Từ loạt sai phạm bị phanh phui: Nhìn lại cuộc đấu thầu nảy lửa tại sân bay Long Thành và cái kết nhiều lãnh đạo vướng vòng lao lý

Mới đây, Thanh tra Chính phủ ban hành kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật tại Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1.

Dự án có tổng mức đầu tư hơn 109.000 tỷ đồng, được triển khai trong giai đoạn 2020-2026 với mục tiêu xây dựng 2 đường cất hạ cánh, 1 nhà ga hành khách cùng các hạng mục phụ trợ đồng bộ, đáp ứng công suất 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.

Theo kết luận, quá trình thực hiện trình tự, thủ tục phê duyệt dự án, điều kiện năng lực của Ban Quản lý dự án, nguồn vốn thực hiện Dự án thành phần 2 (DATP2), Dự án thành phần 3 (DATP3), cùng việc triển khai các gói thầu XD01, XD02 thuộc DATP2 và các gói thầu 5.6, 5.10 thuộc DATP3 còn tồn tại nhiều thiếu sót, vi phạm.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ kiến nghị chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý đối với một số nhà thầu có hành vi chuyển nhượng thầu và việc chủ đầu tư ACV vi phạm quy định về đồng tiền dự thầu, đồng tiền thanh toán.

Thanh tra Chính phủ cũng chuyển toàn bộ kết luận thanh tra cho Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý các vi phạm trong việc lựa chọn nhà thầu và các vi phạm khác tại các gói thầu nêu trong kết luận có liên quan đến vụ án hình sự do Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đang điều tra (nếu có), cũng như các vấn đề liên quan đến các công trình, dự án quan trọng quốc gia theo thẩm quyền, nhiệm vụ Thủ tướng Chính phủ giao.

Gói thầu hơn 35.000 tỷ đồng từng gây tranh cãi ngay từ khâu lựa chọn nhà thầu

Trong phạm vi thanh tra, gói thầu 5.10 là gói có quy mô lớn nhất với giá trị 35.233 tỷ đồng. Đây là gói thầu thiết kế bản vẽ thi công, thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị Nhà ga hành khách thuộc Dự án thành phần 3 - Các công trình thiết yếu trong cảng hàng không, đồng thời cũng là gói thầu ghi nhận nhiều vi phạm nhất theo kết luận của Thanh tra Chính phủ.

Nhìn lại thời điểm tháng 6/2023, ba liên danh gồm Hoa Lư, Vietur và CHEC-BCEG-Vietnam Contractors tham gia đấu thầu gói thầu này.

Kết quả đánh giá hồ sơ kỹ thuật cho thấy chỉ Liên danh Vietur, do nhà thầu Thổ Nhĩ Kỳ IC ICTAS đứng đầu đáp ứng yêu cầu để bước vào vòng mở hồ sơ tài chính. Liên danh này gồm IC ICTAS, Ricons, Newtecons, SOL E&C, Vinaconex, ATAD, Phục Hưng Holdings, Hawee và Hancorp.

Việc Vietur vượt qua vòng kỹ thuật đồng nghĩa với việc loại hai đối thủ là Liên danh Hoa Lư và Liên danh CHEC-BCEG-Vietnam Contractors.

Không đồng tình với kết quả này, Liên danh Hoa Lư (gồm Coteccons, Unicons, Tổng công ty Thành An, Delta, Central, An Phong, Hòa Bình và Powerline Engineering Public Company Limited) đã gửi đơn kiến nghị.

Nội dung kiến nghị chủ yếu xoay quanh năng lực, kinh nghiệm của IC ICTAS, đồng thời đề nghị làm rõ một số tiêu chí kỹ thuật trong hồ sơ mời thầu. Liên danh Hoa Lư cho rằng việc đánh giá hồ sơ kỹ thuật cần được công khai, giải thích chi tiết hơn để bảo đảm tính minh bạch, cạnh tranh giữa các nhà thầu.

Bên cạnh đó, liên danh cũng đề nghị kiểm tra tính hợp lệ của một số tài liệu trong hồ sơ dự thầu của Vietur, đặc biệt là các tài liệu liên quan đến năng lực, kinh nghiệm và các cam kết nhằm bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật về đấu thầu.

Tuy nhiên, sau đó ACV vẫn công bố Liên danh Vietur trúng gói thầu 5.10 với giá gần 28.000 tỷ đồng và 338,85 triệu USD. Thời gian thực hiện hợp đồng là 39 tháng.

Ông Lại Xuân Thanh với vai trò Chủ tịch HĐQT ACV tại thời điểm đó khẳng định, việc chấm thầu được thực hiện nghiêm túc, đúng quy định; các tiêu chí kỹ thuật và tài chính của từng liên danh đều được tổ thẩm định đánh giá kỹ lưỡng trước khi bước vào giai đoạn thương thảo hợp đồng.

