3 loại rau quen thuộc có khả năng tích tụ kim loại nặng, người Việt nên cân nhắc nguồn gốc trước khi mua
Các chuyên gia nhấn mạnh, vấn đề không nằm ở bản thân những loại rau này mà chủ yếu phụ thuộc vào môi trường canh tác.
Rau xanh từ lâu được xem là "lá chắn" tự nhiên cho sức khỏe nhờ giàu vitamin, khoáng chất và chất xơ. Tuy nhiên, ít người biết rằng một số loại rau ăn lá có khả năng hấp thu kim loại nặng từ đất và nguồn nước cao hơn các loại rau khác. Điều này khiến nhiều người lo ngại khi nghe đến những cái tên quen thuộc như rau muống, rau dền hay các loại rau cải.
Rau muống thuộc nhóm có khả năng hấp thu kim loại nặng cao
Rau muống (Ipomoea aquatica) là một trong những loại rau được nghiên cứu nhiều nhất về khả năng tích tụ kim loại nặng.
Theo một nghiên cứu thực hiện trên 38 kiểu gen rau muống, hàm lượng cadimi (Cd) trong phần ăn được có sự khác biệt đáng kể giữa các giống. Nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên hệ giữa lượng cadimi với chì (Pb) và kẽm (Zn), cho thấy cây có thể đồng thời hấp thu nhiều nguyên tố kim loại khi sinh trưởng trong môi trường đất bị ô nhiễm.
Một nghiên cứu khác so sánh 8 loại rau cũng cho thấy rau muống nằm trong nhóm có khả năng vận chuyển kim loại nặng từ đất lên phần thân, lá khá mạnh.
Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc mọi bó rau muống bán trên thị trường đều chứa kim loại nặng ở mức nguy hiểm. Nguy cơ chỉ tăng lên khi rau được trồng tại những khu vực có đất hoặc nguồn nước bị ô nhiễm, chẳng hạn gần khu công nghiệp, bãi rác, khu khai khoáng hoặc sử dụng nước tưới không được kiểm soát chất lượng.
Rau dền cũng có khả năng tích lũy chì và cadimi
Bên cạnh rau muống, rau dền cũng được xếp vào nhóm rau ăn lá có khả năng hấp thu kim loại nặng đáng lưu ý.
Trong một nghiên cứu so sánh 20 giống rau ăn lá, hàm lượng chì trong lá rau dền trung bình đạt khoảng 1,77mg/kg chất khô, cao hơn mức ghi nhận ở rau cải bắp và rau muống trong cùng điều kiện khảo sát.
Đối với cadimi, rau dền cũng thể hiện khả năng tích lũy đáng kể. Các nhà nghiên cứu còn ghi nhận khả năng vận chuyển chì từ rễ lên thân và lá của rau dền cao hơn một số loại rau khác.
Dù vậy, các kết quả này phản ánh khả năng hấp thu của cây khi sinh trưởng trên nền đất có chứa kim loại nặng, chứ không có nghĩa mọi sản phẩm rau dền trên thị trường đều vượt ngưỡng an toàn.
Nhóm rau cải cũng cần được kiểm soát nguồn trồng
Các loại rau thuộc họ cải như cải xanh, cải thìa... cũng nằm trong nhóm được nghiên cứu về khả năng hấp thu kim loại nặng từ môi trường.
Một nghiên cứu cho thấy hàm lượng cadimi trung bình trong lá cải đạt khoảng 0,67mg/kg chất khô trong điều kiện khảo sát, trong khi một nghiên cứu khác ghi nhận cải thìa có khả năng chuyển kim loại nặng từ đất lên cây tương đối cao so với nhiều loại rau khác.
Điều này cho thấy nhóm rau cải cũng cần được trồng trong điều kiện đất và nguồn nước đạt tiêu chuẩn để hạn chế nguy cơ tích lũy các chất độc hại.
Điều quan trọng không phải là loại rau, mà là nơi trồng
Các chuyên gia cho rằng người tiêu dùng không nên hiểu sai rằng chỉ cần ăn rau muống, rau dền hay rau cải sẽ dẫn đến nhiễm kim loại nặng.
Khả năng tích lũy các chất này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ ô nhiễm của đất, chất lượng nguồn nước tưới, độ pH của đất, đặc tính từng giống cây và điều kiện sinh trưởng.
Một nghiên cứu thực hiện tại Việt Nam trên rau muống, cải xanh và mồng tơi được trồng bằng nguồn nước thải sinh hoạt cho thấy hàm lượng chì và cadimi trong các mẫu khảo sát vẫn nằm dưới ngưỡng an toàn theo tiêu chuẩn nghiên cứu. Dù vậy, rau muống vẫn có xu hướng tích lũy kim loại nặng nhiều hơn 2 loại rau còn lại.
Để hạn chế nguy cơ, người tiêu dùng nên ưu tiên lựa chọn rau có nguồn gốc rõ ràng, được sản xuất tại các vùng trồng đạt tiêu chuẩn và sử dụng nguồn nước tưới an toàn. Đồng thời, cần tránh mua rau được trồng gần khu công nghiệp, bãi rác hoặc những nơi có nguy cơ ô nhiễm đất và nước.
Ngoài ra, rau cần được rửa kỹ dưới vòi nước sạch trước khi chế biến để loại bỏ đất, bụi và các chất bám trên bề mặt. Tuy nhiên, việc rửa chỉ giúp làm sạch bên ngoài, không thể loại bỏ lượng kim loại nặng đã được cây hấp thu vào bên trong mô. Vì vậy, kiểm soát chất lượng đất, nguồn nước và quy trình canh tác vẫn là giải pháp quan trọng nhất để bảo đảm an toàn thực phẩm.
