Từ 2028, thành phố giàu nhất Việt Nam dự kiến hạn chế xe xăng dầu vào trung tâm

Sở Xây dựng TP. HCM đang lấy ý kiến các tổ chức, cá nhân về dự thảo Nghị quyết của Hội đồng Nhân dân (HĐND) thành phố quy định lộ trình chuyển đổi, chính sách phát triển giao thông xanh và triển khai vùng phát thải thấp (LEZ).

Theo đề xuất, thành phố sẽ thí điểm kiểm soát phương tiện theo tiêu chuẩn khí thải tại khu trung tâm hiện hữu và đô thị mới Thủ Thiêm từ năm 2028, sau đó mở rộng phạm vi áp dụng từ năm 2030.

Thí điểm vùng phát thải thấp trên diện tích 15,6km²

Theo dự thảo, giai đoạn 2028-2029, TP. HCM dự kiến triển khai vùng phát thải thấp tại Khu vực 1, gồm khu trung tâm hiện hữu (Khu 930ha) và khu đô thị mới Thủ Thiêm, với tổng diện tích khoảng 15,6km². Thời gian thí điểm dự kiến từ ngày 1/1/2028 đến hết ngày 31/12/2029.

Ranh giới khu vực được xác định theo các tuyến Cầu Sài Gòn - Nguyễn Hữu Cảnh - Cầu Văn Thánh 2 - Cầu Thị Nghè 2 - Hoàng Sa - Võ Thị Sáu - Cách Mạng Tháng Tám - Nguyễn Thái Học - Võ Văn Kiệt - Hầm Sông Sài Gòn - Thủ Thiêm - Trần Quý Kiên - Mai Chí Thọ - Lương Đình Của - Trần Não và trở lại Cầu Sài Gòn.

Khu vực này được lựa chọn do có điều kiện phát triển giao thông công cộng, với mức bao phủ dự kiến trên 95% dân số trong bán kính 500m. Tuyến metro số 1 đang khai thác, cùng khả năng triển khai biển báo và camera giám sát, cũng là những yếu tố được tính đến khi tổ chức thí điểm.

Từ ngày 1/1/2030, thành phố dự kiến mở rộng vùng phát thải thấp sang Khu vực 2, nằm trong phạm vi Vành đai 2. Ranh giới dự kiến gồm các tuyến Đỗ Mười - Lê Đức Anh - Lê Khả Phiêu (Quốc lộ 1 cũ) - Nguyễn Văn Linh - Cầu Phú Mỹ - Võ Chí Công - Cầu Phú Hữu - Vành đai 2 - Võ Nguyên Giáp - Xa lộ Hà Nội.

Việc mở rộng sẽ căn cứ kết quả thí điểm, tiến độ hoàn thiện hạ tầng và khả năng đáp ứng nhu cầu đi lại. Theo dự thảo, giao thông công cộng tại khu vực này phải bao phủ trên 85% dân số trong bán kính 500m trước khi triển khai.

Siết tiêu chuẩn khí thải theo từng nhóm phương tiện

Dự thảo đưa ra lộ trình kiểm soát phương tiện theo nhóm xe và mức khí thải. Từ năm 2028, taxi, xe hợp đồng dưới 9 chỗ và xe tải chở hàng có tải trọng đến 1 tấn khi lưu thông vào vùng phát thải thấp phải đạt mức khí thải 5. Xe hợp đồng từ 9 chỗ trở lên và xe khách phải đạt mức 4. Xe ba gác thu gom rác được yêu cầu chuyển sang sử dụng năng lượng sạch.

Theo hệ thống tiêu chuẩn khí thải, mức càng cao tương ứng yêu cầu kiểm soát phát thải càng nghiêm ngặt. Việc áp dụng theo từng nhóm phương tiện nhằm từng bước giảm lượng khí thải từ hoạt động giao thông tại khu vực trung tâm.

Từ năm 2032, ô tô cá nhân dự kiến phải đạt mức khí thải 5; xe máy của cá nhân và tổ chức không kinh doanh vận tải phải đạt mức 4. Phương tiện chưa đáp ứng tiêu chuẩn có thể bị giới hạn thời gian lưu thông trong vùng phát thải thấp, từ 22h đến 6h hôm sau.

