3 gia đình cùng ở trên một thửa đất hơn 600m², chưa có sổ đỏ, khi thu hồi sẽ được tính thế nào?

Chia đất sau khi có thông báo thu hồi có thể không được công nhận

Tại talkshow “Bồi thường, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất: Đền bù theo giá nào? Có được đền đất khác không?”, một khán giả đặt câu hỏi: Gia đình có hơn 600m² đất do bố mẹ cho, chưa có sổ đỏ, nhưng trên thửa đất này đang có 3 gia đình sinh sống. Khi Nhà nước thu hồi đất, cơ quan có thẩm quyền sẽ lập 3 phương án bồi thường riêng cho từng gia đình hay chỉ một phương án? Nếu được hỗ trợ tái định cư thì gia đình có được 3 suất hay chỉ một suất?

Trả lời câu hỏi, theo luật sư Đỗ Anh Thắng, Giám đốc Công ty Luật ASEM Việt Nam, trước hết phải xác định rõ thời điểm gia đình chia đất cho các con.

Trường hợp việc chia đất được thực hiện vào thời điểm đã có thông báo thu hồi đất thì việc chia này không được chấp thuận.

Ngược lại, nếu việc chia đất được thực hiện trước thời điểm có thông báo thu hồi theo khoảng thời gian luật định, các bên vẫn phải thực hiện đúng trình tự, thủ tục pháp luật về đất đai, chẳng hạn đối với việc tặng cho hoặc chuyển dịch quyền sử dụng đất.

Luật sư nhấn mạnh, việc chia đất chỉ có ý nghĩa khi được thực hiện đúng quy định pháp luật. Nếu gia đình tự ý chia đất nhưng không đáp ứng các điều kiện pháp lý thì dù việc chia được thực hiện trước thời điểm thông báo thu hồi, giấy tờ tặng cho hoặc việc chuyển dịch đất cũng không có giá trị để làm căn cứ xác lập quyền của từng người.

Khi đó, trong quá trình điều tra, kiểm đếm và xác định nguồn gốc đất, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định ai là người sử dụng đất hợp pháp để thực hiện quy chế.

Theo luật sư, nếu việc chia đất không đủ điều kiện pháp lý thì không thể mặc nhiên xác định có 3 chủ sử dụng đất chỉ vì thực tế có 3 gia đình đang sinh sống trên cùng thửa đất.

Chia đất đúng luật, 3 gia đình có thể được lập phương án riêng

Trường hợp ngược lại, dù thửa đất đã có sổ hay chưa có sổ, nhưng việc chia đất cho các con đã được thực hiện đúng quy định pháp luật, cơ quan bồi thường khi đo đạc, kiểm đếm và xác định chủ đất, chủ tài sản có thể xác lập phương án bồi thường tương ứng.

Luật sư Đỗ Anh Thắng cho biết khi đó, nếu xác định được 3 người là chủ đất và chủ tài sản theo đúng quy định thì phải lập phương án bồi thường cho những người này.

Điểm đáng chú ý là đất và tài sản gắn liền với đất có thể được xác định khác nhau. Theo phân tích của luật sư, có trường hợp cơ quan chức năng chỉ xác định một người là chủ sử dụng đối với phần đất. Trong khi đó, các tài sản gắn liền với đất như nhà ở, cây cối, hoa màu... có thể thuộc quyền của nhiều gia đình và được xác định thành các phương án bồi thường riêng về tài sản.

Như vậy, số gia đình thực tế đang sinh sống trên một thửa đất không phải là căn cứ duy nhất để xác định số phương án bồi thường.

Tách hộ khẩu chưa đủ để quyết định quyền bồi thường

Một vấn đề khác được đặt ra tại talkshow là nếu 3 gia đình cùng ở trên một thửa đất nhưng đã tách thành 3 hộ khẩu riêng thì việc bồi thường, tái định cư được xác định ra sao?

Luật sư Đỗ Anh Thắng cho rằng việc tách hộ khẩu cũng phải được xem xét trong mối liên hệ với hồ sơ đất đai. Khi thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, hội đồng bồi thường sẽ tiến hành đo đạc, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất và quá trình sử dụng đất. Từ đó, cơ quan chức năng mới có cơ sở xác định việc tách đất, tách hộ có phù hợp với quy định pháp luật hay không.

Nếu việc tách được xác định là phù hợp thì cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện quy chủ và lập phương án theo quy định.

Do đó, việc có 3 gia đình cùng sinh sống hoặc có 3 hộ khẩu trên cùng một thửa đất chưa đồng nghĩa với việc chắc chắn được nhận 3 suất tái định cư.

Yếu tố quan trọng vẫn là hồ sơ đất đai, nguồn gốc và quá trình sử dụng đất, thời điểm cũng như tính hợp pháp của việc chia, tách đất. Đây là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền xác định chủ sử dụng đất, chủ tài sản và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.