Việt Nam chính thức có thêm một Bảo vật Quốc gia

Sáng 13/9, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình tổ chức lễ công bố quyết định và đón nhận Bằng công nhận Bảo vật Quốc gia đối với “Bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán, Động Liên Hoa, chùa Phong Phú”.

Tại buổi lễ, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Phạm Định Phong công bố quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc công nhận Bảo vật Quốc gia đợt 14 đối với bộ tranh và trao bằng cho địa phương.

Việc được công nhận là Bảo vật Quốc gia không chỉ khẳng định giá trị đặc biệt của bộ tranh khắc ma nhai mà còn làm nổi bật vị trí của Tây Hoa Lư trong không gian lịch sử, văn hóa của vùng đất Cố đô Hoa Lư.

Thời gian tới, địa phương sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn để bảo vệ, nghiên cứu và số hóa tư liệu về bảo vật. Địa phương cũng tăng cường giới thiệu giá trị di sản đến cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ. Bộ tranh được định hướng kết nối với các điểm đến trong Quần thể danh thắng Tràng An, hình thành các tuyến tham quan gắn với lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng.

Phường Tây Hoa Lư kỳ vọng phát huy giá trị di sản theo hướng bền vững, góp phần phát triển du lịch văn hóa, du lịch tâm linh và xây dựng địa phương trở thành một đô thị di sản của Ninh Bình.

Sau buổi lễ, các đại biểu cùng người dân thực hiện nghi thức rước Bằng công nhận Bảo vật Quốc gia về Di tích chùa Phong Phú.

Bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán tại động Liên Hoa, chùa Phong Phú, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình có niên đại từ thời Trần, gắn với giai đoạn Phật giáo Đại Việt phát triển mạnh. Với hình thức tạo tác đặc biệt và giá trị tư liệu hiếm có, bộ tranh được xem là một dấu ấn nổi bật trong kho tàng di sản Phật giáo Việt Nam.

Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở kỹ thuật thể hiện. Thay vì được tạo thành tượng hay phù điêu rời, cả 18 hình tượng được khắc trực tiếp vào vách đá tự nhiên bên trong động. Các hình khắc có kích thước không giống nhau, dài khoảng 67-93cm, được bố trí nối tiếp trên vách, cách mặt đất khoảng 1m. Mỗi tác phẩm thể hiện một vị La Hán với dáng ngồi, cử chỉ và thần thái riêng. Có hình tượng trong tư thế kiết già trên đá, có vị cầm gậy, lần tràng hạt hoặc thực hiện thủ ấn. Bối cảnh thiên nhiên được lồng ghép vào từng hình khắc, tạo nên sự đa dạng trong cách thể hiện.

Đi kèm mỗi hình là phần chữ Hán nhằm ghi tên hoặc thông tin liên quan đến vị La Hán. Tuy nhiên, sau hàng trăm năm chịu ảnh hưởng của thời tiết và tác động từ con người, nhiều chi tiết đã xuống cấp. Một số dòng chữ hiện bị mờ hoặc mất nét, trong đó chỉ khoảng 3 bức còn đủ rõ để phục dựng và nhận diện tương đối đầy đủ nội dung.

Việc khắc hình tượng La Hán lên vách đá tự nhiên khiến bộ tranh trở thành trường hợp đặc biệt trong hệ thống di sản Phật giáo Việt Nam. Đây được xác định là bộ tranh khắc 18 vị La Hán trên vách động duy nhất còn được biết đến ở nước ta, thuộc nhóm tư liệu sớm nhất về hình tượng 18 vị La Hán trong nghệ thuật Phật giáo Việt Nam.

Không chỉ có giá trị tạo hình, các hình khắc còn phản ánh quan niệm thẩm mỹ, đời sống tín ngưỡng và trình độ nghệ thuật của cư dân Đại Việt thời Trần. Bộ tranh cũng là tư liệu quý phục vụ nghiên cứu lịch sử mỹ thuật, nghệ thuật Phật giáo và quá trình phát triển của Phật giáo Việt Nam.

Đặc biệt, những dấu tích trên vách đá có thể cung cấp thêm dữ liệu về quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa trong khu vực qua các thời kỳ.

Hàng trăm năm trôi qua, bộ tranh vẫn tồn tại trong không gian động Liên Hoa. Dù không tránh khỏi sự bào mòn của thời gian và điều kiện tự nhiên, nhiều hình tượng vẫn còn tương đối rõ nét. Những đường khắc cổ vì thế trở thành một “cầu nối” giữa hiện tại với quá khứ, giúp hậu thế tiếp cận phần nào đời sống văn hóa, tín ngưỡng và tư duy nghệ thuật của người xưa.

Trong đợt công nhận thứ 14, cả nước có 30 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận. Riêng Ninh Bình có 5 Bảo vật Quốc gia, gồm bộ tranh tại động Liên Hoa cùng Bia đá chùa Nghĩa Xá; Bàn thờ Phật bằng đá chùa Thượng Nương; Sách đồng Khâm Ban của vua Lê Thánh Tông tại đình Cầu Không và 3 bia đá chùa Keo Hành Thiện.

Sau đợt công nhận này, Ninh Bình có tổng cộng 22 Bảo vật Quốc gia. Đây là những hiện vật có giá trị đặc biệt, quý hiếm và tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khoa học, được các thế hệ gìn giữ và trao truyền đến ngày nay.