Vị tướng duy nhất trong lịch sử cưới vợ trong hầm Đờ-Cát được đề nghị truy tặng Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân

Ngày 26/8, Bộ Quốc phòng công khai danh sách 5 tập thể và 8 cá nhân được đề nghị phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân để lấy ý kiến các tổ chức, cá nhân.

Đáng chú ý, danh sách cá nhân đề nghị truy tặng có Trung tướng Cao Văn Khánh - nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 4, nguyên Tư lệnh Quân khu Trị Thiên.

Các cá nhân khác được đề nghị phong tặng, truy tặng gồm Thiếu tá Hồ Hữu Lạn, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 3, Sư đoàn 324, Quân khu 4; Thượng úy Nguyễn Năng Nguyễn, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 2, Sư đoàn 9, Quân đoàn 4; Thiếu tướng Nguyễn Văn Bứa, nguyên Tư lệnh Quân khu 7; Thiếu tá Phạm Quang Bào, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 64, Sư đoàn 320, Mặt trận Tây Nguyên; Đại úy Nguyễn Văn Chia và Đại úy Nguyễn Văn Tấn, cùng nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 1, Sư đoàn 9, Quân đoàn 4; Liệt sĩ Hồ Hải Nam, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 52, Sư đoàn 320, Mặt trận Tây Nguyên.

Bốn đơn vị được đề nghị phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới gồm Sư đoàn 371, Quân chủng Phòng không - Không quân; Lữ đoàn 162, Vùng 4, Quân chủng Hải quân; Lữ đoàn 5, Binh chủng Đặc công; Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 78, Binh đoàn 15.

Theo Bộ Quốc phòng, thời gian lấy ý kiến đối với các tập thể, cá nhân trong danh sách kéo dài từ ngày 26/8 đến hết 6/9/2026.

Từ thầy giáo dạy toán đến vị tướng trận mạc

Trung tướng Cao Văn Khánh (1917-1980) sinh tại Huế trong một gia đình có truyền thống trí thức. Được tiếp cận cả Nho học và Tây học, ông từng đỗ Cử nhân Luật nhưng không theo con đường quan trường mà chọn nghề dạy học.

Trước năm 1945, ông dạy toán tại một số trường tư ở Huế, đồng thời được mời chấm thi tại Quốc học Huế và Đồng Khánh.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 mở ra bước ngoặt trong cuộc đời ông. Từ một thầy giáo, ông cùng đồng đội tham gia giành chính quyền tại Cố đô. Đồng chí Cao Văn Khánh lần lượt đảm nhiệm các cương vị Trung đội trưởng và Đại đội trưởng Giải phóng quân.

Ngày 23/9/1946, ông cùng đơn vị vào Nam chiến đấu, giữ chức Tham mưu trưởng mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa. Sau đó, ông được giao làm Khu trưởng Quân sự Khu 5.

Tối 19/12/1946, đồng chí Cao Văn Khánh cùng tướng Nguyễn Chánh trực tiếp ra lệnh nổ súng tại Đà Nẵng, mở đầu cuộc kháng chiến toàn quốc ở Liên khu 5.

Năm 1949, khi Đại đoàn 308 - Đại đoàn Quân tiên phong được thành lập, ông được điều ra Việt Bắc giữ chức Đại đoàn phó. Từ đây, tên tuổi ông gắn với nhiều chiến dịch lớn như Sông Thao, Biên giới 1950 và Điện Biên Phủ.

Đám cưới đặc biệt tại Điện Biên Phủ

Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, sau khi Bộ Chỉ huy thay đổi phương châm tác chiến từ “đánh nhanh thắng nhanh” sang “đánh chắc tiến chắc”, nhiệm vụ của Đại đoàn 308 cũng được điều chỉnh.

