Từ năm 2027, Nhà nước có thể không còn trực tiếp điều hành giá xăng dầu

Doanh nghiệp tự quyết giá khi thị trường ổn định

Bộ Công Thương vừa xây dựng 3 kịch bản điều hành thị trường xăng dầu trong những tháng cuối năm 2026 và kế hoạch cho năm 2027, dựa trên diễn biến giá dầu thế giới và khả năng bảo đảm nguồn cung.

Theo Bộ Công Thương, thị trường năng lượng thời gian tới tiếp tục đối mặt với nhiều yếu tố khó lường từ tình hình địa chính trị. Căng thẳng giữa Mỹ và Iran, cùng việc Nga gia hạn lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel, nhiên liệu tàu thủy và dầu gasoil, có thể tác động đến nguồn cung và giá năng lượng toàn cầu, đặc biệt là dầu diesel. Bên cạnh đó, chi phí vận chuyển hàng hóa tăng có nguy cơ lan tỏa vào giá thành nhiều mặt hàng, gia tăng áp lực lạm phát.

Ở kịch bản thứ nhất, giá dầu được giả định duy trì quanh mức 80 USD/thùng, nguồn cung cơ bản được bảo đảm và nghị định mới về kinh doanh xăng dầu được ban hành, có hiệu lực từ năm 2027.

Trong điều kiện này, Bộ Công Thương định hướng để thương nhân kinh doanh xăng dầu tự quyết định giá bán theo nguyên tắc thị trường và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Nhà nước sẽ không tiếp tục trực tiếp điều hành giá bán theo chu kỳ định kỳ như hiện nay.

Thay vào đó, cơ quan quản lý tập trung theo dõi, giám sát quá trình hình thành giá, bảo đảm nguồn cung và kiểm tra việc tuân thủ các quy định về giá, cạnh tranh cũng như hoạt động của hệ thống phân phối. Với diễn biến thị trường thuận lợi, Bộ Công Thương đánh giá chưa cần sử dụng các biện pháp bình ổn giá theo Luật Giá.

Kịch bản thứ hai được đặt ra khi thị trường năng lượng thế giới cơ bản ổn định, giá dầu ở ngưỡng trên 90 USD/thùng, nguồn cung được bảo đảm và nghị định mới có hiệu lực từ năm 2027.

Theo đánh giá của Bộ Công Thương, nguồn cung dầu thô và xăng dầu trên thế giới sẽ từng bước phục hồi, giá biến động trong phạm vi thị trường có thể thích ứng. Tuy nhiên, mặt bằng giá khó giảm sâu về mức thấp như đầu năm 2026 hoặc tương đương kịch bản thứ nhất.

Trong trường hợp này, cơ chế doanh nghiệp tự quyết định giá bán vẫn được tính đến, đi cùng với việc tăng cường giám sát của cơ quan quản lý đối với hoạt động kinh doanh và bảo đảm nguồn cung.

Ngược lại, ở kịch bản thứ ba, giá xăng dầu thế giới tăng mạnh, từ 110 USD/thùng trở lên và tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Xung đột địa chính trị kéo dài hoặc leo thang có thể làm gián đoạn hoạt động khai thác, lọc dầu và vận tải quốc tế, đồng thời đẩy chi phí vận chuyển, bảo hiểm tăng cao.

Với diễn biến này, dù nghị định mới được ban hành, cơ chế điều hành giá mới có thể chưa được triển khai ngay. Nhà nước sẽ tiếp tục trực tiếp điều hành giá xăng dầu định kỳ cho đến khi thị trường ổn định trở lại.

Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính điều hành giá bám sát diễn biến giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường thế giới, đồng thời tham mưu các giải pháp ứng phó phù hợp với mức độ biến động.

Không ưu tiên chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu

Bên cạnh phương án điều hành giá, Bộ Công Thương cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm nguồn cung trong cả ba kịch bản. Theo đó, hoạt động sản xuất của hai nhà máy lọc dầu cần được duy trì; kế hoạch sản xuất, mua hàng của các thương nhân đầu mối phải được theo dõi chặt chẽ.

Các doanh nghiệp được yêu cầu tiếp tục đa dạng hóa nguồn dầu thô và xăng dầu nhập khẩu, thực hiện kế hoạch cung ứng, đồng thời duy trì mức tồn kho lưu thông theo quy định.

Về nhu cầu tiêu thụ năm 2027, Bộ Công Thương dự báo việc gia tăng phương tiện sử dụng điện và các loại năng lượng khác sẽ khiến nhu cầu xăng cơ bản không tăng đáng kể. Trong khi đó, nhu cầu dầu phục vụ sản xuất công nghiệp và vận tải có thể tăng lên khi nhiều dự án công nghiệp, đầu tư công được đẩy mạnh triển khai.

Đối với chính sách giá, Bộ Công Thương dự kiến phối hợp với Bộ Tài chính đánh giá kết quả thực hiện các chính sách thuế trong năm 2026, đặc biệt là những chính sách ưu đãi có thời hạn đến hết ngày 31/12. Trên cơ sở đó, các cơ quan sẽ tham mưu phương án áp dụng từ đầu năm 2027, nhằm hạn chế biến động lớn về giá trong giai đoạn chuyển tiếp.

Trong trường hợp thị trường biến động mạnh, chính sách thuế tiếp tục là công cụ được ưu tiên nghiên cứu, đề xuất nhằm hỗ trợ bình ổn giá và bảo đảm nguồn cung.

Đáng chú ý, Bộ Công Thương cho biết sẽ không ưu tiên sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu để hỗ trợ giá bán, mà tập trung rà soát, đối chiếu số dư, thực hiện trích lập theo quy định và ưu tiên hoàn trả ngân sách nhà nước đã tạm ứng.

Định hướng này được đặt ra trong kịch bản thứ hai, khi thị trường cơ bản ổn định và nguồn cung được bảo đảm. Với kịch bản thứ ba, dù giá thế giới tăng cao và nguồn cung chịu sức ép, việc chi Quỹ cũng không được xem là giải pháp ưu tiên.

Nếu phát sinh tình huống đặc biệt cần sử dụng Quỹ Bình ổn giá, đề xuất phải căn cứ vào điều kiện pháp luật, khả năng nguồn Quỹ, nghĩa vụ hoàn trả ngân sách và quyết định của cấp có thẩm quyền.