3 nước Đông Nam Á bất ngờ bắt tay lập 'lá chắn' chống khủng hoảng dầu mỏ, Nhật Bản đứng sau hỗ trợ

Các quốc gia thành viên Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) sẽ thiết lập cơ chế chia sẻ nguồn dự trữ các sản phẩm dầu mỏ trong trường hợp khẩn cấp, sớm nhất từ năm 2027, với sự hỗ trợ của Nhật Bản. Tokyo kỳ vọng sáng kiến này cũng sẽ góp phần củng cố an ninh kinh tế của chính mình.

Theo kế hoạch, Indonesia và Thái Lan sẽ xây dựng các cơ sở dự trữ dầu diesel và xăng, cho phép Philippines mua nhiên liệu từ những kho dự trữ này khi cần thiết.

Động thái trên diễn ra sau khi nhiều quốc gia Đông Nam Á thiếu nguồn dự trữ năng lượng phải đối mặt với tình trạng bất ổn về nguồn cung trong năm nay do ảnh hưởng của cuộc chiến tại Iran.

Công ty PNOC Exploration Corporation (PNOC-EC) của Philippines sẽ ký thư bày tỏ ý định hợp tác với các đơn vị vận hành kho chứa tại Thái Lan và Công ty PT Interport Mandiri Utama (Interport) của Indonesia bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh và Đầu tư ASEAN vào thứ Bảy (14/11).

Sự kiện diễn ra ngay trước Hội nghị Cấp cao ASEAN, dự kiến khai mạc vào Chủ nhật (15/11) tại Philippines, quốc gia đăng cai tổ chức.

Cơ chế dự trữ dầu chung sẽ vận hành theo hệ thống quyền mua nhiên liệu trả trước. Mô hình này đã được áp dụng tại Liên minh châu Âu (EU) và một số khu vực khác trên thế giới, nhưng đây sẽ là lần đầu tiên được triển khai tại ASEAN.

Theo cơ chế này, trong điều kiện bình thường, các đơn vị vận hành kho chứa vẫn có thể kinh doanh, mua bán lượng xăng và dầu diesel dự trữ như thông lệ.

Tuy nhiên, khi xảy ra tình huống khẩn cấp, các quốc gia và doanh nghiệp đã trả phí trước để giữ quyền mua nhiên liệu sẽ được ưu tiên mua một lượng xăng dầu nhất định từ các kho dự trữ.

Indonesia, Thái Lan và Philippines dự kiến ký thỏa thuận triển khai hệ thống này vào thứ Bảy (14/11). Những nội dung cụ thể như giá mua quyền tiếp cận nguồn dự trữ và điều kiện sử dụng sẽ được các bên tiếp tục thảo luận, thống nhất trong thời gian tới.

Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), một tổ chức nghiên cứu quốc tế có trụ sở tại Indonesia, hoạt động dưới sự dẫn dắt của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản, là đơn vị tiên phong thúc đẩy việc áp dụng cơ chế này.

Nhật Bản hiện cũng sử dụng các sản phẩm dầu mỏ có nguồn gốc từ Đông Nam Á. Lào và Timor-Leste (Đông Timor) cũng đang cân nhắc tham gia sáng kiến.

Về dài hạn, các bên hướng tới mục tiêu thiết lập hệ thống dự trữ dầu chung cho toàn bộ ASEAN, đồng thời mở rộng phạm vi dự trữ sang các sản phẩm khác, bao gồm cả dầu thô.

Khoảng 80% lượng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ vận chuyển qua eo biển Hormuz có điểm đến là châu Á. Trong đó, Philippines đặc biệt phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Đông, khu vực chiếm hơn 90% tổng lượng dầu thô nhập khẩu của nước này.

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia về năng lượng vào tháng 3, sau khi chiến sự tại Iran bùng nổ.

Hiện nay, các quốc gia thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong đó có Nhật Bản, phải duy trì lượng dầu dự trữ tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu ròng. Tuy nhiên, chưa có quốc gia ASEAN nào là thành viên chính thức của IEA.

Một nghiên cứu trước đây của ERIA cho thấy lượng dầu dự trữ tại Philippines chỉ đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong khoảng 15-30 ngày, trong khi con số tương ứng tại Indonesia là 14-23 ngày.

Tình trạng thiếu hụt cơ sở hạ tầng lưu trữ khiến các quốc gia này gặp khó khăn trong việc gia tăng lượng dầu dự trữ. Việc thiết lập hệ thống dự trữ dầu mỏ chung tại Đông Nam Á cũng sẽ mang lại những lợi ích đáng kể cho Nhật Bản.

Tình trạng thiếu hụt năng lượng trong khu vực sau cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Iran đã khiến hoạt động vận chuyển nhiều loại hàng hóa bị đình trệ, trong đó có thiết bị lọc máu và các thiết bị y tế khác.

Vì vậy, việc bảo đảm nguồn dự trữ nhiên liệu đầy đủ không chỉ giúp các quốc gia Đông Nam Á tăng khả năng ứng phó với những cú sốc năng lượng, mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp Nhật Bản duy trì hoạt động kinh doanh trong khu vực ngay cả khi xảy ra tình huống khẩn cấp.