Thay vì thọc sâu vào sở chỉ huy của tướng De Castries, đơn vị được giao mở hướng tiến công và nghi binh sang Thượng Lào. Cao Văn Khánh tham gia chỉ huy cánh quân tiến theo tuyến sông Nậm Hu, góp phần ngăn chặn đường tiếp viện và rút lui của quân Pháp.

Hoàn thành nhiệm vụ, Đại đoàn 308 được lệnh quay lại Điện Biên Phủ và kịp tham gia đợt đầu của cuộc tiến công tiêu diệt tập đoàn cứ điểm.

Sau chiến thắng, cuộc đời ông có thêm một dấu mốc đặc biệt. Ngày 22/5/1954, đồng chí Cao Văn Khánh tổ chức lễ cưới với bác sĩ quân y Nguyễn Thị Ngọc Toản ngay trong căn hầm của tướng De Castries. Lễ cưới do Trung tướng Trần Nam Trung làm chủ hôn.

Ông và bà Ngọc Toản đều là người Huế, quen nhau qua sự giới thiệu của đồng đội. Ban đầu, hai người dự định sau chiến dịch sẽ trở về Việt Bắc để làm lễ cưới. Tuy nhiên, giữa hoàn cảnh chiến tranh, đồng đội và cấp trên đã tổ chức lễ cưới cho họ ngay tại Điện Biên Phủ.

Không có lễ cưới cầu kỳ, cô dâu chỉ chỉnh lại mái tóc, chú rể mặc quân phục. Hôn trường là một tấm dù đỏ, dòng chữ “Vui duyên mới không quên nhiệm vụ - 22/5/1954” được ghép từ giấy bản đồ của quân Pháp bỏ lại. Bánh kẹo và sâm panh trong tiệc cưới cũng là chiến lợi phẩm. Một lễ cưới giản dị giữa chiến trường nhưng sau này trở thành câu chuyện đặc biệt gắn với tên tuổi vị tướng Cao Văn Khánh.

Bức ảnh hai người chụp trên tháp pháo một chiếc xe tăng Pháp bị bắn cháy ở cánh đồng Mường Thanh trở thành kỷ niệm đặc biệt. Từ đó, bà Nguyễn Thị Ngọc Toản được nhiều người gọi thân mật là “Cô dâu Điện Biên”.

Sau Điện Biên Phủ, Cao Văn Khánh tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong quân đội. Từ năm 1966, ông đảm nhiệm cương vị Tư lệnh B5 - Trị Thiên Huế, một trong những chiến trường ác liệt nhất trong kháng chiến chống Mỹ.

Ông trực tiếp chỉ huy hoặc tham gia chỉ huy nhiều chiến dịch lớn như Khe Sanh năm 1968, Đường 9 - Nam Lào năm 1971, Quảng Trị năm 1972 và Tây Nguyên năm 1974.

Trong mắt đồng đội, ông là người chỉ huy có tư duy sắc bén, điềm tĩnh và quyết đoán nhưng thận trọng. Phong cách làm việc mạch lạc cùng sự khiêm nhường khiến ông được cán bộ, chiến sĩ gọi bằng biệt danh “ông thầy tướng”.

Năm 1974, ông được điều về Bộ Tổng Tham mưu, giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng. Cùng Trung tướng Hoàng Văn Thái, ông trực tiếp tham gia theo dõi tình hình chiến trường, hỗ trợ Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong quá trình chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975.

Ông có nhiệm vụ nắm diễn biến các chiến trường, báo cáo kịp thời với Bộ Chính trị và Tổng Tư lệnh, đồng thời truyền đạt mệnh lệnh đến các hướng chiến dịch. Những đóng góp này góp phần vào thắng lợi của cuộc Tổng tiến công mùa Xuân 1975.

Trong sự nghiệp quân ngũ, Trung tướng Cao Văn Khánh được trao tặng nhiều phần thưởng, trong đó có Huân chương Quân công hạng Nhất, Huân chương Chiến công hạng Nhất và Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất, Nhì, Ba.