Venezuela gánh khoản nợ gấp 2 lần GDP, đâu là chủ nợ lớn nhất?

Sau nhiều năm suy thoái kinh tế nghiêm trọng cùng các lệnh trừng phạt của Mỹ khiến Venezuela bị cắt khỏi thị trường vốn quốc tế, nước này chính thức vỡ nợ vào cuối năm 2017 khi không thanh toán được trái phiếu quốc tế do chính phủ và tập đoàn dầu khí quốc doanh Petroleos de Venezuela PDVSA phát hành.

Kể từ đó, lãi suất dồn tích cùng các yêu cầu bồi thường pháp lý liên quan đến những vụ quốc hữu hóa tài sản trong quá khứ tiếp tục chồng chất lên phần gốc chưa trả, khiến tổng nghĩa vụ nợ nước ngoài phình to vượt xa mệnh giá ban đầu của trái phiếu.

Nợ xấu của Venezuela đã tăng giá mạnh kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump lên nắm quyền vào tháng 1/2025, khi giới đầu cơ đặt cược vào khả năng thay đổi chính trị tại quốc gia Nam Mỹ này.

Dưới đây là bức tranh tổng thể về các chủ thể đang nắm giữ nợ, những khoản có thể được đưa vào tái cơ cấu và các chủ nợ nhiều khả năng sẽ tìm cách thu hồi tiền từ Caracas.

Venezuela đang nợ bao nhiêu?

Theo ước tính của các nhà phân tích, Venezuela hiện còn khoảng 60 tỷ USD trái phiếu đã rơi vào tình trạng vỡ nợ. Tuy nhiên, nếu tính cả nghĩa vụ của PDVSA, các khoản vay song phương và phán quyết trọng tài quốc tế, tổng nợ nước ngoài của nước này vào khoảng 150 tỷ đến 170 tỷ USD, tùy cách hạch toán lãi dồn tích và các bản án của tòa.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế ước tính GDP danh nghĩa của Venezuela năm 2025 vào khoảng 82,8 tỷ USD, đồng nghĩa tỷ lệ nợ trên GDP nằm trong khoảng 180% đến 200%.

Đáng chú ý, một lô trái phiếu PDVSA đáo hạn năm 2020 được thế chấp bằng cổ phần chi phối tại Citgo, nhà máy lọc dầu đặt tại Mỹ và cuối cùng thuộc sở hữu của PDVSA. Hiện Citgo là tài sản trung tâm trong các nỗ lực thu hồi nợ do tòa án Mỹ giám sát.

Ai đang nắm giữ các khoản nợ?

Các lệnh trừng phạt kéo dài, trong đó có lệnh cấm giao dịch nợ Venezuela, khiến việc xác định chính xác cơ cấu chủ nợ trở nên khó khăn.

Phần lớn chủ nợ thương mại được cho là các nhà đầu tư trái phiếu quốc tế, bao gồm những quỹ chuyên mua nợ xấu, thường được gọi là quỹ kền kền (vulture funds).

Bên cạnh đó là các doanh nghiệp từng bị chính quyền Caracas quốc hữu hóa tài sản và đã giành được các khoản bồi thường thông qua trọng tài quốc tế. Tòa án Mỹ đã công nhận các phán quyết trị giá hàng tỷ USD dành cho ConocoPhillips, Crystallex và một số công ty khác, biến các yêu cầu này thành nghĩa vụ nợ hợp pháp và cho phép chủ nợ truy đòi tài sản của Venezuela.

Một số lượng ngày càng lớn các bên có phán quyết của tòa đang cạnh tranh để thu hồi giá trị từ công ty mẹ của Citgo thông qua các thủ tục pháp lý tại Mỹ. Tòa án bang Delaware đã đăng ký khoảng 19 tỷ USD yêu cầu bồi thường liên quan đến cuộc đấu giá PDV Holding, công ty mẹ của Citgo, con số này vượt xa giá trị ước tính của toàn bộ tài sản Citgo. PDV Holding là công ty con 100% vốn của PDVSA.

Ngoài ra, Venezuela còn có các chủ nợ song phương, chủ yếu là Trung Quốc và Nga, những nước đã cho vay cả dưới thời ông Maduro lẫn người tiền nhiệm Hugo Chavez.

Do Caracas không công bố thống kê nợ đầy đủ trong nhiều năm qua, các con số chính xác vẫn rất khó kiểm chứng.

