Từ thành công của Viettel với Boeing, chuyên gia thẳng thắn nói về vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Tại hội thảo "Nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu cho doanh nghiệp Việt Nam: Khai phá lợi thế về độ chính xác thông qua công nghệ sản xuất của Italy", diễn ra trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế lần thứ 22 về Cơ khí chính xác và Sản xuất chế tạo (MTA Vietnam 2026), PGS.TS Lê Kỳ Nam - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI) đã chia sẻ về cơ hội bứt phá của ngành cơ khí Việt Nam trong giai đoạn tới.

Theo PGS.TS Lê Kỳ Nam, một số doanh nghiệp trong nước hiện đã đủ năng lực sản xuất linh kiện, phụ tùng cơ khí chính xác và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Không ít doanh nghiệp đã xuất khẩu các sản phẩm cơ khí có độ chính xác cao sang nhiều thị trường quốc tế, từ các chi tiết đơn lẻ đến những cụm sản phẩm hoàn chỉnh.

Dẫn chứng cho nhận định này, ông Nam cho biết Tổng Công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel đã đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe để trở thành nhà cung cấp cho Boeing, bao gồm yêu cầu về độ chính xác gia công, hệ thống quản lý chất lượng và các chứng nhận quốc tế. Tuy nhiên, số doanh nghiệp đạt được trình độ này vẫn còn rất hạn chế, trong khi Việt Nam cần mở rộng đáng kể lực lượng doanh nghiệp đủ năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu.

"Câu chuyện của Viettel, đặt cạnh mạng lưới hơn 60.000 doanh nghiệp cơ khí Italy, cho thấy khoảng cách vẫn còn khá xa giữa những gì ngành cơ khí Việt Nam đã đạt được và những gì cần đạt được để trở thành một trung tâm sản xuất có chiều sâu công nghệ thực sự trong khu vực", PGS.TS Lê Kỳ Nam thẳng thắn nhìn nhận.

Theo vị chuyên gia, điểm nghẽn của ngành cơ khí hiện nay không nằm ở năng lực kỹ thuật mà chủ yếu ở quy mô và số lượng doanh nghiệp đạt chuẩn quốc tế. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể thực hiện các đơn hàng xuất khẩu trị giá vài triệu USD, song số đơn vị đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn khá khiêm tốn.

Ông Nam cũng lưu ý, trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai hàng loạt dự án đầu tư công quy mô lớn như metro, đường sắt tốc độ cao hay các sân bay trọng điểm, nếu không nhanh chóng nâng cao năng lực công nghệ, doanh nghiệp cơ khí trong nước sẽ khó có cơ hội tham gia sâu vào các dự án này.

Từ đó, PGS.TS Lê Kỳ Nam cho rằng việc tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp cơ khí hàng đầu của Italy như Ficep, Ghiringhelli hay Losma... sẽ góp phần rút ngắn khoảng cách về công nghệ và nâng cao năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam.

Việt Nam hiện có khoảng 3.100 doanh nghiệp cơ khí, chế tạo với hơn 53.000 cơ sở sản xuất, chiếm gần 30% tổng số doanh nghiệp thuộc ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Trong nước cũng đã hình thành nhiều doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn như THACO, VinFast, cùng các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước.

Bên cạnh đó, Việt Nam đã tự chủ sản xuất và lắp ráp phần lớn các dòng ô tô con, xe tải và xe khách. Chỉ số sản xuất của ngành cơ khí, máy móc thiết bị trong một số giai đoạn cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, dao động từ 4,6 - 5%.

Dù vậy, ngành công nghiệp cơ khí, chế tạo vẫn đối mặt với không ít thách thức. Thị phần trong nước vẫn chủ yếu thuộc về doanh nghiệp FDI hoặc hàng nhập khẩu do năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nội còn hạn chế. Hiện sản phẩm cơ khí sản xuất trong nước mới chỉ đáp ứng khoảng 7% nhu cầu của thị trường nội địa, trong khi phần lớn quy mô thị trường trị giá hàng chục tỷ USD mỗi năm vẫn phụ thuộc vào nguồn cung từ nước ngoài.

Thực tế này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải tháo gỡ các điểm nghẽn, nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước để từng bước phát triển ngành công nghiệp cơ khí Việt Nam theo hướng hiện đại, đủ sức tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.