Dọn mặt bằng cho dự án đường sắt 67 tỷ USD: 6 tháng trước ngày khởi công, mới giải ngân được 2% vốn

Chỉ còn khoảng nửa năm trước thời điểm dự kiến khởi công vào cuối năm 2026, công tác giải phóng mặt bằng cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam - siêu dự án hạ tầng trị giá khoảng 67 tỷ USD - mới giải ngân được khoảng 2% kế hoạch vốn năm nay. Điều này khiến áp lực tạo mặt bằng sạch cho dự án đang dồn mạnh vào giai đoạn cuối năm.

Ngay từ những ngày cuối năm 2025, khi bàn về dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã yêu cầu các đơn vị thuộc Bộ khẩn trương hoàn thiện báo cáo liên quan đến cơ chế đặc thù, phương thức đầu tư và tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư nhằm bảo đảm mục tiêu khởi công dự án vào cuối năm 2026.

"Cuối năm 2026" vì thế không đơn thuần là một mốc thời gian, mà đã trở thành yêu cầu xuyên suốt trong quá trình chuẩn bị cho dự án hạ tầng lớn nhất lịch sử Việt Nam.

Trong toàn bộ chuỗi công việc chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng được xác định là khâu then chốt quyết định khả năng đáp ứng tiến độ khởi công.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng yêu cầu phải hoàn thành việc bàn giao tim tuyến, mốc giới và phạm vi giải phóng mặt bằng cho các địa phương ngay khi đủ cơ sở pháp lý. Đồng thời, các đơn vị liên quan cần chủ động xử lý việc di dời hạ tầng kỹ thuật như điện, nước, viễn thông nhằm tránh nguy cơ một điểm nghẽn nhỏ có thể làm đình trệ toàn bộ tiến độ dự án.

Tuy nhiên, diễn biến mới nhất cho thấy tiến độ giải ngân cho công tác chuẩn bị vẫn còn khá khiêm tốn.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính về tình hình thực hiện ngân sách Nhà nước trong tháng 6/2026, tổng chi ngân sách từ đầu năm đến nay ước đạt gần 1,15 triệu tỷ đồng, tương đương 36,4% dự toán năm và gần tương đương cùng kỳ năm trước.

Riêng đối với lĩnh vực giao thông trọng điểm, giá trị giải ngân đạt khoảng 59.289 tỷ đồng, tương ứng 24,2% kế hoạch vốn được giao.

Đáng chú ý, hai dự án đường sắt quy mô lớn gồm tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được bố trí khoảng 101.000 tỷ đồng trong năm 2026, chiếm hơn 75% tổng kế hoạch vốn năm nay của Bộ Xây dựng. Dù vậy, tiến độ giải ngân của hai dự án này vẫn đang ở mức rất thấp.

Cụ thể, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam mới giải ngân khoảng 1.069 tỷ đồng, tương đương khoảng 2% kế hoạch vốn được giao. Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cũng mới giải ngân khoảng 1.193 tỷ, đạt khoảng 2,5% kế hoạch.

Theo Bộ Tài chính, nếu loại trừ hai dự án đường sắt nói trên, tỷ lệ giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm hiện đạt khoảng 40,8%, cao hơn mức bình quân chung của cả nước.

Điều này cho thấy nút thắt hiện nay không nằm ở nhu cầu vốn hay nguồn lực đầu tư, mà chủ yếu đến từ đặc thù công tác chuẩn bị đối với các dự án đường sắt quy mô rất lớn, trong đó giải phóng mặt bằng là phần việc phức tạp và tốn nhiều thời gian nhất.

Với dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, khối lượng công việc còn lại trong nửa cuối năm 2026 được đánh giá là rất lớn khi vừa phải hoàn thiện thủ tục pháp lý, vừa phải đẩy nhanh cắm mốc, bàn giao tim tuyến và triển khai công tác bồi thường, tái định cư tại các địa phương có tuyến đi qua.

Trong bối cảnh thời điểm khởi công cuối năm 2026 đang đến gần, tiến độ tạo lập mặt bằng sạch được xem là yếu tố quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu đưa dự án vào thi công đúng kế hoạch, hướng tới vận hành vào năm 2035 hoặc sớm hơn theo kỳ vọng của Chính phủ.