Thanh tra Chính phủ chỉ ra hàng loạt vi phạm

3 năm sau lùm xùm trên, Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra hàng loạt sai phạm tại gói thầu này. Theo kết luận thanh tra, hồ sơ mời thầu gói 5.10 còn nhiều sai sót, phải sửa đổi nhiều lần; nhiều tiêu chí đã hết hiệu lực, trong khi yêu cầu về kinh nghiệm tương tự chưa phù hợp.

Thanh tra cũng xác định tổ chuyên gia đánh giá hồ sơ dự thầu có vi phạm khi không yêu cầu Vinaconex làm rõ năng lực, kinh nghiệm theo quy định.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ cho biết Liên danh Vietur sử dụng 235,7 triệu USD làm đồng tiền dự thầu không đúng quy định nhưng bên mời thầu không phát hiện để yêu cầu làm rõ. Sau khi trúng thầu, hợp đồng gói 5.10 tiếp tục được ký kết và thanh toán bằng USD, không phù hợp với quy định của pháp luật về đấu thầu và tiềm ẩn nguy cơ thất thoát cho ACV do biến động tỷ giá.

Kết luận thanh tra cũng chỉ ra hợp đồng gói thầu 5.10 cho phép giao thầu phụ tối đa 80% giá trị hợp đồng, trong khi hồ sơ dự thầu chỉ xác định tỷ lệ 77,3%, không phù hợp. Ngoài ra, một số vật tư, thiết bị và mã hiệu nhà sản xuất đã được thay đổi so với hồ sơ dự thầu nhưng không thương thảo lại đơn giá theo quy định.

Bên cạnh đó, ACV mua bảo hiểm công trình gói thầu 5.10 không đủ giá trị hợp đồng; một số nhà thầu cũng chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm mua bảo hiểm bắt buộc đối với người lao động.

Thanh tra Chính phủ còn xác định nhiều trường hợp chuyển nhượng thầu trong gói 5.10. Cụ thể, 7 nhà thầu thành viên Liên danh Vietur gồm Newtecons, Ricons, Hancorp, CC1, Vinaconex, ATAD và Phục Hưng đã ký giao phần việc trị giá khoảng 1.596 tỷ đồng cho các đơn vị chưa được chấp thuận, được xác định là hành vi chuyển nhượng thầu.

Ngoài ra, 9/10 thành viên Liên danh Vietur (trừ IC ICTAS) còn ký hợp đồng nhượng quyền cho các đơn vị khác thực hiện phần việc với tổng giá trị khoảng 1.653 tỷ đồng. 4 nhà thầu phụ của IC ICTAS cũng giao toàn bộ hạng mục hệ thống quản lý trung tâm trị giá khoảng 2.835 tỷ đồng cho nhà thầu khác, vi phạm các điều khoản của hợp đồng.

Thanh tra cũng phát hiện 8/10 thành viên Liên danh Vietur đã gửi hơn 936 tỷ đồng tiền tạm ứng vào tiền gửi có kỳ hạn, phát sinh khoảng 10,65 tỷ đồng tiền lãi.

Nhìn chung, Thanh tra Chính phủ cho rằng ACV và các nhà thầu đã thực hiện không đúng một số quy định của pháp luật về đấu thầu và hợp đồng.

Hàng loạt lãnh đạo tại ACV và nhà thầu bị khởi tố

Đầu tháng 7 vừa qua, Bộ Công an cho biết đã khởi tố 31 bị can trong vụ án xảy ra tại ACV, trong đó có ông Vũ Thế Phiệt, Chủ tịch HĐQT ACV.

Ông Vũ Thế Phiệt và ông Nguyễn Tiến Việt, Phó Tổng Giám đốc ACV cùng bị khởi tố về tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

ACV cho biết hai lãnh đạo này đã bị bắt tạm giam do nhận tiền để tạo điều kiện cho nhà thầu trúng thầu. Đồng thời, ACV khẳng định các hành vi vi phạm được thực hiện một cách tinh vi, vượt ngoài khả năng kiểm soát của HĐQT cũng như nhiều cơ quan chức năng liên quan.

Vào tháng 4, Ủy ban Kiểm tra Trung ương xác định ông Lại Xuân Thanh - cựu Chủ tịch ACV suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; vi phạm quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, quy định về những điều đảng viên không được làm và trách nhiệm nêu gương, gây hậu quả rất nghiêm trọng. Trên cơ sở đó, Ủy ban Kiểm tra Trung ương quyết định thi hành kỷ luật khai trừ ra khỏi Đảng đối với ông Lại Xuân Thanh.

Không chỉ ACV, Bộ Công an cũng đã bắt tạm giam ông Nguyễn Hữu Tới, cựu Chủ tịch HĐQT Vinaconex để điều tra về hành vi Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Theo cơ quan điều tra, ông Nguyễn Hữu Tới có liên quan đến việc đưa tiền cho chủ đầu tư nhằm tạo điều kiện trúng thầu trong một số dự án. Ngoài ra, ông Dương Văn Mậu, Thành viên HĐQT, Phó Tổng giám đốc Vinaconex, cũng bị khởi tố và bắt tạm giam với cùng cáo buộc.