Tái cơ cấu nợ vẫn còn xa vời

Với hàng loạt yêu cầu bồi thường chồng chéo, các vụ kiện tụng kéo dài và bối cảnh chính trị đầy bất định, một quá trình tái cơ cấu chính thức được dự báo sẽ rất phức tạp và mất nhiều thời gian.

Một kịch bản tái cơ cấu nợ chủ quyền nhiều khả năng phải dựa trên một chương trình của IMF, bao gồm các mục tiêu tài khóa và giả định về tính bền vững của nợ. Tuy nhiên, Venezuela đã không tham gia tham vấn thường niên với IMF trong gần 20 năm và hiện vẫn bị khóa cửa nguồn tài trợ từ tổ chức này.

Các lệnh trừng phạt của Mỹ tiếp tục là rào cản lớn. Kể từ năm 2017, các biện pháp hạn chế được áp đặt dưới cả chính quyền Cộng hòa lẫn Dân chủ đã khiến Venezuela gần như không thể phát hành hay tái cơ cấu nợ nếu không có giấy phép đặc biệt từ Bộ Tài chính Mỹ.

Hiện vẫn chưa rõ tương lai của các lệnh trừng phạt sẽ ra sao. Trước mắt, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ “điều hành” quốc gia sản xuất dầu mỏ này.

Giá trị thu hồi của trái chủ

Theo dữ liệu chỉ số, trái phiếu Venezuela đã mang lại mức lợi suất khoảng 95% trong năm 2025.

Nhiều trái phiếu hiện được giao dịch quanh mức 27 đến 32 cent cho mỗi 1 USD mệnh giá, theo MarketAxess.

Các nhà phân tích của Citigroup ước tính vào tháng 11 rằng Venezuela sẽ cần cắt giảm ít nhất 50% giá trị gốc để khôi phục tính bền vững của nợ và đáp ứng các điều kiện tiềm năng từ IMF.

Trong kịch bản cơ sở của Citi, Venezuela có thể đề xuất với chủ nợ một trái phiếu kỳ hạn 20 năm, lãi suất khoảng 4,4%, kèm theo một trái phiếu 10 năm không trả lãi định kỳ nhằm bù đắp phần lãi quá hạn. Với mức lợi suất thoái vốn 11%, Citi ước tính giá trị hiện tại ròng của gói này ở mức khoảng giữa 40 cent cho mỗi 1 USD, và có thể tăng lên gần 50 cent nếu Venezuela phát hành thêm các công cụ phụ thuộc điều kiện như chứng quyền gắn với giá dầu.

Một số nhà đầu tư khác đưa ra dải dự báo rộng hơn. Aberdeen Investments cho biết vào tháng 9 họ từng giả định mức thu hồi chỉ khoảng 25 cent cho mỗi 1 USD trái phiếu Venezuela, nhưng các kịch bản chính trị và trừng phạt tích cực hơn có thể nâng mức này lên vùng thấp đến trung 30 cent, tùy cấu trúc thỏa thuận và việc sử dụng các công cụ gắn với dầu mỏ hoặc GDP.

Bức tranh kinh tế ảm đạm

Các giả định phục hồi được đặt trong bối cảnh kinh tế u ám.

Kinh tế Venezuela đã suy giảm nghiêm trọng sau năm 2013, khi sản lượng dầu lao dốc, lạm phát vượt kiểm soát và tỷ lệ nghèo đói tăng vọt. Dù sản xuất đã phần nào ổn định, giá dầu toàn cầu thấp hơn cùng việc dầu thô Venezuela phải bán với mức chiết khấu lớn đã hạn chế nguồn thu, khiến nước này hầu như không có dư địa trả nợ nếu không tái cơ cấu sâu.

Tình hình càng trầm trọng hơn sau khi Mỹ gần đây phong tỏa các tàu chở dầu bị trừng phạt.

Tổng thống Trump cho biết các công ty dầu khí Mỹ sẵn sàng đối mặt với thách thức đầu tư vào Venezuela để khôi phục sản lượng, song chi tiết và lộ trình cụ thể vẫn chưa được công bố. Hiện Chevron là tập đoàn dầu khí lớn duy nhất của Mỹ còn đang hoạt động tại các mỏ dầu ở Venezuela.

Theo Reuters