chính và hạn chế những biến động bất lợi đối với hoạt động kinh doanh.
Trong bối cảnh tỷ giá chịu sức ép từ cả bên ngoài lẫn nhu cầu ngoại tệ trong nước, đây là vấn đề doanh nghiệp cần quan tâm, nhất là khi bước vào giai đoạn cao điểm sản xuất, kinh doanh và thanh toán cuối năm.