Vị tướng duy nhất có đám cưới đặc biệt trong hầm Đờ Cát, là trợ thủ đắc lực của Đại tướng Võ Nguyên Giáp
Từ một trí thức yêu nước, ông bước vào chiến trường khốc liệt và gắn bó cả đời với đường binh nghiệp, để lại dấu ấn với những trận đánh lớn.
Trung tướng Cao Văn Khánh (1917-1980) sinh ra tại Huế, trong một gia đình quý tộc trí thức triều Nguyễn. Chính vì thế, ông có điều kiện được học hành đến nơi đến chốn, tiếp thu kiến thức Tây học và Nho học.
Đỗ Cử nhân Luật, những tưởng ông sẽ theo sự nghiệp quan trường nhưng Cao Văn Khánh lại lựa chọn nghề dạy học. Ông làm thầy giáo trường tư rồi được mời chấm thi tại những ngôi trường danh tiếng như Quốc học Huế và Đồng Khánh.
Ít ai ngờ, từ bục giảng, ông rẽ hướng sang con đường binh nghiệp, trở thành vị tướng để lại nhiều dấu ấn trong lịch sử dân tộc. Sau khi học Trường Võ bị Thanh niên tiền tuyến Huế - nơi đào tạo lớp sĩ quan đầu tiên của nước Việt Nam mới, ông cùng đồng đội tham gia khởi nghĩa giành chính quyền ở Huế. Vốn là một trí thức, ông được giao nhiệm vụ Trung đội trưởng, rồi Đại đội trưởng Giải phóng quân tại Cố đô.
Ngày 23/9/1946, khi khí thế cách mạng đang sục sôi khắp nơi, ông cùng đơn vị vào Nam, nhận nhiệm vụ chiến đấu và giữ chức Tham mưu trưởng mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa. Sau đó, ông được bổ nhiệm làm Khu trưởng Quân sự khu 5. Chính ông, cùng với tướng Nguyễn Chánh đã trực tiếp ra lệnh nổ súng tại Đà Nẵng vào tối 19/12/1946, đánh dấu khởi đầu cuộc kháng chiến toàn quốc ở Liên khu 5.
Đến năm 1949, khi Đại đoàn 308 - Đại đoàn Quân tiên phong được thành lập, ông được điều ra Việt Bắc, giữ chức Đại đoàn phó. Kể từ đó, ông gắn liền với nhiều chiến dịch lớn như Sông Thao, Biên giới 1950 và Điện Biên Phủ.
Đặc biệt, trận Điện Biên Phủ là một trong những dấu mốc chói lọi của lịch sử Việt Nam. Khi Bộ Chỉ huy quyết định thay đổi phương châm tác chiến, ông với vai trò Đại đoàn phó đã chỉ huy cánh quân mở đường sang Lào, tiến đánh tuyến sông Nậm Hu, ngăn chặn đường tiếp viện và rút lui của quân Pháp. Đây là nhiệm vụ vô cùng khó khăn nhưng then chốt góp phần thắt chặt vòng vây quanh tập đoàn cứ điểm.
Sau chiến thắng lịch sử, trong một khoảnh khắc đặc biệt, ông đã tổ chức lễ cưới cùng bác sĩ quân y Nguyễn Thị Ngọc Toản ngay trong căn hầm De Castries. Lễ cưới do Trung tướng Trần Nam Trung làm chủ hôn. Trong hoàn cảnh ấy, chú rể mặc bộ quân phục, cô dâu chỉ vuốt lại tóc cho gọn gàng. Ảnh cưới được chụp trên tháp pháo chiếc xe tăng Pháp bị bắn cháy ở cánh đồng Mường Thanh.
Hôn trường cũng chỉ là một tấm dù đỏ, trang trí bằng dòng chữ cắt từ giấy bản đồ rách quân địch bỏ lại: “Vui duyên mới không quên nhiệm vụ - 22/5/1954”. Tuy nhiên, tiệc cưới có sâm panh và bánh kẹo là chiến lợi phẩm từ quân Pháp.
Trung tướng Cao Văn Khánh và bà Nguyễn Thị Ngọc Toản cùng là người Huế. Bà là con gái quan đại thần triều Nguyễn - Thượng thư Tôn Thất Đàn. Họ quen nhau nhờ sự giới thiệu của các đồng đội.
Trước đó, ông bà từng hẹn ước sau chiến dịch sẽ về chiến khu Việt Bắc để báo cáo với gia đình làm đám cưới. Tuy nhiên, do tình hình chiến tranh diễn biến phức tạp, đồng đội, cấp trên gợi ý tác thành, tổ chức lễ cưới cho hai người.
Từ đám cưới đặc biệt này, bà được nhiều người gọi với cái tên thân thương “Cô dâu Điện Biên”.
Sau đám cưới, vợ chồng ông lại tiếp tục với nhiệm vụ còn dang dở. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, từ năm 1966, ông giữ chức Tư lệnh B5 - Trị Thiên Huế, vùng tuyến lửa khốc liệt nhất. Tướng Cao Văn Khánh trực tiếp chỉ huy các chiến dịch nổi tiếng như Khe Sanh (1968), Đường 9 - Nam Lào (1971), Quảng Trị (1972) và Tây Nguyên (1974). Với phong thái điềm tĩnh, tư duy sắc bén, mạch lạc nhưng khiêm nhường, ông được quân cảm phục, gọi là “ông thầy tướng”. Sự quyết đoán nhưng không kém phần cẩn trọng của ông luôn giúp giữ vững phòng tuyến trong thời khắc cam go nhất.
Năm 1974, ông được rút về Bộ Tổng Tham mưu, đảm nhận chức Phó Tổng Tham mưu trưởng, cùng Trung tướng Hoàng Văn Thái trực tiếp hỗ trợ Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Đây là giai đoạn chuẩn bị then chốt cho cuộc Tổng tiến công mùa Xuân 1975.
Thời điểm ấy, ông có nhiệm vụ theo dõi sát diễn biến chiến dịch, báo cáo kịp thời cho Bộ Chính trị và Tổng Tư lệnh, đồng thời truyền đạt chính xác mệnh lệnh đến các cánh quân. Những đóng góp này góp phần quan trọng làm nên Đại thắng Mùa Xuân 1975.
Với những đóng góp của mình, ông được tặng nhiều Huân chương, bằng khen như Huân chương Quân công hạng Nhất, Chiến công hạng Nhất, Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất - Nhì - Ba…
Bài viết có tham khảo thông tin tại:
Trung tướng Cao Văn Khánh - Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam
Trung tướng Cao Văn Khánh trong ký ức - Báo Quân đội Nhân dân