Trong giai đoạn đầu, thành phố dự kiến sử dụng hệ thống biển báo, camera nhận diện biển số và dữ liệu phương tiện để tuyên truyền, cảnh báo, giám sát và xác minh mức độ đáp ứng tiêu chuẩn khí thải. Các biện pháp quản lý sẽ được triển khai cùng lộ trình chuyển đổi phương tiện và phát triển hạ tầng giao thông xanh.

Bên cạnh vùng phát thải thấp tại khu vực đô thị, dự thảo xác định đặc khu Côn Đảo, xã đảo Thạnh An và các xã Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ là những địa bàn ưu tiên chuyển đổi giao thông xanh nhằm bảo vệ hệ sinh thái và môi trường.

Theo lộ trình, từ ngày 1/1/2028, vùng bảo vệ nghiêm ngặt phát thải dự kiến áp dụng tại Côn Đảo và xã Thạnh An. Từ ngày 1/1/2030, vùng hạn chế phát thải sẽ triển khai tại các xã Bình Khánh, An Thới Đông và Cần Giờ.

Phát triển giao thông công cộng, hỗ trợ người dân chuyển đổi

Để tạo phương án đi lại thay thế, TP. HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng mạng lưới xe buýt lên 300 tuyến, phủ mạng lưới xe buýt gom trên 95% và đưa vào khai thác 7 tuyến metro với tổng chiều dài khoảng 255km. Thành phố dự kiến đầu tư 11 bãi đỗ xe trung chuyển kết nối với vùng phát thải thấp, phát triển khoảng 8.000 xe đạp, xe đạp điện và xe máy điện công cộng, trong đó có khoảng 7.300 xe đầu tư mới.

Các loại hình buýt đường thủy và vận tải hành khách linh hoạt theo nhu cầu (DRT) cũng nằm trong phương án phát triển giao thông công cộng. Theo dự thảo, đến năm 2030, giao thông công cộng dự kiến đáp ứng khoảng 15-20% nhu cầu đi lại toàn thành phố; riêng khu vực trong Vành đai 2 đạt khoảng 25-35%.

Trong giai đoạn 2035-2039, mạng lưới đường sắt đô thị dự kiến hoàn chỉnh khoảng 355km. Hệ thống xe buýt sẽ được tái cấu trúc theo hướng gom, giải tỏa khách tại các nhà ga; bãi đỗ xe trung chuyển và phương tiện công cộng như xe đạp tiếp tục được mở rộng. Thành phố dự kiến triển khai các biện pháp kinh tế, trong đó có thu phí phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch lưu thông vào vùng phát thải thấp.

Từ năm 2040, mạng lưới đường sắt đô thị dự kiến đạt khoảng 430-460km; đến năm 2045 đạt khoảng 532km và tiếp tục mở rộng theo quy hoạch. Cùng với đó, phương tiện lưu thông trong vùng phát thải thấp dự kiến phải sử dụng năng lượng sạch từ năm 2040. Đến năm 2045, yêu cầu chuyển đổi sang năng lượng sạch sẽ áp dụng trên toàn địa bàn TP. HCM, kể cả phương tiện đặc thù.

Lộ trình chuyển đổi phương tiện công vụ và vận tải hành khách cũng được xác định theo các mốc riêng. Từ ngày 1/1/2027, xe buýt nội tỉnh khi đầu tư mới hoặc thay thế theo lộ trình phải sử dụng năng lượng sạch. Ô tô, mô tô và xe gắn máy của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập khi mua mới hoặc đến hạn thay thế cũng phải đáp ứng yêu cầu này. Từ năm 2030, taxi và xe công nghệ hai bánh dự kiến chuyển sang sử dụng năng lượng sạch.

Để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, dự thảo đề xuất sử dụng ngân sách thành phố hỗ trợ một phần chi phí mua phương tiện sử dụng năng lượng sạch và lệ phí đăng ký xe. Các nhóm được ưu tiên gồm hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, người sử dụng phương tiện làm kế sinh nhai và người dân tại những khu vực phải chuyển đổi sớm. Xe máy cũng dự kiến được hỗ trợ chi phí kiểm định khí thải lần đầu.

Thành phố đồng thời định hướng khuyến khích đầu tư trạm sạc, ưu tiên quỹ đất cho hạ tầng sạc điện, bãi đỗ xe và điểm trung chuyển kết nối với hệ thống vận tải hành khách công cộng. Dự thảo cũng đề xuất miễn phí sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè tại các vị trí được chấp thuận bố trí hạ tầng sạc, cấp năng lượng và điểm, trạm phục vụ phương tiện xanh.